Ayak bileði en çok travmaya uðrayan eklemlerin baþýnda gelir. Dört deðiþik mekanizma ile kýrýklar oluþabilir.

Travmanýn þiddetine göre, iç yan baðda parsiyel veya total yýrtýk, deltoid baðýn çekmesine baðlý olarak iç malleolde kopma kýrýðý meydana gelir. Zorlama devam ederse talus’un itmesi ile dýþ malleolde kýrýk veya tibiofibular diyastaz oluþabilir. Ayný mekanizma distal tibiofibular baðýn çekmesine baðlý olarak, tibia’nýn distal eklem yüzünün lateral köþesinde kopma kýrýðýna neden olabilir (Tillaux Kýrýðý). Lateral malleol’un kýrýlmasý ile veya tibiofibular diyastaz ile dýþ taraftan desteðini kaybeden talus laterale doðru diplase olabilir (Ayak bileði çýkýðý).

Talofibular baðda yýrtýlma, dýþ malleol’de kopma kýrýðý oluþur. Zorlama devam ederse, talus’un itmesine baðlý olarak iç malleol’de kýrýk oluþabilir.

Ayak supinasyonda iken dýþ rotasyona zorlandýðýnda önce anterior talofibular bað yýrtýlýr, zorlama davam ederse dýþ malleol’ de kýrýk, posterior talofibular bað yýrtýðý ve arka malleol kýrýðý oluþabilir.

Yüksekten düþme sonucunda meydana gelir. Tibianýn distal metafizinde eklemi de ilgilendiren çok parçalý kýrýklara neden olular.

Ýç malleol abduksiyon zorlamasý ile deltoid baðýn çekmesine baðlý olarak veya adduksiyon zorlamasýnda talus’un itmesine baðlý olarak kýrýlabilir. Ýç maleol çevresinde aðrý, ödem vardýr. Eklem hareketleri aðrýlýdýr. Ýki yönlü radyografi taný için yeterlidir. Açýk redüksiyon, malleol vidalarý ile veya gergi bandý yöntemi ile internal tespit yapýlýr. Cerrahi giriþimden sonra 4-6 hafta kýsa bacak alçý tespiti uygulanýr.. Bu süre içinde kýrýk iyileþir.

Adduksiyon zorlamasýnda, baðlarýn çekmesine baðlý olarak, abduksiyon zorlamasýnda talus’un itmesine baðlý olarak dýþ malleol kýrýlabilir. Dýþ malleol çevresinde aðrý, ödem, ekimoz vardýr, ayak bileði hareketleri aðrýlýdýr. Ýki yönlü radyografi ile taný konulur.

Dýþ malleol veya fibula alt uçtaki nondeplase kýrýklarda konservatif tedavi uygulanýr. Bunun için 4-6 hafta kýsa bacak alçý tespiti yeterli olur. Deplase kýrýklarda veya veya talus’un laterale displase olduðu durumlarda açýk redüksiyon ve internal tespit yapýlmalýdýr. Kýrýðýn þekline göre intramedüller çivileme (Rush pin veya uzun vida), plak vida veya gergi bandý uygulanabilir. Tibiofibular diyastaz olan olgularda ise fibuladan tibiaya gönderilecek bir vida ile diyastaz giderilir.

Hem iç hem de dýþ malleolun birden kýrýlmasýdýr. Pott-Dupuytren kýrýðý da denir. Her iki malleol kýrýðýna ait bulgular vardýr. Radyolojik olarak taný konur. Cerrahi olarak her iki malleole açýk redüksiyon, izole malleol kýrýklarýnda anlatýlan yöntemler ile internal tespit yapýlýr.

Bimalleoler kýrýk ve cerrahi tedavisi

Cotton kýrýðý adý da verilir. Ýç ve dýþ malleole ek olarak arka malleol adý verilen tibia distal eklem yüzünün arka kýsmýnda da kýrýk vardýr. Ayak bileði bütünüyle aðrýlý, ödemli ve þiþtir. Her türlü hareket oldukça aðrýlýdýr. Arka malleol kýrýðý büyükse ve ayak bileði stabilitesi bozulmuþsa ayak bileðinde arkaya doðru çýkýk meydana gelmiþ olabilir. Bimalleoler kýrýk tedavisinde olduðu gibi tedavi edilir. Arka malleol kýrýðý stabiliteyi etkiliyorsa redükte edilerek vida ile tespit edilir.

Tibiofiular bað üzerine gelen zorlama, bu baðýn yýrtýlmasýna neden olurken, ayný zamanda bu baðýn çekmesine baðlý olarak baðýn yapýþtýðý, tibia distalinin fibula ile eklem yaptýðý lateral köþesinde kopma kýrýðý oluþabilir. Bu duruma diyastaz da eþlik eder. Tillaux kýrýðý, diyastaz giderildiðinde kendiliðinden redükte olur.

Abduksiyon ve dýþ rotasyon zorlamasý ile iç malleol kýrýðý ile beraber, fibula boynuna yakýn bölgede oblik-spiral cisim kýrýðý meydana gelebilir. Sadece iç malleol kýrýðý tespit edilir.

Tibia distal eklem yüzündeki kýrýk çok parçalý ise konservatif olarak tedavi edilir. Kalkaneus’tan iskelet traksiyonu uygulanarak, baðlarýn gerilmesi (ligamentotaksis) yöntemi ile kýrýk parçalarýn kendiliðinden redükte olmasý beklenir. Daha sonra kýsa bacak alçýsý uygulanýr. Diðer kýrýklarda ise açýk redüksiyon ve kýrýðýn þekline göre uygun anatomik plaklar ile tespit yapýlýr.

Talus, dýþ malleol, iç malleol ve tibia distal ucunun oluþturduðu oluk içinde yer alan ve hiç bir adalenin yapýþmadýðý bir kemiktir. Hem proksimalde tibia ile, hem de distalde kalkaneus ve tarsal kemiklerle eklem yapar. Büyük bir kýsmý eklem yüzünden oluþur. Bu yüzden kýrýklarý intraartiküler kýrýklardýr. Ayak bileðinin rotasyonel yaralanmalarýnda, hiperdorsifleksiyon zorlamalarýnda ve vertikal kompresyon zorlamalarýnda kýrýk oluþabilir.

Subluksasyon, dislokasyon ve deplasman göstermeyen kýrýklarda, konservatif tedavi uygulanýr. 8-12 hafta kýsa bacak alçýsý yeterlidir. Eðer eklemlerin ve eklem yüzlerinin bütünlüðü bozulmuþ ise tedavi cerrahidir. Açýk, anatomik redüksiyon ve internal fiksasyon gerekir.

 

Cilt nekrozu,

Kaynamama,

Avasküler nekroz. Özellikle talus boyun kýrýklarýnda, talus cismini besleyen damarlar zedelenir ve avasküler nekroz geliþir.

Geç dönemde subtalar ve talonaviküler eklemde dejeneratif artrit.

Osteokondral kýrýða baðlý eklem faresi (Loose body)

Kalkaneus, proksimalde talus ile, distalde ise tarsal kemikler ile eklem yapar. Genellikle yüksekten düþmeler sonucunda kýrýk oluþur. Vücut aðýrlýðýný taþýyan son kemik olduðu için iþlevi çok önemlidir.

Aþil tendonunun çekmesine baðlý olarak arka segmentte kopma kýrýðý,

Sustentakulum tali kýrýðý,

Yüksekten düþme ile kompresyon sonucunda meydana gelen çok parçalý (Burst) kýrýk.

Radyolojik muayenede Böhler açýsýnda deðiþiklik (Normal deðeri: 35-40 derece), aksiyal görüntüde, kalkaneus cisminde geniþleme görülür.

Komplikasyonlar: Kalkaneusun anatomik yapýsýndaki deðiþiklik, vücut aðýrlýðýnýn taþýnma noktalarýnýn deðiþmesine ve yürüme mekaniðinde bozulmasýna neden olur. Kalkaneusun yaptýðý eklemlerde ve komþu eklemlerde dejeneratif artrit geliþir.

Tedavi:

Nondeplase kýrýklarda veya Böhler açýsýnýn deðiþmediði kýrýklarda tedavi konservatiftir. 6-8 hafta kadar kýsa bacak alçýsý yapýlýr ve aðýrlýk verilmez. Bunun dýþýndaki kýrýklarda, Böhler açýsýnýn restorasyonu gerekir. Bunun için açýk redüksiyon yapýlýr, kemik defekti varsa kemik grefti ile desteklenir. Ýnternal fiksasyon yöntemi olarak vida veya plak-vida kullanýlýr.

Ön ayaktaki rotasyonel zorlanmalar sonucunda çoðunlukla, midtarsal eklemde ve tarsometatarsal eklemde kýrýk ve kýrýkla birlikte çýkýklar oluþabilir. Kapalý redüksiyon ile dislokasyon giderilemiyorsa, eklem bütünlüðü bozulmuþ ise tedavisi cerrahidir. Açýk redüksiyon ve internal fiksasyon yapýlýr.

Ön ayaðýn rotasyonel zorlanmasý sonucunda, 5. metatars kaidesinde, M. Peroneus brevis tendonunun çekmesine baðlý olarak kýrýk meydana gelir. Kýrýk yerinde palpasyonda ve ön ayaðýn supinasyonunda aðrý vardýr. Eðer 2 mm den fazla ayrýlma varsa cerrahi olarak redükte edilip, tesbit edilir.

Ayaðýn üzerine cisim düþmesi veya rotasyonel zorlamalar sonucunda metatars ve falankslarda kýrýklar oluþabilir. Özellikle 1 ve 5. metatarslar vücut aðýrlýðýný taþýdýklarý için restorasyonlarý önemlidir. Kaymamýþ kýrýklar konservatif, kaymýþ kýrýklar ise cerrahi olarak tedavi edilirler.