Halk arasýnda safra kesesi ve böbrek taþlarý kadar yaygýn olarak bilinmese de tükürük bezlerinde görülebilen taþlý hastalýklar kiþinin yaþantýsýný çok etkileyebilmekte. Yanaklarýmýzda ve çene altlarýnda bulunan büyük tükrük bezlerinde taþlar oluþabiliyor.

Tükürük bezi taþlarýnýn belirtileri nelerdir?

Tükrük bezi taýsýnda kullanýlan ince endoskoplardan birisinin görüntüsü. Bu endoskop 1.2 mm. kalýnlýðýnda olup tükürük kanalýndan içeriye girerek video kamera aracýlýðý ile kanal içini gözler önüne koyar.

Tükrük bezinin aðýz içerisine tükürük boþaltan kanallarý bu taþlarla týkandýðýnda hastalýðýn belirtileri ortaya çýkýyor. Yemek yerken yanakta ve çene altýnda aðrýlý þiþlikler oluþmasý en sýk rastlanýlan belirtidir. Bu durumda tükrük salgýsýný uyaran ekþili asidli yiyecekler tükrük bezlerinde daha belirgin þiþmelere yol açabiliyor ve eðer tükrük bezi kanalý tam týkanmamýþsa bu aðrýlý þiþlikler yemekten sonra yavaþ yavaþ küçülüyor. Eðer bu þiþlikler hemen küçülmüyorsa, çok aðrýlý ve sýcak hale gelmiþ ise tükrük bezinde iltahaplanma da baþlamýþ demektir.

Tükrük bezinde oluþan taþlar eðer tükrüðü boþaltan kanalý týkarsa tükürük bezi þiþiyor ve özellikle yemekler sýrasýnda hastalarý rahatsýz ediyor. Tükürük bezlerinin kanallarý 2 ila 3 milimetre çapýndadýr ve bu boyutlara ulaþmýþ bir taþ tükrük salgýsýný engelliyor. Tükrük bezi taþlarý bazen tükrük bezi kanalýnda hareket halinde olabiliyor. Bu yüzden kanal bazen açýk, bazen kapalý olduðundan hastanýn þikayetleri her zaman olmayabiliyor. Tükürük bezi þiþliði kanal açýldýðýnda küçülüyor ve yeniden kanal týkanýncaya kadar tamamen normal dönemler olabiliyor. Ancak bu gün biliniyor ki tükürük bezi taþlarý her sene 1 milimetre kadar büyüdüðü için sonunda kanalý tam olarak týkýyor ve hastanýn aðrýlý þiþlikleri kendiliðinden geçmiyor. 

Tükrük bezi þiþliði þikayeti ile baþvuran hastalarda önce basit bir kulak burun boðaz muayenesi yapýlýr. Arkasýndan yüzdeki veya çene altýndaki þiþliðin ultrasonografik incelemesi istenir. 3 milimetre civarýndaki taþlar ultrasonografide görülebilir, daha küçük olan taþlar saptanamayabilir, fakat kanal geniþlemesi gibi dolaylý belirtiler verebilir. Þüpheli durumlarda tomografi de istenilebilir. Ya da günümüzde olduðu gibi tükürük bezi kanalýnýn içerisine endoskopik yöntemle doðrudan bakmakta mümkündür ki, bu durumda hem teþhis hem de tedavi ayný anda gerçekleþtirilebilmektedir. Bu yönteme "sialendoskopi" (Tükürük bezlerinin endoskopisi) adý veriliyor.

 

         

Bu endoskop bir kibrit çöpüin                Çene altý tükrük bezinin uygun durumda 

kalýnlýðýnda bile deðildir.                           lokal anestezi altýndaki endoskopik 

Ayný endoskop göz yaþý kanalýnýn            muayenesinin yapýlýþý.

celenmesinde de kullanýlabilir.

Yakýn zamana kadar kanalý tam týkamayan taþlarda hasta tekrarlayan antibiyotik ve aðrý kesici ilaçlarla tedavi edilmeye çalýþýlýr ve eðer taþ kanalý tam olarak týkamýþsa tükürük bezinin tamamý ameliyatla çýkartýlýrdý. Günümüzde tükrük bezinin kanallarýndan girebilen endoskop yardýmýyla bu taþlar kanal içerisinden çýkarýlýp alýnabiliyor. Bu yönteme "giriþimsel sialendoskopi" (Tükürük bezine endoskopik yolla kanal içi giriþimi) adý veriliyor. Bu iþlemin yapýlabilmesi için taþ çapýnýn kanal çapýndan çok fazla büyük olmamasý gerekiyor. Bazý büyük taþlar ise lazerle daha küçük parçalara kýrýldýktan sonra yine kanal içerisinden çýkartýlabiliyor. Çok büyük taþlar bu yönteme izin veremeyeceði için tükürük bezinin çýkarýlacaðý geniþ ameliyatlara ancak bu durumda baþvurmak gerekebiliyor.

Bu yöntem yurt dýþýnda Ýsviçre, Almanya, Ýsrail ve Fransa’da yapýlmaktadýr. Ülkemizde de bu konunun öncülüðü Dr. Erhun Þerbetçi tarafýndan Niþantaþý KBB Grubu ile yapýlmýþtýr. Böylelikle bu konuda Türkiye de dünya öncüleri arasýna girmiþtir.

Yukarýdaki endoskopik görüntülerde ayný hastanýn çene altý tükürük bezinde bulunan üç adet taþýn ardý sýra endoskop yardýmýyla kanal içerisinden çýkarýlmasý ve taþlar temizlendikten sonra tükürük bezi kanalýnýn görüntüsü izlenmekte.

 

  yandaki resimlerde yanak (parotis) tükürük bezi kanalý içerisindeki taþlarýn "basket" denilen arç ile endoskopik olarak çýkarýlmasý gösterilmekte.

   

   Yandaki resimlerde doðrudan kanal içerisinden çýkarýlamayacak kadar büyük taþlarýn lazer ya da pnomatik taþ kýrýcýlar ile kýrýldýktan sonra çýkartýlmasý gösterilmekte.

   

  Yandaki resimlerde çene altý tükürük bezinin aðýz içerisindeki kendi doðal kanalýnýn giriþinden itibaren en ince dalcýklarýna kadar tükürük bezi içerisindeki seyrinin aþama aþama görüntüleri izlenmekte.

Tükürük bezi hastalýklarý ve taþlarýnda-ki günümüz ileri tedavisi olan sialendoskopi hakkýnda daha ileri bilgi için www.tukurukbezi.com adresimiz hazýrlanmý