Baþ dönmesi ve dengesizlik kavramlarý nasýl tarif edilir?                                            Baþ dönmesi ve dengesizlik iki farklý kavramdýr. Çoðu zaman da farklý organlarýn hastalanmasýyla birliktelik gösterirler. Vertigo kavramý daha çok baþ dönmesini tarif etmek için kullanýlýr ve kiþide gerçek bir rotasyonel dönmeyi (çevrenin ve/veya kiþinin kendisinin dönmesini) betimler. Çok büyük çoðunlulukla iç kulak hastalýklarýnýn neden olduðu bir durumdur. Dizzines (Disquelibrium vb.) olarak tanýmlanan kavram ise; kiþinin ayaðýnýn altýndan yerin kaymasý, dengesizlik hissi, sarhoþvari his, teknedeymiþ hissine neden olur. Çoðunlukla da beyin hastalýklarýna, hormonal hastalýklara, dahili, boyun hastalýklarý gibi nedenlere baðlý olarak geliþir. Vertigo denen gerçek baþ dönmesi tarif edildiðinde genellikle bulantý ve kusma da vardýr.                                                                                                                                                                                                                                 Denge sistemimizi saðlayan unsurlar nelerdir?                                                                  Denge sistemimizi saðlayan beþ temel organa ihtiyacýmýz vardýr. Ýç kulak (labirenter sistem); kiþinin uzaydaki konfigürasyonunu, hareketin aksiyel ve vertikal planda boyutunu (aþaðý-yukarý, ileri-geri) belirler. Gözler; vücudun çevreyle oryantasyonunu belirler. Eklem ve omurgada bulunan basýnç reseptörleri; vücudun hangi noktasýnýn zemine deðdiði ve dokunma hakkýndaki bilgileri toplar. Kaslarda ve boyundaki eklemlerde bulunan algýlama reseptörleri; vücudun hangi parçasýnýn hareket ettiðini gösterir. Merkezi sinir sistemi; diðer dört sistemden gelen bilgileri iþler ve bunlar arasýndaki entegrasyonu tamamlar. Bu sistemlerin nasýl çalýþtýðý hakkýnda bir anektod olarak, Mevleviler’in sema ayini sýrasýnda kendileri etrafýnda dönerken baþlarýnýn dönmemesini gösterebiliriz. Semazenler dönerken baþlarýna vertikal ekseni dik bir pozisyon vererek, horizontal (yatay) düzeydeki hareketi algýlamazlar. Dolayýsýyla bu eksende yapýlan dönme eylemi onlarda baþ dönmesi yapmaz. Ya da daha klasik bir örnek: Bir trende gazete okurken iç kulak, eklem ve omurgadaki basýnç reseptörleri hareketi algýlayacaklardýr. Ancak gözler yazýya fikse olduðundan baþ dönmesi oluþacaktýr. Baþ dönmesi ve dengesizlik yapan belli baþlý hastalýklar? Kulaða baðlý nedenler: Tüm gerçek vertigolarýn % 70′inden sorumlu olan organdýr. Meniere hastalýðý, pozisyonel vertigo, kulaðýn akýntýlý kronik hastalýklarý, iþitme kaybý ile giden kulak hastalýklarý, viral bir enfeksiyon sonrasý denge sinirinin etkilenmesine baðlý kulak hastalýklarý, ileri derecede damar týkanýklýðý yaþayan insanlarda oluþan iç kulaða daha az kan gitme durumu, bazen spontan hiçbir nedene baðlý olmaksýzýn iç kulaktaki zarlarýn yýrtýlmasýna baðlý vertigo ataklarý oluþabilir. Travmalar: Kafatasýnda meydana gelen, iç kulaðý da zedeleyen bir kýrýk sonrasýnda aþýrý kýsýtlayýcý bir vertigo ile beraber bulantý ve kusma oluþabilir. Hasta baþýný en ufak þekilde oynatsa bile belirgin bir baþ dönmesi ataðý geçirebilir. Bu durumun düzelmesi haftalar, hatta aylarý bulabilir. Bu olayda, yýllar sonra dahi özellikle pozisyon deðiþikliklerinde oluþan birkaç saniyelik þiddetli baþ dönmeleri kalabilir. Enfeksiyon: Özellikle þiddetli gribal enfeksiyonlar sonrasý kulak kaynaklý baþ dönmeleri meydana gelebilir. Daha ciddi enfeksiyonlarda, beyin zarýnýn iltihaplanmasýna neden olan durumlarda bulantý-kusma ile giden dengesizlik durumlarý oluþabilir. Nörolojik hastalýklar: Multipl Skleroz, sifilis, çeþitli beyin tümörleri, Parkinson hastalýðý vb. hastalýklar sinir sistemini etkileyerek dengenin bozulmasýna neden olur. Alerjik nedenler: Özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarýnda, alerjik bünyeli insanlarda polen ve alerjik ortama bir cevap olarak vertigo ataklarý oluþabilir. Tedavide sadece antihistaminikler vermek yeterlidir. Servikal nedenler: Aslýnda baþ dönmelerinin büyük bir kýsmý (özellikle pozisyonel olanlarý) boyun kaynaklý sanýlsa da, çok ileri boyun fýtýklarý haricinde baþ dönmesi yapmazlar.                                                                                                                                                           Denge sisteminizde hastalýklarýn hangi organa ait olduðunu anlamak için ne yapmalýyýz?                                                                                                                                                                                                                                                    Herþeyden önce baþ dönmesi ve denge hastalýklarý týbbi açýdan bir ekip çalýþmasý gerektirir. Çoðu zaman hastalýðýn birkaç organý tutan bir boyutu vardýr. Bu konuyla ilgilenen merkezlerde birçok teknolojik aletten yararlanarak (odyometrik testler, elektronistagmografi, elektrokoklegrafi , elektroensefalografi, elektromyografi, kompüterize dinamik posturografi vb.) hastalýðýn yeri ve ismi konusunda net cevaplar almamýz mümkündür. Nedeni belirledikten sonra ise etkene yönelik tedavi saðlanýr. Baþ dönmesini azaltmak için önlemler mevcuttur ve hastalýðýn tipine göre deðiþiklik gösterir. Örneðin Meniere hastasý olan bir kiþinin stresli ortamlardan, alkolden, kafeinden, aþýrý tuzlu yiyeceklerden uzak durmasý gerekir. Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)’su olan bir hastanýn ani baþ hareketlerinden (özellikle uçurum kenarý, balkon kenarý…) kaçýnmasý gerekir. Belki de en önemli tavsiye; baþ dönmesi olduðunda araba kullanmak, tehlikeli bir alet kullanmak ya da dikkat isteyen bir iþ yapmak gibi eylemlerden uzak durmaktýr.                                                                                                                   Araç tutmasý nedir? Korunmak için ne yapmalýyýz?                                                                                                                                                                                      Halk dilinde “hareket hastalýðý,” týp dilinde ise “motion entolorans” olarak anýlýr. Bu, kiþinin kendi denge referanslarýný hareketli bir ortama uyarlayýp, ortamýn deðiþmesi durumunda meydana gelen kompansasyonu yapma yetersizliðidir. Her zaman patolojik bir durum olarak kabul edilmez. Fizyolojik dizziness nedenlerinden biridir. Bu rahatsýzlýklarýn çoðu yolculuk bittikten sonra geçer.                                                                                                                                                                                                                                Uzun süren durumlarda birtakým anti-vertiginöz ilaçlar alýnabilir. Bu grup hastalýk içinde ilginç bir fenomen; Mal De Debarquement Sendromu’dur. Bu hastalýkta, uzun gemi seyahatlarýndan sonra kiþi karaya ayak bastýðýnda aylarca kendini gemideymiþ gibi ve dengesiz hisseder. Ancak gemiye tekrar bindiðinde baþ dönmesi ve dengesizlik kaybolur. Bu rahatsýzlýðýn tedavisinde vestübiler rehabilitasyon ve Salance Master Rehabilitation’den (Posturografi) yararlanýlmaktadýr.