Lumbar omurga omur adý verilen kemiklerden oluþur. Omurilik kanalý omurlar boyunca uzanýr ve bacaklarýn duyu ve motor gücünü saðlayan sinirleri içerir. Omurlar arasýnda intervertebral diskler ve omurga faset eklemleri bulunur. Yaslandýkça diskler içerisindeki sývý içeriðini kaybetmeye baþlar ve daha az süngerimsi bir hal alýr. Bu da disk yüksekliðinde kayba ve sertleþmiþ diskin omurga kanala doðru çýkýntý yapmasýna neden olur. Artrite baðlý olarak omurga faset eklemlerini oluþturan kemikler ve baðlar geniþleyebilir, kalýnlaþabilir ve hatta omurilik kanalýný sýkýþtýrabilir. Bu deðiþiklikler lumbar omurga kanalýn daralmasýna neden olur ve omurga darlýðý olarak bilinir. Omurga darlýðý bahçe hortumunun içinde oluþan kireç gibidir, zamanla hortumun çapý daralýr (týpký omurga darlýðýnda, omurga kanalýn daraldýðý gibi).                                                                                                                                                                                                                                                 Semptomlar nelerdir?

Omurga darlýðý her zaman semptom vermek zorunda deðildir. Birçok insanda görüntüleme yöntemleriyle belirgin darlýk saptanmasýna raðmen belirgin semptomlarý yoktur. Semptom veriyorsa bu semptomlar bel ve/veya bacaklarda aðrý ve hissizlik veya bacaklarda kasýlmalar (kramplar) olabilir. Nadiren baðýrsak ve mesane problemleri olabilir. Semptomlar genellikle uzun sure ayakta durmakla veya yürümekle kötüleþir. Semptomlar gelip geçebilir ve þiddeti deðiþebilir. Öne doðru eðilme veya oturma omurga kanaldaki açýklýðý artýrýp aðrýda azalmaya veya aðrýnýn geçmesine neden olabilir.                                                                                                                                                                                 Nasýl taný konur?

Doktor iyi bir hikaye almalý ve tam bir fizik muayene yapmalýdýr. X-ray daralmýþ disk mesafesini ve kalýnlaþmýþ faset eklemlerini gösterebilir. Mrg omurga yapýlarý daha detaylý deðerlendirmek için yapýlabilir. Bilgisayarlý aksiyel tomografi (bt) ve/veya lumbar myelogram da benzer detaylarý göstermesi açýsýndan yapýlabilir. 

Bu çalýþmalarýn her biri omurga darlýðýnýn varlýðý, lokalizasyonu ve omurga kanaldaki darlýðýn boyutu ve sinir kök basýsý hakkýnda bize bilgi verir.                                                                                                                                                                                                  Tedavi yöntemleri nelerdir?

Eðer aðrýya neden olan lumbar omurga darlýðý saptanýrsa genellikle ilk olarak cerrahi dýþý tedavi yöntemler denenir. Bu tedaviler ödemi azaltmasý acisindan non-steroid anti-inflamatuar (nsaý) ilaçlar oral veya enjeksiyon ile uygulanabilir ve aðrýyý azaltmasý acisindan analjezik (aðrý kesici) ilaçlardýr. Fizyoterapi gücü, dayanýklýlýðý ve esnekliði artýrabilmek amacýyla önerilir ve böylece daha normal bir yasam sürdürülebilir. Omurga enjeksiyonlarý (örneðin epidural kortizon enjeksiyonu) denenebilir.                                                                                                                                                                                                  Tedavi ve aðrýnýn dindirilmesi

Doktorunuz sizin tedavi planýnýz olarak tek bir tedaviyi veya tedaviler kombinasyonunu seçebilir. Aðrýyý kontrol altýna almak için uygulanan tedavilere analjezik (aðrý kesici) tedavi denir. Nsaý ilaçlar ödemi ve inflamasyonu azaltarak omurga darlýðý tedavisinde kullanýlabilir. Bu ilaçlar aspirin, ibuprofen, naproksen ve asetaminofen gibi reçete ile satýlan bir grup ilaçlarý içerir. Eðer doktorunuz size analjezik veya anti-inflamatuar bir ilaç verirse mide rahatsýzlýklarý ve kanama gibi yan etkiler konusunda dikkatli olunmalýdýr. Kronik veya yüksek doz analjezik yada nsaýd kullanýldýðý zaman potansiyel problemler çýkabileceði için doktor tarafýndan iyi gözlemlenmelidir. Eðer diðer analjezik veya nsaý ilaçlarla dindirilemeyen ciddi aðrýlarýnýz varsa doktorunuz size geçici bir süre narkotik analjezikler (örn: kodein) reçete edilebilir. Ancak bu tür ilaçlarý size belirtilen dozda alýnýz. Daha yüksek dozda ilaç alýmý sizin daha hýzlý iyileþeceðiniz anlamýna gelmemektedir. Yan etki olarak bulantý, kabýzlýk, baþ dönmesi, uyku hali ve baðýmlýlýk sayýlabilir. Tedaviler size söylendiði þekilde alýnmalýdýr. Her zaman doktorunuzu aldýðýnýz tedavi ve bu tedaviden fayda görüp görmediðiniz konusunda bilgilendiriniz. Anti-inflamatuar etkileri olan baþka ilaçlar da vardýr. Kortikosteroidler (aðýzdan veya enjeksiyon ) güçlü anti-inflamatuar etkilerinden dolayý ciddi bel ve bacak aðrýlarýnda reçete edilebilir. Kortikosteroidler de nsaýd ler gibi yan etkilere sahiptirler. Bu tedavinin riskleri ve faydalarý doktorunuzla deðerlendirilmelidir. Seçilmiþ omurga enjeksiyonlar veya bloklar aðrýyý gidermek için kullanýlabilir. Epidural aralýða (omurga kanalda omurga sinirleri çevreleyen alan) veya faset eklemin olduðu bölgeye kortikosteroid enjeksiyonlari doktorlar tarafýndan yapýlabilir. Ilk enjeksiyona alýnan cevaba göre tekrarlayan enjeksiyonlar ilerleyen zamanlarda yapýlabilir. Enjeksiyonlar genellikle etkin bir rehabilitasyon ve tedavi programýnýn bir parçasý olarak yapýlmaktadýr.                                                                                                                                                              Cerrahi dýþý tedaviler

Omurga darlýðý semptomlarý genellikle aktiviteden kaçýnma ile sonuçlanýr. Bu da azalmýþ esneklik, güç ve azalmýþ kardiovasküler dayanýklýlýk ile sonuçlanýr. Fizik tedavi veya egzersiz programý genellikle gergin kaslara esneklik kazandýrabilmek için germe egzersizleri ile baslar. Kazanýlan esnekliði koruyabilmek için germe egzersizleri sýký bir þekilde yapýlmalýdýr. Kardiovasküler (aerobic) egzersizler (bisiklet veya yürüme bandýnda yapýlanlar gibi) dayanýklýlýðý saðlamak ve sinirlere giden kan dolaþýmýný geliþtirmek için eklenebilir. Sinirlere giden kan dolaþýmýný artýrmak omurga darlýðý semptomlarýný dindirebilir. Sýrt, karýn ve bacaklar için özel güçlendirici egzersizler de yapýlabilir. Eðer esneklik, güç ve dayanýklýlýk optimize edilirse günlük aktiviteler daha az zorlayýcý olacaktýr. Terapistiniz ve doktorunuz egzersizlerinizin günlük hayatýnýza evinizde basit aletler kullanarak nasýl adapte edeceðinizi size anlatabilir. bazý omurga darlýklarýnda hastalar için evde çeþitli modifikasyonlar ve güvenlik önlemleri de düþünülmelidir. Belki çamaþýr ve kurutma makineleri daha uygun yerlere konulmadýr. Banyo güvenlik cihazlarý gerekirse önerilebilir. Yemek hazýrlamak için stratejiler yürüme aktiviteleri ve enerjinin optimal kullanýmý gözden geçirilebilir. Yardýmcý yürüme cihazlarý tavsiye edilebilir (baston veya yürüteç). Belirgin ve ilerleyici bacak güçsüzlüðü, baðýrsak veya mesane problemleri geliþmediði surece omurga darlýk varlýðý tek basýna eriksinde çok tehlikeli bir durum oluþturmaz. Bu yüzden tedavi aðrýyý azaltma ve hastanýn fonksiyonel kapasitesini artýrmayý amaçlar. Cerrahi dýþý yöntemler tek basýna omurga darlýðýndaki kanal darlýðýný düzeltmez. Fakat uzun sureli aðrý kontrolü ve daha invaziv bir tedaviye gerek duyulmadan hastanýn hayatini fonksiyonel olarak idame ettirmesini saðlar. Kapsamlý bir program 3 ay veya daha uzun bir süre tedavi gerektirebilir.                                                                                                                                               Eðer cerrahi tedavi ihtýyacým olursa?

Cerrahi genellikle cerrahi dýþý yöntemlerle kontrol altýna alýnamayan aðrýlarý olan az bir kesim hastalarda uygulanýr. Cerrahi ayni zamanda ilerleyici bacak güçsüzlüðü veya baðýrsak ve mesane problemleri olan hastalara önerilir. Omurga darlýðý kemiksi kanal daralmasýndan kaynaklandýðýndan cerrahisinin amacý sinirler için uygun bir boþluk saðlayacak kemik kanal oluþturmaktýr. Buna lombar dekompresyon cerrahisi veya laminektomi denir. Cerrahi eðer gerekliyse bacak aðrýsýný ve daha az oranda bel aðrýsýný dindirecektir. Hastalarýn haftalar içinde iþlerinin çoðunu yapmalarýna izin verilir. Post-op rehabilitasyon normal aktivitelerine dönmelerine yardým etmesi açýsýndan tavsiye edilebilir. Bazen omurga darlýðýnda omurun yer deðiþtirmesi veya diðer omur üzerinde kaymasý(spondilolistezis) görülebilir. Daha sonra omurlar arasýnda anormal hareket (instabilite) görülebilir. Böyle durumlarda stabilizasyonu saðlamak için dekompresyon ameliyatýna omurga füzyon cerrahisi eklenebilir. Füzyon kemik greftleri ve/veya füzyona gidecek omurlar arasýna enstruman konarak yapýlýr. Füzyon önden (anterior yaklaþým) veya arkadan (posterior yaklaþým) veya gerektiðinde hem ön hem arkadan yapilabilir. Yaklaþým tercihi spur çýkarýlma ihtiyacý, hastalar arasýndaki anatomik varyasyonlara ve instabilitenin derecesi gibi teknik sebeplere baðlý olarak deðiþir. Füzyon cerrahisinde basari oraný %65’in üzerindedir. Cerrahiden sonra en az birkaç gün hastanede kalmak gerekecektir. Çoðu hasta bütün aktivitelerine 6-9 ay içinde dönebilmektedir. Post- op rehabilitasyon programý genellikle normal hayata ve aktivitelere dönebilmek için önerilmektedir.