Bölgelerden biriside menisküslerimizdir. Menisküsler diz bölgesinde en büyük iki kemiðimizin kesiþtiði noktada ’C’ þeklinde mevcut olan ince yastýkçýklardýr. Dizde yuvarlak uyluk kemiði (femur) ile düz kaval kemiðinin (tibia) uyumlu bir eklem oluþturmasý, yükün taþýnmasý, birçok yöne dönme hareketinin yapýlabilmesi,femur(uyluk kemiði) ve tibia (kaval kemiði) arasýndaki güç dengesinin saðlanmasý gibi görevler de rol oynarlar.

Futbol gibi karþýlýklý temas sporlarýnda dizin dönmesi, ani hareketlerde meydana gelen katlanma ,tek diz üzerine yük alýnmasý sonrasýnda menisküsler yýrtýlabilir. Sporcularda bu yaralanmalara ön çapraz bað(ÖÇB) yaralanmalarý da eþlik edebilir. Ýleri yaþ grubunda ise menisküsler herhangi bir travma olmaksýzýn dizde geliþen dejenerasyon ve kýkýrdak hasarýna baðlý olarak yýrtýlabilirler. Ayrýca her yaþ grubunda bir travma olmaksýzýn dejenerasyonla giden yýrtýklar görülebilir.

Diz içerisinden gelen sesler yýrtýðýn ilk bulgularý olabilir. Dizde ödem geliþene dek sporcular oyuna devem edebilir yada günlük aktiviteler yapýlabilir. Ancak ödem geliþtiðinde þikayetler oluþur. Þikayetler 24-48 saat içerisinde geliþir.

Dizde gerginlik ve þiþlik

Eklem hareket açýklýðýnda azalma

Dizde sývý toplanmasý

Menisküsün yýrtýk parçasý eklem içine düþtüðünde takýlma ,kitlenme.

Doktorunuza herþeyin hangi travma ile nasýl baþladýðýný anlatýn,doktorunuz çeþitli manevralar ile dizinizi muayene edecektir. Ayýrýcý taný için röntgenler ve menisküslerin görüntülenmesi için MRI istenebilir. Dizin kitli kaldýðý durumlarda artroskopik muayene önerilebilir. Menisküs yýrtýklarý birkaç tipte olabilir.

Sporcularda dönme sonrasýnda oluþan dikey yada kova sapý tarzýnda yýrtýklar,

Genç atletlerde sürekli tekrarlayan tipte travmalar sonrasý koþma gibi oluþan radial yada gaga tarzýnda yýrtýklar

Yaþlýlarda kýkýrdak bozulmasýna baðlý oluþan horizantal yada iç taraf yýrtýklarý sayýlabilir.

Menisküs yýrtýklarýnýn baþlangýç tedavisi RÝCE olarak kýsaltýlmýþ protokoldür:

Rest(istirahat)

Ýce(buz uygulamasý)

Compressýon(basý uygulamsý ,bandaj gibi)

Elevatýon(dizin yukarý alýnmasý) þeklinde özetlenebilir,

Bu tedavinin takibinde dizde kitlenme ve kronik yakýnmalar gibi þikayetler geliþmez ise tedavi istirahat süresi boyunca sürer ve biter. Meniskünün sadece 1/3 dýþ (eklem kapsülüne yakýn) bölümünde kan dolaþýmý vardýr. Bu bölgelerdeki yýrtýklarda , menisküs kendi beslenmesi sayesinde k iyileþebilir. 2/3 iç bölgede ise tam bir tamir olmaz. Yinede her zedelenmiþ menisküs bulgu verecek diye bir kural da yoktur.

Cerrahi tedavi menisküsün iyileþemediði ve þikayetler oluþmaya devam ettirdiði zamanlarda planlanmaktadýr. Menisküs cerrahisi günümüzde hemen sadece artroskopik cerrahi ile yapýlmaktadýr.

Yýrtýk ve þikayete neden olan menisküs yýrtýklarý kýkýrdakta aþýnmaya ve ileri dönemde kireçlenmeye neden olur. Genç, aktif yaþam süren kiþilerde menisküs yýrtýklarýnýn ameliyat edilmesi önerilir.Yýrtýðýn tipine ,eþlik eden baþka bir patoloji olup olmamasý,hastanýn yaþýna göre doktorunuz uygun tedaviyi, planlayacaktýr. Cerrahi sonrasý rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasýdýr. 2 tip menisküs cerrahisi vardýr

1. Meninsektomi (yýrtýk menisküsün alýnmasý); En sýk uygulanýlan diz artroskopik cerrahisidir. Hasarlý menisküs bölümü kesilerek çýkarýlýr. Küçük yýrtýklarda menisküsün de küçük bir bölümü alýndýðý için hastalarda herhangi bir fonksiyonel kayba neden olmaz. Menisküsün 1/3 kýsmýnýn iyileþme þansý olmadýðý için alýnýr. Yine çok parçalý büyük yýrtýklar da alýnmak zorunda kalýnabilir.

Menisküs alýnmasýnýn avantajý hastalarýn ameliyattan 4 saat sonra yürümekte ve 3 hafta sonra spora dönmeleridir.

Dezavantajlar ise menisküsün büyük kýsmýnýn yýrtýk olduðu durumlarda ise menisküsün büyük bir kýsmý -bazen tamamý- alýnýr ki bu ciddi bir fonksiyonel bozukluðu baðlý zaman içinde diz aðrýlarýna ve kireçlenmeye neden olabilir. Bu nedenle gereksiz durumlarda menisküsün alýnmamasý, dikilmesi önerilir. Menisküsün alýnmasýna baðlý olarak oluþan aðrýlý durumlarda genç hastalarda kadavradan menisküs nakli gerekebilir.

2. Menisküs dikilmesi; Teknik olarak son derece zor ve deneyimli diz cerrahlarý tarafýndan yapýlmasý gereken bir iþlemdir. Menisküsün 2/3 dýþ (eklem kapsülüne yakýn) kýsmý iyileþme potansiyeli gösterir. Yine bu 2/3 lük dýþ bölge menisküs fonksiyonlarýnýn % 90 ýný yapar. Bu nedenle bu bölgedeki yýrtýklar mümkün olduðunca dikilmelidir.

Avantajý menisküsün orjinale yakýn biçimde iyileþerek uzun vadeli bir diz performansý saðlar.

Dezavantajlarý ise ameliyat sonrasý 6-8 hafta koltuk deðneði kullanýlmasý gerekmesi, % 10 dikilen yýrtýðýn iyileþmemesi, spora dönüþün 3-4 ayý bulmasýdýr.

Ana kural; dikilebilecek tüm menisküs yýrtýklarý dikilmelidir, alýnmamalýdýr.

Operasyon sýrasýnda ve sonrasýnda erken dönem olasý komplikasyonlar;

Enfeksiyon; Ýyi ameliyathana koþullarýnda artrokopik operasyonlarda enfeksiyon oraný % 1 in altýndadýr. Enfeksiyon olursa yeniden bir artroskopi ile eklemin yýkanmasý, ileri enfeksiyonlarda operasyonda konulmuþ olan vidalarýn ve greftin çýkarýlmasý gerekebilir.

Enfeksiyon olmamasý için anestezi sýrasýnda damardan antibiotik verilmektedir. Ayrýca kullanýlan aletlerin sterilizasyonuna çok dikkat edilmektedir.

Derin ven trombozu ( toplar damarlarda kan pýhtýlaþmasý); Bu komplikasyon %5 in altýndadýr. Genellikle 3. günden sonra görülme olasýlýðý baþlar, 6-0. günler en fazla görülür. Ancak nadiren de olsa operasyondan aylar sonra da görülebilmektedir.Derin ven trombozlarýnýnýn da % 5-10 kadarý (tüm hastalarýn 10 binde 5-10 u ) pýhtýnýn koparak akciðere veya beyine giderek hayati risk yaratabilir. Hastalarýn bazýlarýnda ek risk faktörleri vardýr. Bunlar kadýnlarda doðum kontrol haplarý kullanýlmasý, hastalarýn daha önce derin ven trombozu geçirmiþ olmasý, bacaklarda varis bulunmasý, ailevi yatkýnlýk vb.

Derin ven trombozundan korunmak için (gerekli ise) kan sulandýrýcý ilaçlar, operasyon sonrasý antiembolik çoraplar giydirilmesi, yatak içi egzersizler ve erken ayaða kaldýrarak yük verme riskleri azaltmaktadýr. Eðer hastalarda ek risk faktörleri varsa bu uygulamalar daha da uzatýlmaktadýr.

Teknik hatalar; Menisküs ameliyatlarý özellikle de dikiþi teknik olarak son derece komplike operasyonlardýr. Bu nedenle teknik hatalara baðlý komlikasyon olasýlýðý her zaman ve her yerde olabilmektedir. Ýyi ellerde teknik hatalara baðlý komplikasyonlarýn riskleri çok azalmakta ve sonuca etki eden teknik hatalar çok nadiren oluþmaktadýr.

Hastalar ameliyathaneye alýndýktan sonra önce uyutulmakta, steril ortam için ilgili bacak silinmekte ve örtülmekte sonrasýnda artroskopinin sistemleri kurulmaktadýr.Bu ortalama 40 dakika bir zaman gerektirmektedir. Operasyonun deneyimli ellerdeki normal süresi 30 dakika-1 saat civarýndadýr. Dizdeki diðer sorunlar (kýkýrdak, bað lezyonlarý gibi) da ayný anda opere ediliyorsa bu süre uzayabilir. Operasyon sonrasý hastalar 30 dakika-1 saat arasýnda ayýlma odasýnda bekletilmekte ve sonra da odalarýna alýnmaktadýr.

Menisküsün alýnmasý durumunda; Hastalar odalarýna alýndýktan sonra 2 saat içinde tamamen uyanýk hale gelmektedir. Genellikle fazla bir aðrý olmamaktadýr ve basit aðrý kesicilerle tamamen kontrol edilebilmektedir. Hastalarýn dizinde(kliniklerde uygulama farklarý vardýr elastik bandaj, bacaða giydirilmiþ antiembolik çorap bulunur. 3-4 saat sonra hastalara yemek verilir. Yemek sonrasý hastalarýn ayaða kalkmalarýna izin verilir. Ayaða kalkmadan önce 5 dakika kadar oturarak baþýn dönmediðinden emin olunmalý, baþ dönerse uzanarak 1 saat sonra ayaða kalkma yeniden denenmelidir. Koltuk deðneðine ihtiyaç duymadan korkusuzca basabilir ve dizinizi bükebilirsiniz.

Hastanede (uygulamalar farklý olmakla beraber) ayný gün operasyonda çýktýktan 4-5 saat sonra taburcu olacaksýnýz. Hastanede kaldýðýnýz sürece dizinize buz uygulanacaktýr. Ýlk 2 gece 38 civarýnda ateþiiniz olabilir, enfeksiyon anlamýna gelmez. Enfeksiyon bulgularý 3. günde baþlar.

Eve döndükten operasyon sonrasý 3. gün sonuna kadar bacaðýnýzý uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Bu sýrada buz uygulamaya devam etmelisiniz. Ýhtiyaçlarýnýz için dilediðiniz sýklýkta ayaða kalkabilir ve dizinizi bükebilirsiniz. Bu dönemde dizinizdeki bandajý ve çorabý kesinlikle çýkarmayýn. Egzersizlerinizi aksatmada hergün tarif edildiði þekilde yapýnýz. Bu dizinizin içinde kanama ve þiþmeye neden olabilir. Eðer önerildi ise bu sýrada kan sulandýrýcý ilacýnýzý kullanmayý aksatmayýnýz ve aðrýnýz olursa aðrý kesicinizi alýnýz. 3.günden sonra ofisinize uðrayýp oturarak çalýþabilirsiniz. Dikkat; ateþiniz 38 derece üzerine çýkar, bacakta aðrý-ayak parmaklarýnýzda þiþme olursa doktorunuzu derhal arayýn.

Eðer iþinizi organize edebilirseniz 10 gün ofise gitmemenizi öneririz. 10. gün yaranýz doktorunuz tarafýndan görülecektir ve uygunsa dikiþleriniz alýnýr ya da dikiþ alýnmasý 15. güne ertelenebilir. Dikiþ alýndýktan sonra fizik tedavi baþlanýr. Bazý hastalarda fizik tedavi 3.hafta sonuna ertelenebilir. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 1. ayýn sonuna kadar devam edecektir. Fizik tedavi operasyon gibi deneyimli fizyoterapistler tarafýndan yapýlmalýdýr. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

2. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktýr. 1. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yavaþ yavaþ baþlatabilir.

Hastanede (uygulamalar farklý olmakla beraber) operasyon sonrasý 4-6 saat kalacakýnýz. Fizyoterapist gelerek size yatakta yapmaya baþlayacaðýnýz ve evinizde devam edeceðiniz egzersizleri gösterecektir. Hastanede kaldýðýnýz sürece dizinize buz uygulanacaktýr. Ýlk 2 gece 38 civarýnda ateþiniz olabilir, enfeksiyon anlamýna gelmez. Enfeksiyon bulgularý 3. günde baþlar.

Eve döndükten operasyon sonrasý 7. gün sonuna kadar bacaðýnýzý uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Bu sýrada buz uygulamaya devam etmelisiniz. Yemek için ayaðýnýzý yere koyarak oturabilir ve ihtiyaçlarýnýz için koltuk deðnekleri ile ameliyat olan bacaðýnýza yük vermeden ayaða kalkabilirsiniz. Bu dönemde dizinizdeki bandajý ve çorabý kesinlikle çýkarmayýn. Bu dizinizin içinde kanama ve þiþmeye neden olabilir. Egzersizlerinizi aksatmada hergün tarif edildiði þekilde yapýnýz. Aðrýnýz olursa aðrý kesicinizi alýnýz. 3.günden sonra 1-2 saatliðine ofisinize uðrayýp oturarak çalýþabilirsiniz. Dikkat; ateþiniz 38 derece üzerine çýkar, bacakta aðrý-ayak parmaklarýnýzda þiþme olursa doktorunuzu derhal arayýn.

7.günden sonra ofisinizde oturarak 5-8 saat çalýþabilirsiz. Eðer iþinizi organize edebilirseniz 10gün ofise gitmemenizi öneririz. 10. gün yaranýz doktorunuz tarafýndan görülecektir ve uygunsa dikiþleriniz alýnýr yada dikiþ alýnmasý 15. güne ertelenebilir. Dikiþ alýndýktan sonra fizik tedavi baþlanýr. Bazý hastalarda fizik tedavi 3.hafta sonuna ertelenebilir. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 3. ayýn sonuna kadar devam edecektir. Fizik tedavi operasyon gibi deneyimli fizyoterapistler tarafýndan yapýlmalýdýr. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

6-8 hafta sonra koltuk deðnekleri býrakýlýr. Bu dönemde kendinizi çok iyi hissedeceksiniz fakat halen son derece tehlikeli bir aþamadasýnýz. 8. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktýr. 3-4. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yavaþ yavaþ baþlatabilir. Amatör sporcularda tam spora dönüþ 6ay sonundadýr.