Kýþ aylarýnýn yavaþ yavaþ ilerlemesi ile havalarýn ýsýnmasý üst solunum yollarýnda görülen hastalýklarýn artmasýna neden olur. Baharla birlikte yaz aylarýnýn yaklaþmasýyla havadaki alýþtýðýmýz ýsý nem miktarlarý deðiþir. Özellikle sýcaklýklarýn artmasý henüz deðiþtiremediðimiz giysiler nedeniyle terlememize ve bununla beraber ýsý kaybetmemize yol açar. Ya da tam tersi olarak havalara aldanýp hafif giysiler ile dolaþmak ayný þekilde üþütmemize yol açar. Havadaki ýsý, nem ve kirlilik bu gibi hastalýklarýn oluþmasýnda önemli rol oynar. Baharla birlikte havadaki kirlilik azalsa da yerini alerjik reaksiyonlar oluþturan polenlere býrakýr. Ýdeal çevre þartlarý; örneðin %45 nem, çok fazla deðiþiklik göstermeyen hava sýcaklýðý ve temiz hava hastalýklara karþý olan direnci artýrýr. Yaygýn ve genel kaný soðuðun üst solunum yollarý enfeksiyonlara yol açtýðý þeklindedir. Ancak yapýlan deneysel çalýþmalarda böyle bir etki gösterilmemiþtir. Soðuk iki yolla rol oynayabilir. Birincisi,hastalýklara karþý direnci azaltýr, ikincisi ise burun içerisindeki gibi üst solunum yollarýný kaplayan dokularda refleks olarak kasýlmaya(vazokonstrüksiyon) neden olur. Bu da özellikle sinüs boþluklarýnýn burun içerisinde açýlan deliklerin daralmasýný saðlar. Soluduðumuz havadaki ideal nem miktarý %45 dolaylarýnda olmalýdýr. Özellikle kýþ aylarýnda ýsýtýlan ortamlarda havadaki nem miktarý %15’lere kadar düþer. Fakat havalarýn dýþarýda ýsý olarak biraz artmasý ve nem miktarýnýn iç ortamlara göre yüksek olmasý ortam deðiþtirildiðinde etkili olur. Bu burun içerisindeki dokulardaki suyu çekerek kurumasýna ve hastalýða neden olan etmenlerin daha kolay üremelerini saðlar. Tam tersi olarak nem miktarýnýn artmasý ise burun içerisindeki dokularda buharlaþmaya engel olarak dokularda þiþmeye ve burun týkanýklýðýna neden olur. Bahar aylarýnda havdaki nem miktarý artar. Güzel gibi görünen bir havada aldatýcý olarakhafif bir rüzgar soðuðu daha fazla hissetmemize neden olur. Bütün bunlar üst solunum yollarýnda ki hastalýklarý kolaylaþtýran faktörlerdir. Korunmak için özellikle bahar aylarýnda havalarýn ýsýnmasýyla beraber havalarýn güzelleþmesine aldanmayýp giysilerimize dikkat etmeliyiz. Bizi sýcak tutacak ancak terletmeyecek giysileri tercih etmeliyiz. Eðer havanýn dýþarýda sýçak olduðu zannedip hafif giysiler ile çýkarsak üþütebiliriz bu da vucut direncimizin düþmesine ve hastalanmamýza yok açar. Ya da tamtersi kalýn giyinip çýkarsak u sefer terleriz ve bu da ýsý kaybetmemize neden olarak hastanmaya zemin hazýrlar. Bu aylarda bol miktarda sývý tüketmeliyiz ve C vitamini içeren meyveler ya da meyve sulaýrýný tercýh etmeliyiz. Kola kahve gibi kafein ihtiva eden içeceklerden uzak durmalýyýz. Sigara özellikle çok tehlikeli, sigara dumaný bizim üstsolunum yollarýmýzdaki mukozolarda bulunun kendi kendine ytemizleme mekanizmasýný bozduðundan hastalýkalrýn yerleþmesine uygun bi r ortam hazýrlar. Hastalanýrsakta iyileþme süremizi uzatýr. Özellikle yoðun ve çok sayýda insanýn çalýþtý ortamlarda havalandýrma çok önemlidir. Yukarýda bahsettiimiz hava þartlarýný elde edilmesi gerekir. Kirli ve tozlu otamlar bulaþma ihtimalini güçlendirir, bir kiþi hastalanýrsa diðerlerine böyle ortamlarda damalcýk enfeksiyonu ile kolayca bulaþtýrabilir.                                                                                                                                                              Baharla birlikte en sýk olarak karþýmýza çýkan hastalýklar baþlýca þunlardýr:

Sinüsler burun etrafýndaki kemikler (etmoid ve sfenoid), üst çene kemikleri (maksiller) ve alýn kemiði (frontal) içinde bulunan hava dolu boþluklardýr. Bu boþluklar, genellikle burun içine açýldýklarý kanallarýndaki týkanýklýklar nedeniyle iltihaplandýðýnda ortaya çýkan enfeksiyona sinüzit adý verilir. Sinüzitin akut ve kronik (müzmin) olmak üzere iki tipi vardýr.                                                                                                                                            Sinüzitin belirti ve bulgularý nelerdir ?                                                                       Soðuk algýnlýklarýný ve nezleyi hemen takiben ortaya çýkan akut sinüzit, farklý yaþ gruplarýnda farklý belirtiler verebilir. Eriþkinlerde ve büyük çocuklarda burun týkanýklýðý; sarý, yeþil veya kanlý burun akýntýsý; gözlerin etrafýnda aðrý; diþ aðrýsý ile karýþabilen yanak aðrýsý; yüzde basýnç hissi; öne eðilmekle artan yüz veya baþ aðrýsý, kötü aðýz kokusu belirtileri bulunabilir. Bazen de kuru öksürük, hafif ateþ veya mide rahatsýzlýðý þikayetleri görülebilir. Küçük çocuklarda da yukardaki þikayetler bulunabilir, ancak genellikle bu þikayetlerini iyi ifade edemezler. Hastalýk, yüksek ateþ ve iltihaplý burun akýntýsý nedeniyle her zamankinden biraz daha þiddetli ve 10 günü geçen bir “soðuk algýnlýðý” zannedilebilir. Kkronik sinüzitte, belirtilerin süresi üç aydan uzundur. Koyu burun akýntýsý, geniz akýntýsý, burun týkanýklýðý, koku alamama, özellikle geceleri artan öksürük belirtileri görülebilir.                                                                                                                                                                             Doktora ne zaman baþvurmak gerekir ?                                                                Sinüzit belirtileri bazen soðuk algýnlýðý ve allerji ile karýþtýrýlabilir. Eðer sinüzitiniz olduðunu düþünüyorsanýz aþaðýdaki belirtileri gözden geçirin; bu belirtilerden üç veya daha fazlasý varsa doktorunuza baþvurun.                                                                                                                                                                                                                                  Sinüzit önlenebilir mi ?                                                                                                   Günlük hayatýnýzdaki koþullarda bazý deðiþikler yaparak sinüzit riskini azaltabilirsiniz. Kýþ aylarýnda, özellikle kaloriferli evlerde iyice kuruyan havayý, solunum yollarý için ideal olan %35-%50 nem oranýna ulaþacak þekilde bir buhar makinesi ile nemlendirin. Soðuk algýnlýklarý sýrasýnda bol su için, uçak seyahatinden ve sualtý dalýþlardan kaçýnýn, þikayetler uzun sürdüðünde doktorunuza baþvurun. Allerjiniz varsa allerji önlemlerine ve tedavisine her zaman özen gösterin.                                                                                                                                                                                                                                           Sinüzit nasýl teþhis edilir ? Akut sinüzit genellikle doktorun belirtileri ve muayene bulgularýný deðerlendirmesi sonucunda teþhis edilir; bazen bir röntgen filmi gerekebilir. Kronik sinüzit teþhisi ise daha zordur ve burunun endoskop adý verilen optik aletlerle muayenesinden sonra sinüslerin bilgisayarlý tomografi incelemesi gerekebilir.                                                                                                                                                        Sinüzit nasýl tedavi edilir ?                                                                                          Akut sinüzit, genellikle kullanma süresi 10 gün olan ve aðýzdan alýnan antibiyotikler, dekonjestan ilaçlar ve burun spreyleri ile tedavi edilir. Ýspatlanmýþ allerjisi olan kiþilerde antihistaminik türü ilaçlar da tedaviye eklenebilir. Kronik sinüzitte daha uzun süreli ilaç tedavisi uygulanýr. Ýlaç tedavilerinden yarar görmeyen hastalarda ameliyatla tedavi gerekir. Günümüzde sinüzit ameliyatlarýnýn çoðunluðu, dýþarýdan görünür  bir kesi yapýlmaksýzýn, burun deliði içinden endoskopik yöntemle yapýlmaktadýr.                                                                                                                                                                                   Çocuklarda sinüzit farklý mýdýr ?  Çocuklarda solunum yolu enfeksiyonlarý eriþkinlerden daha sýk görüldüðü ve sinüzit belirtileri daha silik seyrettiði için teþhis de daha zordur. Çocuklarda aþaðýdaki belirtilerin varlýðý sinüziti düþündürmeli ve doktor muayenesi yapýlmalýdýr :

Soðuk algýnlýðýnýn 10-14 günden uzun sürmesi

Koyu ve sarý-yeþil renkte burun akýntýsý

Boðaz aðrýsý, öksürük, kötü aðýz kokusu, bulantý, kusma yaratan geniz akýntýsý

Uzun süreli baþaðrýsý

Huzursuzluk veya halsizlik

Göz çevresinde þiþlik

TONSÝLLÝT, ADENOTONSÝLLÝT,

  Özellikle çocuklarda görülen bademcik iltahapalarý eriþkinlerde de ayný kl,inik bulgular ile belki de daha aðýr ve yýprtýcý olarak seyredebilir. Yüksek ateþ, boðaz aðrýsý, kýsýklýk, eklemlerde yoðun aðrý, ,steksizlik, devamlý yatma isteði ve iþ gücü kaybýla kendini belli eder. Boðazda bademcikler üzerinde gözle de görülemlen yaygýn üstü beyaz sarý bi membranla kaplý görünüm oluþur. <<Hasla kýrýklý ve ekelm aðrýsýndan hiçbir þey yapamaz hale gelir. En sýk ekeni -Grubu Beta hemolitik streptokok denilen , bakteri türü mikroplardýr. Eriþkinlerde ayrýca yapýlan çalýþmaarda hemafilus influenza denilen bir bakteride sýk aolarak hastalýða neden olur. Çocuklarda bademcik iltahaplarý: Çocuklarda en sýk ve komplikasyonlara yol açan A-Grubu Beta hemolitik streptokok denilen , bakteri türü mikroplardýr. Özellikle kýþ aylarýnda kapalý ortamlarda birarada bulunan insanlarda boðaz iltihaplanmalarýna, yani farenjite neden olurlar. Streptokoklar, solunum yollarýndan havayla çýkan damlacýklarýn insandan insana geçmesiyle bulaþýrlar. En sýk 5-15 yaþ arasýndaki çocuklarda hastalýk yaparlar. Hastalýðýn belirti ve bulgularý nelerdir ? Boðaz aðrýsý ve ateþi olan çocuklarýn yaklaþýk %10′unda A-Grubu Beta hemolitik streptokok iltihabý vardýr. Boðazýn (farenks) ve bademciklerin (tonsiller) iltihaplanmasý olan farenjit ve tonsillit nedeniyle çocuðun yutkunmasý ve beslenmesi güçleþir, kötü aðýz kokusu olur. Streptokok farenjiti olan çocuðun ateþi genellikle 38°C’den yüksektir; titremeler, vücutta aðrýlar ve iþtahsýzlýk olur. Birlikte karýn aðrýsý, bulantý ve kusma gibi karýn belirtileri de bulunabilir. Bakýldýðýnda bademcikler ve boðazda kýzarýklýk, küçük dilde þiþlik ve bademcikler üzerinde beyaz lekelenmeler görülür. Alt çene kemiðinin köþesinde ve boyunda lenf bezleri þiþmiþ olabilir. Bazen streptokok iltihaplarýnda, mikroplarýn salgýladýðý toksinler deride yaygýn kýzarýk biþ döküntüye neden olur. Bu durumda hastalýðýn adý “kýzýl”dýr ve genellikle boðaz iltihabýnýn 2.gününden 6.gününe kadar sürer. Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilmiþ streptokok iltihaplarý, nadiren ateþli romatizma adý verilen ve kalp romatizmasý ile eklem iltihaplarýna neden olabilen bir hastalýða da yol açabilirler. A Grubu Beta hemolitik streptokok iltihaplarýnýn bir diðer nadir komplikasyonu da, hastalýðýn baþlangýcýndan 2-3 hafta sonra ortaya çýkabilen böbrek iltihabýdýr. Streptokoklar ayrýca sinüzite, orta kulak iltihabýna, zatürreye ve deri iltihaplarýna da neden olabilirler.                                                                                                                                                            Beta bulaþýcý mýdýr ve önlenebilir mi ? Hastalýk sýrasýnda beta mikrobu bulaþýcýdýr          Bazý çocuklar streptokok mikrobunun taþýyýcýsý olabilirler. Boðaz kültürlerinde beta üremesine raðmen kendilerinde hiçbir hastalýk belirtisi bulunmayan okul çaðýndaki taþýyýcý çocuklarýn oraný %5-15′dir. Taþýyýcýlýðýn tedavisi için doktorunuzla görüþmeniz gerekir. Streptokoklara baðlý boðaz iltihaplarýný önlemenin kesin bir yöntemi yoktur. En güvenli yol, evde boðaz iltihabý olan bir kiþi varsa, bu kiþiyle çok yakýn temasta bulunmamak ve genel hijyen kurallarýna dikkat etmektir.                                                                                                                                                                                                                              Beta nasýl tedavi edilir ? Çocuðunuzun boðazýnda A Grubu Beta hemolitik streptokok iltihabýndan þüphelendiðinde, doktorunuz boðaz kültürü yapýlmasýný isteyecektir. Eðer boðaz kültüründe üreme olursa bu inceleme mikrobun türünü tayin edecek ve hangi antibiyotiklerin tercih edilebileceðini bildirecektir. Çocuðunuzda A Grubu Beta hemolitik streptokok iltihabý olduðu kesinleþirse, aðýzdan ya da enjeksiyon þeklinde verilebilen bir antibiyotik ile tedavi edilmesi gerekecektir.                                                                                                                                                                                                                                                Tedavi süresi 10 gündür. Beta kaç günde iyileþir ? A Grubu Beta hemolitik streptokok iltihaplarýnýn inkubasyon dönemi (bulaþma ile hastalýk oluþma arasýnda geçen süre) genellikle 7-10 gündür. Boðaz iltihaplarýnda ateþ genellikle 5 gün içinde düþer, bunu takiben boðaz þikayetleri de azalýr. Antibiyotik tedavisi genellikle 10 günde tamamlanýr. Eðer belirtiler düzelmiþse ve ateþ yoksa, antibiyotik tedavisinin baþlanmasýný takibeden 48. saatten sonra çocuðunuz okula gidebilir. Ýlk 48 saatte bulaþýcýlýk devam eder ve okuldaki baþka çocuklarýn da hastalanmasý için risk oluþturur. Þikayetler kýsa sürede kaybolsa bile, ilaçlar doktorunuz tarafýndan önerilen süre ve dozda kullanýlmaya devam edilmelidir. Evde ne yapabilirim ? Eðer çocuðunuz boðaz aðrýsý nedeniyle yemekte güçlük çekiyorsa yumuþak veya sývý gýdalarý tercih edin. Çocuðunuzun bol sývý almasýný (su, meyve sularý vb) ve istirihat etmesini saðlayýn. Oda havasýnýn nemlendirilmesi, çocuðunuzun boðaz þikayetlerini azaltacaktýr. Eðer boyunda aðrýlý lenf bezi þiþlikleri varsa, boyuna nemli ve ýlýk bir havlu koymak onu rahatlatabilir. Ýlaçlarý doktorunuzun önerdiði süre ve dozda kullanmaya özen gösterin. Bu, ateþli romatizma ve bademcikler etrafýnda abse geliþmesi gibi komplikasyonlarýn önlenmesi için mutlak gereklidir. Doktora ne zaman baþvurmak gerekir ? Çocuðunuzun boðazýnda streptokok iltihabýnýn belirtileri varsa, özellikle de evde veya okulda baþka birisinin yakýn zamanda streptokok iltihabý geçirdiðini biliyorsanýz doktorunuza baþvurun. Eðer çocuðunuz streptokok iltihabý için tedavi altýndayken þu belirtilerden birini görürseniz yine doktorunuza baþvurun: ateþin düþtükten birkaç gün sonra tekrar yükselmeye baþlamasý, deri döküntüsü, kulak aðrýsý, koyu veya kanlý burun akýntýsý, öksürük ve balgam çýkartma, göðüs aðrýsý, solunum güçlüðü ve aþýrý halsizlik, havale geçirme, eklemlerde þiþlik ve aðrýlý kýzarýklýk, bulantý ve kusma.

Boyundaki lenf bezlerinde büyüme,

Bu bademciklerin iltahaplanmasý ile birlikte mikroplarýn bademcik barajýný atlayýp boyundaki lenf bezlerini tutmasý ile kendini gösteren bir hastalýktýr. Çeþitli lenf bezlerini tutan hastalýklar ile karýþýr. Akut enfeksiyonun araþtýrýlmasý ve antibiotik verilmesi ile kendiliðinden inerler. Bu durumlarda bademcik ameliaytýný düþünmek gerekebilir.

Çocuklarda dahasýk görülmek üzre üstsolunum yolarý enfeksiyonlarý ile birlikte eriþkinlerdede ortakulak iltahaplarý görülür. Bomleleþmiþ kanamalý bi r kulak zarý mevcuttur. Beraberinde kanama görülebilir. Çok aðrýlýdýr. Zardaki ödeme baðlý olarak hafif iþitme kaybý ve çýnlamada görülür. Eriþkinlerde sýk olarak akut orta kulak iltahabý görülür. Tedavisinde antibiotikler, aðrý kesiciler, kulak damlarý kullanmak gerekir. Çocuklar da ise % 75 ila 95 i 3 yaþýna kadar orta kulak iltihabý geçirir. En sýk olarak ta 6 ay ile 6 yaþ arasýnda görülür. Amerika Birleþik Devletlerinde yapýlan bir araþtýrmada 10 yaþýndan küçük çocuklara verilen antibiyotiklerin % 42 si ( hemen hemen yarýsýna yakýný) orta kulak iltihabý içindir Öncelikle orta kulak iltahablarýný çocuklarda kabaca ikiye  ayýrmak gerekir.

Akut orta kulak iltihabý: Kapalý bir kulak zarýnda orta kulak boþluðu mikroplar açýsýndan sterildir( yani temizdir). Mikroplar çocuk üst solunum yolu enfeksiyonu olduðunda kulaðýn genize açýlan tüpleri( Tuba Östaki) vasýtasýyla gelir ve burada iltihaba yol açar.

Orta kulakta sývý birikimi ile karakterize(efüzyonlu otit) orta kulak iltihabý: Bunda zaman zaman mikrobik enfeksiyon görülebilir ancak genelde sadece orta kulakta koyu yapýþkan zamk gibi bir sývý mevcuttur. Tek þikayet iþitme kaybýdýr.

Çocuklarda bu iki hastalýk hemen daima birbirini takip eder. Önce akut otik geliþir. Geniz etinde ve bademciklerdeki buyumeye baðlý olarak drene olamayan ortakulakta zamanla effüzyonlu otit geliþir. Bu durum uzun sürerse( 3 aydan fazla) kulaða tüp takmak gerekir. 

 

  Ayrýca baharla birlikte alerjik bünyeli kiþilerde allerjik rinite baðlý þikayetler artar. Bu devamlý akan bir burun, hapþýrýk, burun týkanýklýðýna neden olur. Burun içerisinde böyle bir zeminde mikroplarýn kolay üremesine ve üst solunum yollarý enfeksiyonlarýna yol açar.