Organlarýmýzýn çalýþmalarý için gerekli olan maddeleri taþýyan kaný pompalamakla görevli olan kalp, bu görevini yapmak için dakikada ortalama 70 kere kasýlýr ve her defasýnda ortalama 70 ml kaný organlarýmýza gönderir. Ortalama bir insan ömrü boyunca, kalbimiz yaklaþýk 2.5 milyar kez kasýlmakta ve bu süre boyunca 180 milyon litre kaný vücudumuza pompalamaktadýr.

Organlarýn canlýlýðýný koruyabilmeleri ve görevlerini yapabilmeleri için besin maddelerine ve oksijene gereksinimleri vardýr. Bunlar organlarýmýza kan ile ulaþtýrýlýr. Kan ise organlara atardamarlar (arter) yolu ile taþýnýr. Kanýn atardamarlara pompalanmasý iþini kalbimiz yapar. Her organ gibi kalbin de beslenmesi gereklidir. Kalbin kendisini besleyen damarlara “koroner damar” (koroner arter) denmektedir. Koroner damarlarda olabilecek hastalýklar doðrudan kalbin çalýþmasýný ve verimini etkileyeceðinden dolayý hayati öneme sahiptir.

Koroner damarlarýn en çok görülen ve en önemli hastalýðý koroner aterosklerozdur (damar sertliði). Bu hastalýkta, koroner damarlarda yer yer, baþta kolesterol olmak üzere bir takým maddeler birikmekte ve buralarda darlýklar ve týkanýklýklar oluþmaktadýr.

Burada kalp damar kesitlerinde ateroskleroz (damar sertliði) geliþmesini görmekteyiz. Damardaki ateroskleroz sonucu oluþan plak dediðimiz yapýlar zaman içinde büyüyebilir ve damar boþluðunu daraltýr. Damardaki daralma da, içinden geçen kan miktarýný azaltacaðýndan dolayý kalbin beslenme bozukluðuna baðlý problemler geliþir.

Oluþan tabloya, koroner arter hastalýðý veya koroner kalp hastalýðý denir. Bunun sonucu olarak kalbin beslenmesi bozulmakta, kalbin ritmik çalýþmasýnda ve kasýlmasýnda hastalýðýn ciddiyetiyle orantýlý olarak bozukluklar oluþmaktadýr. Koroner arter hastalýðý, tüm dünyada olduðu gibi, ülkemizde de eriþkinlerde baþta gelen ölüm ve iþ gücü kaybý nedenidir.

Yaþ: Erkeklerde 45 yaþýn üstü, kadýnlarda 55 yaþýn üstü veya erken menopoz

Cins: Erkeklerde daha sýk

Aile öyküsü: Birinci derecede (anne, baba, kardeþ) erkek akrabalarda 55 yaþýndan, birinci derecede kadýn akrabalarda 65 yaþýndan önce kalp damar hastalýðý, kalp krizi (infarktüs) veya ani ölüm bulunmasý

Sigara içiyor olmak

Hipertansiyon (140/90 mmHg veya daha fazla veya hipertansiyon için tedavi alýyor olmak)

Ýyi kolesterolün (HDL kolesterol) 40 mg/dl’den düþük olmasý

Kötü kolesterol olan LDL-kolesterolün yüksek olmasý).

Hareketsizlik: Haftada en az 3 gün ve günde en az 30 dakika egzersize zaman ayýrmalýsýnýz (tempolu yürüyüþ, yüzme, bisiklet, dans, bahçe iþleri vs.).

Þeker hastalýðý (diabetes mellitus)

Kilo: Bu konuda en deðerli kriter, vücut kitle indeksi ve bel çevresidir. Vücut kitle indeksi, kg olarak aðýrlýðýn, metre olarak boyun karesine bölünmesiyle elde edilir (VKÝ: kg/m2). Vücut kitle indeksinin 25’in üzerinde olmasý veya bel çevresinin erkeklerde 102 cm, kadýnlarda ise 88 cm’nin üzerinde olmasý, yalnýzca kalp damar hastalýðý riskini artýrmakla kalmayýp þeker hastalýðý, yað yüksekliði ve tansiyon yüksekliði riskini de artýrmaktadýr.

Stres: uzun bir zaman sürekli strese maruz kalma, hastalýðýn geliþmesini kolaylaþtýrmaktadýr.

Depresyon: özellikle son yýllarda depresyon da kalp damar hastalýklarý yönünden risk faktörü olarak kabul edilmeye baþlandý.

Bu risk faktörlerinin bazýlarý deðiþtirilebilir iken bazýlarý deðiþtirilemez (yaþ, cins, aile öyküsü gibi).

Kalp damar hastalýklarý, soðuk algýnlýðý, grip gibi geçici ve iyileþtiði zaman arkasýnda iz býrakmayan hastalýklar deðildir. Hastalýk geliþtiði zaman devamlý ilerlemeye ve problem çýkarmaya eðilimlidir. Ondan dolayý bu risk faktörleriyle mücadele, hastalýðýn ortaya çýkýþýný önlemesi, hastalýk geliþenlerde ise hastalýðýn ilerleme hýzýnýn yavaþlatýlmasý hatta durdurulmasýný saðladýðýndan dolayý son derece önemlidir. Dolayýsýyla kalp damar hastalýklarý ile mücadele, deðiþtirilebilir risk faktörleriyle mücadele demektir.  

                                               

Kalp Damar Hastalýklarýndan Korunma                                                                                                                                                                                                                Risk faktörleriyle mücadele çok önemlidir. Risk faktörlerinden; yaþ, cins ve aile öyküsünü deðiþtirmek mümkün deðildir. Ancak, diðer faktörlerle mücadele edilebilir. Doktorunuz size bu konuda yol gösterecektir. Sigara mutlaka býrakýlmalý, hipertansiyon kontrol altýna alýnmalý, þeker hastalýðýnda þeker normal sýnýrlarda tutulmalý, egzersiz yapýlmalý, kolesterol yüksekliðinde ise mutlaka diyet yapýlmalý, ayrýca doktorunuz ilaç öneriyorsa kullanýlmalýdýr.

                                                                                         Kalp Damar Hastalýklarýnda Þikayetler                                                                                                                                                                                                                   Kalp damar hastalýklarýnda görülebilen þikayet veya klinik bulgularý þu þekilde özetlemek mümkündür:

Göðüs aðrýsý (angina pectoris)

Miyokart infarktüsü (kalp krizi)

Ritim bozukluklarý (aritmiler)

Kalp yetmezliði

Ani ölüm

Bazen de kalp damar hastalýðý önemli derecede kalbin beslenmesini bozduðu halde hiç þikayet olmayabilir (sessiz iskemi)

Koroner damarlar önemli ölçüde daraldýðýnda göðüs aðrýsý oluþur (angina). Bu aðrý, çoðunlukla yorulmayla, sinirlenmekle veya soðukla gelen, göðüs ön tarafýnda, sol kola, boyuna ve çeneye yayýlabilen, 10-15 dakika süren, istirahat ile veya koroner damarlarý geniþleten ilaç almakla geçen, sýkýþtýrýcý, baský yapar tarzda bir aðrýdýr (kararlý angina).

Ancak bazý durumlarda darlýk yerinde dinamik deðiþiklikler olabilir ve bu durumlarda, aðrý istirahatte de gelebilir, daha uzun sürebilir ve istirahate veya ilaca kolay cevap vermeyebilir (kararsýz angina). Bu tür angina kolaylýkla infarktüse yol açabildiðinden daha tehlikelidir.

Kalbe baðlý göðüs aðrýsýnýn (angina) hissedildiði vücut bölgeleri

Damardaki darlýðýn ilerleyip tam týkanýklýða yol açmasý halinde, kalbin o damar tarafýndan beslenen bölgesinin hücreleri çalýþamaz hale gelir. Damarýn týkalý kalma süresinin 6 saati geçmesi halinde, o bölgenin hücreleri canlýlýðýný koruyamaz ve geriye dönüþsüz olarak harap olur. Böylece kalbin o bölgesi kasýlma görevini yapamaz, ritim bozukluklarý oluþabilir ve ölüme kadar gidebilen ciddi problemler oluþabilir. Buna kalp krizi (miyokart infarktüsü) diyoruz.

Ýnfarktüste, yeri ve yayýlýmý anginaya benzeyen, ancak ondan çok daha þiddetli ve uzun süren göðüs aðrýsý olur. Kalp krizi tanýsýnda, þikayetlerden baþka kalp elektrosu (EKG) ve kan testlerinden de yararlanýlýr. Miyokart infarktüsünde ilk 6 saat içinde damar týkanýklýðýnýn balon veya pýhtý eritici ilaçlarla açýlmasý halinde kalp kasý harabiyetinin önlenmesi mümkün olabilir, onun için erken taný çok önemlidir. Unutulmamalýdýr ki, kalp krizinden olan ölümlerin %50’si 1 saat içinde olmaktadýr. Bu ölümlerin çok büyük bir kýsmý, hastanede kolaylýkla tedavi edilebilecek olan, ritim bozukluklarýndan kaynaklanýr. Bundan dolayý, benzer aðrýsý olan hastalar, özellikle de kalp hastasý olduðu biliniyorsa, en kýsa zamanda bir saðlýk merkezine baþvurulmalýdýr.

Ancak týpta her zaman alýþýlageldik kurallar geçerli olmayabiliyor. Bazen, özellikle yaþlýlarda ve þeker hastalýðý (diyabet) olanlarda, angina veya infarktüse baðlý aðrý hiç olmayabilir. Böyle hastalar sessiz infarktüs geçirebilir. Yine bazý hastalarda göðüs aðrýsý yerine, hazýmsýzlýk, karýn aðrýsý, nefes darlýðý, sýrt aðrýsý, kol aðrýsý, çene aðrýsý ve hatta diþ aðrýsý gibi þikayetler olabilir.

Koroner damar hastalýðýnda asýl önemli olan, koroner damarlardaki darlýklarýn infarktüse yol açmadan tedavi edilmesidir. Bu da öncelikle koroner damarlarýn durumunun görülmesi ile olur. Bu amaç için kullanýlan farklý yöntemler olmakla birlikte (efor testi, miyokart sintigrafisi vs), damar hastalýðý olduðundan þüphe edilen hastalarda halen altýn standart olarak kabul edilen en güzel taný yöntemi; koroner anjiyografidir. Koroner anjiyografide, kalp damarlarý gözle görünür hale getirilip filmi çekilir.

___                                                                                                                       Koroner damarlarda önemli darlýk ve/veya týkanýklýk görüldüðünde, eðer uygunsa, ayný seansta veya daha sonra balon anjiyoplasti yapýlabilir. Balon anjiyoplastide, damar içindeki dar olan bölgede, özel olarak yapýlmýþ balon, kýsa süreli olarak þiþirilerek darlýk geniþletilir. Balon, ayný damarda birden fazla darlýða veya birden fazla damardaki darlýklara ayný seansta veya farklý seanslarda yapýlabilir. Gerekli durumlarda balona ek olarak o bölgeye, yine balon yardýmýyla stent (kafes) konur.

Balon iþleminde darlýk bölgesine ucunda þiþebilir bir balon olan kateter yerleþtirilir (A), darlýk yerine yerleþtirildikten sonra balon þiþirilerek darlýk açýlýr (B).

Balon anjiyoplastiye uygun olmayan durumlarda, bypass cerrahisi veya ilaç tedavisi önerilebilir.

Bypass cerrahisinde ise damardaki darlýk bölgesinin öncesi ile sonrasý arasýna köprü görevi gören bir damar konulur. Bu konulan damar, hastanýn kendisinin bacak toplardamarý veya göðüsten alýnan bir atardamar olabilir. Böylece kan, bu köprü yardýmýyla, dar veya týkalý olan bölgenin ilerisine geçebilir (Bypass ameliyatlarýnda yanlýþ olarak damarýn deðiþtiði veya yenilendiði sanýlýr. Oysa hasta damar yerinde kalýr. Yapýlan iþlemle damardaki darlýðýn problem oluþturmasý önlenir).

Burada sol ön inen artere (left anterior descending -LAD-) yapýlan LÝMA bypasýný ve sað koroner artere (RCA) yapýlan safen bypasýný görüyoruz.

Koroner damar hastalýðýnda kullanýlan ilaçlar; koroner damarlarý geniþletici, kalbin yükünü azaltýcý, o bölgede pýhtý oluþmasýný önleyici veya ateroskleroz üzerinde çok olumsuz etkileri olan kolesterolü düþürmeye yönelik ilaçlardýr. Ýlaçlar doktor kontrolünde ve sürekli olarak kullanýlmalýdýr.

Burada ise sol ön inen artere (LAD), bacak toplardamarýnýn (safen greft) baðlanmasýný (anastomoz etmek) görüyoruz. Önce greftin bir ucu LAD’ye dikiliyor, sonra öbür ucu da aort damarýna dikiliyor. böylece aorttan gelen kan týkalý olan bölgeyi atlayarak (bypass yaparak) damarýn öbür tarafýna geçip kalbi besleyebiliyor.

Ne yazýk ki, gerek koroner arter hastalýðý tedavisinde kullanýlan ilaçlar, gerekse balon ve bypass, damar hastalýðýný ortadan kaldýrmamaktadýr. Dolayýsý ile koroner damarýn ayný bölgesinde veya farklý bölgelerinde yeni darlýklar ortaya çýkabilir veya hafif olan darlýklar daha da ilerleyerek ciddi darlýk haline gelip, probleme yol açabilir. Bundan dolayý hastalarýn risk faktörlerini uzaklaþtýrmasý, ilaçlarýný düzenli kullanmasý, problemlerin erken saptanmasý açýsýndan doktorunun önerdiði zamanlarda ve bunun dýþýnda þikayeti olduðu her zaman, kontrollere gelmesi çok önemlidir.

Organlarýmýzýn çalýþmalarý için gerekli olan maddeleri taþýyan kaný pompalamakla görevli olan kalp, bu görevini yapmak için dakikada ortalama 70 kere kasýlýr ve her defasýnda ortalama 70 ml kaný organlarýmýza gönderir. Ortalama bir insan ömrü boyunca, kalbimiz yaklaþýk 2.5 milyar kez kasýlmakta ve bu süre boyunca 180 milyon litre kaný vücudumuza pompalamaktadýr.

Organlarýn canlýlýðýný koruyabilmeleri ve görevlerini yapabilmeleri için besin maddelerine ve oksijene gereksinimleri vardýr. Bunlar organlarýmýza kan ile ulaþtýrýlýr. Kan ise organlara atardamarlar (arter) yolu ile taþýnýr. Kanýn atardamarlara pompalanmasý iþini kalbimiz yapar. Her organ gibi kalbin de beslenmesi gereklidir. Kalbin kendisini besleyen damarlara “koroner damar” (koroner arter) denmektedir. Koroner damarlarda olabilecek hastalýklar doðrudan kalbin çalýþmasýný ve verimini etkileyeceðinden dolayý hayati öneme sahiptir.

Koroner damarlarýn en çok görülen ve en önemli hastalýðý koroner aterosklerozdur (damar sertliði). Bu hastalýkta, koroner damarlarda yer yer, baþta kolesterol olmak üzere bir takým maddeler birikmekte ve buralarda darlýklar ve týkanýklýklar oluþmaktadýr.

Burada kalp damar kesitlerinde ateroskleroz (damar sertliði) geliþmesini görmekteyiz. Damardaki ateroskleroz sonucu oluþan plak dediðimiz yapýlar zaman içinde büyüyebilir ve damar boþluðunu daraltýr. Damardaki daralma da, içinden geçen kan miktarýný azaltacaðýndan dolayý kalbin beslenme bozukluðuna baðlý problemler geliþir.

Oluþan tabloya, koroner arter hastalýðý veya koroner kalp hastalýðý denir. Bunun sonucu olarak kalbin beslenmesi bozulmakta, kalbin ritmik çalýþmasýnda ve kasýlmasýnda hastalýðýn ciddiyetiyle orantýlý olarak bozukluklar oluþmaktadýr. Koroner arter hastalýðý, tüm dünyada olduðu gibi, ülkemizde de eriþkinlerde baþta gelen ölüm ve iþ gücü kaybý nedenidir.

Yaþ: Erkeklerde 45 yaþýn üstü, kadýnlarda 55 yaþýn üstü veya erken menopoz

Cins: Erkeklerde daha sýk

Aile öyküsü: Birinci derecede (anne, baba, kardeþ) erkek akrabalarda 55 yaþýndan, birinci derecede kadýn akrabalarda 65 yaþýndan önce kalp damar hastalýðý, kalp krizi (infarktüs) veya ani ölüm bulunmasý

Sigara içiyor olmak

Hipertansiyon (140/90 mmHg veya daha fazla veya hipertansiyon için tedavi alýyor olmak)

Ýyi kolesterolün (HDL kolesterol) 40 mg/dl’den düþük olmasý

Kötü kolesterol olan LDL-kolesterolün yüksek olmasý).

Hareketsizlik: Haftada en az 3 gün ve günde en az 30 dakika egzersize zaman ayýrmalýsýnýz (tempolu yürüyüþ, yüzme, bisiklet, dans, bahçe iþleri vs.).

Þeker hastalýðý (diabetes mellitus)

Kilo: Bu konuda en deðerli kriter, vücut kitle indeksi ve bel çevresidir. Vücut kitle indeksi, kg olarak aðýrlýðýn, metre olarak boyun karesine bölünmesiyle elde edilir (VKÝ: kg/m2). Vücut kitle indeksinin 25’in üzerinde olmasý veya bel çevresinin erkeklerde 102 cm, kadýnlarda ise 88 cm’nin üzerinde olmasý, yalnýzca kalp damar hastalýðý riskini artýrmakla kalmayýp þeker hastalýðý, yað yüksekliði ve tansiyon yüksekliði riskini de artýrmaktadýr.

Stres: uzun bir zaman sürekli strese maruz kalma, hastalýðýn geliþmesini kolaylaþtýrmaktadýr.

Depresyon: özellikle son yýllarda depresyon da kalp damar hastalýklarý yönünden risk faktörü olarak kabul edilmeye baþlandý.

Bu risk faktörlerinin bazýlarý deðiþtirilebilir iken bazýlarý deðiþtirilemez (yaþ, cins, aile öyküsü gibi).

Kalp damar hastalýklarý, soðuk algýnlýðý, grip gibi geçici ve iyileþtiði zaman arkasýnda iz býrakmayan hastalýklar deðildir. Hastalýk geliþtiði zaman devamlý ilerlemeye ve problem çýkarmaya eðilimlidir. Ondan dolayý bu risk faktörleriyle mücadele, hastalýðýn ortaya çýkýþýný önlemesi, hastalýk geliþenlerde ise hastalýðýn ilerleme hýzýnýn yavaþlatýlmasý hatta durdurulmasýný saðladýðýndan dolayý son derece önemlidir. Dolayýsýyla kalp damar hastalýklarý ile mücadele, deðiþtirilebilir risk faktörleriyle mücadele demektir.  

                                               

Kalp Damar Hastalýklarýndan Korunma                                                                                                                                                                                                                Risk faktörleriyle mücadele çok önemlidir. Risk faktörlerinden; yaþ, cins ve aile öyküsünü deðiþtirmek mümkün deðildir. Ancak, diðer faktörlerle mücadele edilebilir. Doktorunuz size bu konuda yol gösterecektir. Sigara mutlaka býrakýlmalý, hipertansiyon kontrol altýna alýnmalý, þeker hastalýðýnda þeker normal sýnýrlarda tutulmalý, egzersiz yapýlmalý, kolesterol yüksekliðinde ise mutlaka diyet yapýlmalý, ayrýca doktorunuz ilaç öneriyorsa kullanýlmalýdýr.

                                                                                         Kalp Damar Hastalýklarýnda Þikayetler                                                                                                                                                                                                                   Kalp damar hastalýklarýnda görülebilen þikayet veya klinik bulgularý þu þekilde özetlemek mümkündür:

Göðüs aðrýsý (angina pectoris)

Miyokart infarktüsü (kalp krizi)

Ritim bozukluklarý (aritmiler)

Kalp yetmezliði

Ani ölüm

Bazen de kalp damar hastalýðý önemli derecede kalbin beslenmesini bozduðu halde hiç þikayet olmayabilir (sessiz iskemi)

Koroner damarlar önemli ölçüde daraldýðýnda göðüs aðrýsý oluþur (angina). Bu aðrý, çoðunlukla yorulmayla, sinirlenmekle veya soðukla gelen, göðüs ön tarafýnda, sol kola, boyuna ve çeneye yayýlabilen, 10-15 dakika süren, istirahat ile veya koroner damarlarý geniþleten ilaç almakla geçen, sýkýþtýrýcý, baský yapar tarzda bir aðrýdýr (kararlý angina).

Ancak bazý durumlarda darlýk yerinde dinamik deðiþiklikler olabilir ve bu durumlarda, aðrý istirahatte de gelebilir, daha uzun sürebilir ve istirahate veya ilaca kolay cevap vermeyebilir (kararsýz angina). Bu tür angina kolaylýkla infarktüse yol açabildiðinden daha tehlikelidir.

Kalbe baðlý göðüs aðrýsýnýn (angina) hissedildiði vücut bölgeleri

Damardaki darlýðýn ilerleyip tam týkanýklýða yol açmasý halinde, kalbin o damar tarafýndan beslenen bölgesinin hücreleri çalýþamaz hale gelir. Damarýn týkalý kalma süresinin 6 saati geçmesi halinde, o bölgenin hücreleri canlýlýðýný koruyamaz ve geriye dönüþsüz olarak harap olur. Böylece kalbin o bölgesi kasýlma görevini yapamaz, ritim bozukluklarý oluþabilir ve ölüme kadar gidebilen ciddi problemler oluþabilir. Buna kalp krizi (miyokart infarktüsü) diyoruz.

Ýnfarktüste, yeri ve yayýlýmý anginaya benzeyen, ancak ondan çok daha þiddetli ve uzun süren göðüs aðrýsý olur. Kalp krizi tanýsýnda, þikayetlerden baþka kalp elektrosu (EKG) ve kan testlerinden de yararlanýlýr. Miyokart infarktüsünde ilk 6 saat içinde damar týkanýklýðýnýn balon veya pýhtý eritici ilaçlarla açýlmasý halinde kalp kasý harabiyetinin önlenmesi mümkün olabilir, onun için erken taný çok önemlidir. Unutulmamalýdýr ki, kalp krizinden olan ölümlerin %50’si 1 saat içinde olmaktadýr. Bu ölümlerin çok büyük bir kýsmý, hastanede kolaylýkla tedavi edilebilecek olan, ritim bozukluklarýndan kaynaklanýr. Bundan dolayý, benzer aðrýsý olan hastalar, özellikle de kalp hastasý olduðu biliniyorsa, en kýsa zamanda bir saðlýk merkezine baþvurulmalýdýr.

Ancak týpta her zaman alýþýlageldik kurallar geçerli olmayabiliyor. Bazen, özellikle yaþlýlarda ve þeker hastalýðý (diyabet) olanlarda, angina veya infarktüse baðlý aðrý hiç olmayabilir. Böyle hastalar sessiz infarktüs geçirebilir. Yine bazý hastalarda göðüs aðrýsý yerine, hazýmsýzlýk, karýn aðrýsý, nefes darlýðý, sýrt aðrýsý, kol aðrýsý, çene aðrýsý ve hatta diþ aðrýsý gibi þikayetler olabilir.

Koroner damar hastalýðýnda asýl önemli olan, koroner damarlardaki darlýklarýn infarktüse yol açmadan tedavi edilmesidir. Bu da öncelikle koroner damarlarýn durumunun görülmesi ile olur. Bu amaç için kullanýlan farklý yöntemler olmakla birlikte (efor testi, miyokart sintigrafisi vs), damar hastalýðý olduðundan þüphe edilen hastalarda halen altýn standart olarak kabul edilen en güzel taný yöntemi; koroner anjiyografidir. Koroner anjiyografide, kalp damarlarý gözle görünür hale getirilip filmi çekilir.

___                                                                                                                       Koroner damarlarda önemli darlýk ve/veya týkanýklýk görüldüðünde, eðer uygunsa, ayný seansta veya daha sonra balon anjiyoplasti yapýlabilir. Balon anjiyoplastide, damar içindeki dar olan bölgede, özel olarak yapýlmýþ balon, kýsa süreli olarak þiþirilerek darlýk geniþletilir. Balon, ayný damarda birden fazla darlýða veya birden fazla damardaki darlýklara ayný seansta veya farklý seanslarda yapýlabilir. Gerekli durumlarda balona ek olarak o bölgeye, yine balon yardýmýyla stent (kafes) konur.

Balon iþleminde darlýk bölgesine ucunda þiþebilir bir balon olan kateter yerleþtirilir (A), darlýk yerine yerleþtirildikten sonra balon þiþirilerek darlýk açýlýr (B).

Balon anjiyoplastiye uygun olmayan durumlarda, bypass cerrahisi veya ilaç tedavisi önerilebilir.

Bypass cerrahisinde ise damardaki darlýk bölgesinin öncesi ile sonrasý arasýna köprü görevi gören bir damar konulur. Bu konulan damar, hastanýn kendisinin bacak toplardamarý veya göðüsten alýnan bir atardamar olabilir. Böylece kan, bu köprü yardýmýyla, dar veya týkalý olan bölgenin ilerisine geçebilir (Bypass ameliyatlarýnda yanlýþ olarak damarýn deðiþtiði veya yenilendiði sanýlýr. Oysa hasta damar yerinde kalýr. Yapýlan iþlemle damardaki darlýðýn problem oluþturmasý önlenir).

Burada sol ön inen artere (left anterior descending -LAD-) yapýlan LÝMA bypasýný ve sað koroner artere (RCA) yapýlan safen bypasýný görüyoruz.

Koroner damar hastalýðýnda kullanýlan ilaçlar; koroner damarlarý geniþletici, kalbin yükünü azaltýcý, o bölgede pýhtý oluþmasýný önleyici veya ateroskleroz üzerinde çok olumsuz etkileri olan kolesterolü düþürmeye yönelik ilaçlardýr. Ýlaçlar doktor kontrolünde ve sürekli olarak kullanýlmalýdýr.

Burada ise sol ön inen artere (LAD), bacak toplardamarýnýn (safen greft) baðlanmasýný (anastomoz etmek) görüyoruz. Önce greftin bir ucu LAD’ye dikiliyor, sonra öbür ucu da aort damarýna dikiliyor. böylece aorttan gelen kan týkalý olan bölgeyi atlayarak (bypass yaparak) damarýn öbür tarafýna geçip kalbi besleyebiliyor.

Ne yazýk ki, gerek koroner arter hastalýðý tedavisinde kullanýlan ilaçlar, gerekse balon ve bypass, damar hastalýðýný ortadan kaldýrmamaktadýr. Dolayýsý ile koroner damarýn ayný bölgesinde veya farklý bölgelerinde yeni darlýklar ortaya çýkabilir veya hafif olan darlýklar daha da ilerleyerek ciddi darlýk haline gelip, probleme yol açabilir. Bundan dolayý hastalarýn risk faktörlerini uzaklaþtýrmasý, ilaçlarýný düzenli kullanmasý, problemlerin erken saptanmasý açýsýndan doktorunun önerdiði zamanlarda ve bunun dýþýnda þikayeti olduðu her zaman, kontrollere gelmesi çok önemlidir.