KBB polikliniklerine yapýlan baþvurularýn en sýk sebeplerinden birisini boðazda aðrý, yanma, batma hissi, gýcýklanma, sürekli temizleme arzusu gibi boðaz sorunlarý oluþturur. Bu yakýnmalar özellikle uzamýþ durumdaysa hastalarda ciddi endiþeye yol açmaktadýr. Oysa çok kaba bir genelleme yapmak gerekirse bu yakýnmalar çoðu kez basit fiziksel, infeksiyonlu yada psikolojik koþullara baðlýdýr. En sýk rastlanýlan sebep farenjit denilen yutak bölgesinin iltihabi olaylarýdýr. Burada akut enfeksiyonlar sorumlu olabileceði gibi kronikleþmiþ inatçý durumlar da söz konusu olabilir. Özellikle kronikleþmiþ koþullarda geliþi güzel antibiyotik kullanýmý genellikle sorunu karmaþýklaþtýrmak-tan baþka iþe yaramaz.

Ses ve Gýrtlak tellerinin      

 

Kronikleþmiþ koþullarda mutlaka, aðýzdan solunumun sürekli hale gelmesine yada gizli bir geniz akýntýsýna yol açabilen bir burun - sinüs sorunu araþtýrýlmasýna gidilmelidir. Ayrýca mide sývýsýnýn yutaða doðru gizli kaçaklarý da araþtýrýlmalýdýr.

Ses kýsýklýðý artýk yaygýn olarak bilindiði gibi önemli bir belirtidir ve özellikle 15 günün üzerinde devam etmekteyse mutlaka araþtýrýlmasý gereklidir.

Basit bir üst solunum yollarý infeksiyo-nundan tutun ses teli felçlerine, sesin aþýrý ve kötü kullanýldýðý durumlardan tutun gýrtlak kanserlerine kadar çok deðiþik sebeplerle oluþabilir. Ses kýsýklýðý ile baþvuran hastanýn muayenesi günümüz-deki açýlý ve/veya kývrýlýr endoskoplarla muayenehane koþullarýnda rahat bir þekilde yapýlabilmekte ve bu inceleme ile ses telleri yeterli bir þekilde görüntülenebil-mektedir. Bunun yanýsýra ses tellerinin görüntüsünü çok deðiþtirmemiþ erken deðiþiklikleri araþtýrmak gerekiyorsa "stroboskop" denilen ve ses tellerinin ince hareketlerini kaydeden yöntemler de mevcuttur.

 

Çocuklardaki uzun süreli ses kýsýklýklarý çoðu kez sesin kötüye kullanýmýna aþýrý baðýrýp çaðýrma, aðlama ve ses teli nodül ve kistlerine baðlýdýr.

Eriþkinlerde ses kýsýklýðýnýn en sýk sebepleri ; viral enfeksiyonlar, ses teli nodülleri, ses teli felçleri, sürekli geniz akýntsýný yol açan sinüzitler, mide asidinin yemek borusuna kaçýþý ve en önemlisi gýrtlak kanserleridir.

Eðer ses kýsýklýðýna yol açan sorun uygun ise, ses kýsýklýðýný gidermek için baþvurulan yöntemlerden birisi de ses tedavisi uygulamaktýr. Günümüzde bu yaklaþým KBB uzmanýnýn yönlendirmesi ile "ses tedavi uzmaný"olarak eðitim almýþ týp doktoru olmayan uzmanlarca yapýlýr. Ses tedavisi basit bir þekilde sesin uygun kullanýlmasýnýn bir takým egzersizlerle öðretilmesi olarak tanýmlanabilir ve özellikle ses suistimali dediðimiz bilinçsizce þarký-türkü söylenmeye baþlanmasý, sesin baðýra çaðýra kullanýlmasý yada öðretmenlerde olduðu gibi sürekli deðiþen perdelerde konuþulmasý nedeniyle geliþen koþullarda baþarýlýdýr.

Ses kýsýklýklarýnýn en önemli sebebi gýrtlak kanserleridir. Gýrtlak kanserlerinin görülme sýklýðý her 100.000 kiþide 3 ila 8 kiþidir. Tütün içilmesi ile yakýn iliþkisi vardýr. Hastalarýn % 95’i sigara içicisidir. Erkeklerde 8 kat daha fazla görülür. Günümüzde erken yakalanmasý halinde ýþýn tedavisi yada ameliyatla tamamen tedavi edilebilmesi olanaklýdýr. Ýlerlemiþ olgularda bile tedavi þansý son yýllarda yükselmiþtir.

Gýrtlak kanseri tanýsý konulmuþ bir hastanýn önemli endiþelerinden birisi de sesini kaybetme korkusudur. Günümüzdeki cerrahi tedavi anlayýþ zorunlu olmadýkça organýn iþlevini korumak üzerinde geliþtirilmiþtir. Yani zorunlu olmadýkça gýrtlaðýn tamamen çýkartýlmasý gerekmemektedir. Özellikle erken dönemde yakalanan hastalarda sesin hemen daima korunmasý amaçlanýr. Çok ilerlemiþ hastalarda gýrtlaðýn tamamen çýkartýlmasý gerekse bile günümüzde uygulanan ses protezi takýlmasý ile konuþma tatminkar bir þekilde saðlanabilmektedir. Ses protezleri yýllarca önce ameliyat olmuþ hastalara da uygulanabilmektedir.

Gýrtlak kanserlerinden daha az görülür. Sigara ve alkol kullanýmý ve uzak doðudaki bazý beslenme alýþkanlýklarýyla iliþkili olabilmektedir. En sýk karþýlaþýlan belirtisi yutkunma güçlüðü ve yutkunurken aðrý oluþmasýdýr. Erken dönemde yakalanmasý halinde cerrahi tedavi ve ýþýn tedavisi ile belirli bir baþarý saðlamak olanaklýdýr.

Eriþkinde yakýn zamanda ortaya çýkan tüm boyun kitleleri gecikmeksizin araþtýrýlmasý gereken durumlar arasýndadýr. Boyun bölgesinin herhangi bir yerinde bir þiþlikle karþýlaþýlmasý halinde ilk baþvurulmasý gereken uzman KBB Uzmanýdýr. Çünkü çoðu kez bu kitle baþ boyun bölgesini ilgilendiren bir hastalýðýn ya doðrudan kendisidir yada dolaylý bir belirtisidir. Boyun kitleleri bazen örneðin lenf sistemini tutan genel bir hastalýðýn belirtisi de olabilirler. Basit enfeksiyonlara baðlý olabilecekleri gibi hayatý tehdit edebilecek ciddiyette enfeksiyonlara da baðlý olabilirler. Ýyi veya kötü huylu tümörlere baðlý olabilirler yada doðumsal bir koþulun yýllar sonra ortaya çýkmýþ bir belirtisi olabilirler. Boyun kitlelerinin genellikle geniþ bir ayýrýcý tanýsal hastalýk olasýlýklarý vardýr. Bununla birlikte günümüzdeki endoskopik muayene ve görüntüleme yöntemleri ile bu ayýrýcý taný hastalar açýsýndan rahat bir þekilde yapýlabilmektedir. Bazý durumlarda gerekebilecek ince iðne biopsisi de giderek yaygýnlaþarak kolaylýkla uygulanabilir hale gelmiþ bir araþtýrma yöntemidir.

Alt ve orta boyun bölgesine yerleþmiþ olan tiroid bezi bazý iç salgý bezi hastalýklarýna baðlý olarak bütünüyle büyümesi halinde konu öncelikle iç hastalýklarýnýn bir üst dalý olan endokrinologlarýn (iç salgý bezi, hormon bilim uzmaný) konusudur. Konu araþtýrýldýktan sonra ilaç tedavisi yada ameliyat gerekebilir.

Tiroid bezi içerisinde sýnýrlý bir büyüme -yumru gibi- nodül olarak adlandýrýlýr ve kadýnlarda daha fazla rastlanýlýr. Bu durumda elle muayenenin yanýsýra ultrasonografi, tiroid hormon tetkikleri ve sintigrafi gibi tetkikler istenebilir. Bazý durumlarda ince iðne biyopsisi de gerekebilir. Sintigrafik incelemede bu nodülün tiroid bezinin normal dokularý gibi çalýþmadýðý anlaþýlýrsa "soðuk nodül" tanýsý konulur. Soðuk nodüllerin % 5 ila 20 oranýnda kanserleþme olasýlýðý olduðu için ameliyat önerilmesi gerekebilir. Ülkemizde tiroid bezi ameliyatlarýnýn genellikle genel cerrahlar tarafýndan yapýlageldiði bilinmektedir. Bununla birlikte son yýllarda özellikle baþ boyun cerrahisi üzerine eðitim almýþ KBB uzmanlarý da bu ameliyatlarý yapmaktadýrlar.

Tiroid kanserleri ayýrýcý tanýda yer almasý gereken özellikli bir durumdur. Çocuklarda bile görülebilir. Olgularýn çoðunda rastlanýlan tümör tipi cerrahi tedavi ve gerekirse ýþýn tedavisi ile günümüzde önemli bir baþarý ile tedavi edilebilmektedir.

Mide asidi eðer yemek borusuna kaçarsa, bu duruma “Reflü” diyoruz. Normalde yenilen yemekler aðzýmýzdan, aþaðý yemek borusuna doðru ve buradan da mideye doðru ilerlerler. Yemek borusunun alt kýsmýndaki halka biçimli bir kas (alt ösefagus sfinkteri) kasýlarak midenin asitli içeriðinin yemek borusuna kaçmasýný önler. Reflüsü olan insanlarda bu kas yeterli kasýlamadýðýndan mide asidi yemek borusuna kaçar.

Yemek borusu ile gýrtlak bölgesini kaplayan hassas dokularla mide asidi temas ettiðinde oluþan durum, ayný limon suyunun gözümüze kaçmasý sýrasýnda olan reaksiyona benzer. Bu nedenle reflü esnasýnda göðüste yanma, kaynama hissi oluþur.

Bazý hastalarda reflü, hastalýk ilerleyene kadar belirti vermeyebilir. Neredeyse her insan reflünün belirtilerine aþinadýr, ancak hastalýk durumunda belirtiler uzun dönemde, belirli bir sýklýkta yaþanýr.

Mideden yemek borusuna kaçan asit, daha yukarýya, gýrtlak ve hatta geniz bölgesine kadar kaçýyorsa, buna larengofaringeal reflü diyoruz. Bu durumda asitli mide içeriði yemek borusunun üst kýsmýnda bulunan halka biçimli kasý da (üst ösefagus sfinkteri) geçiyor. LFR herkeste görülebilir; eriþkinler boðazlarýnýn gerisinde acý-ekþi bir tat, yanma hissi veya “bir þey takýlmýþ” hissi þeklinde tarif ederler. Ses telleri etkilenirse solunum sýkýntýsý ve ses kýsýklýðý da görülebilir.

Bebek ve çocuklarda ise larengofaringel reflünün belirtileri þöyledir: öksürük, ses kýsýklýðý, hýrýltý, kurup, astým, uykuda solunum bozukluðu, beslenme güçlüðü, salya artýþý, morarma, aspirasyon (soluk borusuna kaçma), apne (soluk durmasý), büyüme geliþme geriliði. LFR’nin özellikle çocuklarda uygun þekilde tedavi edilmesi oldukça önemlidir. 

Gastroösefagial reflünün belirtileri, inatçý göðüs yanmasý, aðza asit gelmesi, mide bulantýsý, sabahlarý ses kýsýklýðý ve yutma güçlüðüdür. Bazý insanlarda göðüste yanma olmayabilir. Bunun yerine göðüste hafiften, kalp krizini taklit eden þiddetli aðrý olabilir. Ayrýca kuru öksürük ve aðýz kokusu yapabilir. Bazý LFR hastalarý boðazlarýnda “bir þey takýlmýþ” hissi ile baþvururlar, uyandýklarýnda aðýzlarýnda acý bir tat ve nadiren solunum sýkýntýsý olur.

Bu þikayetlerden bazýlarý düzenli olarak haftada iki kez veya daha çoksa, kiþide reflü hastalýðý olabilir. Bu durumda, uygun taný ve tedavi için bir Gastroenterolog veya Kulak Burun Boðaz Uzmaný tarafýndan hastanýn deðerlendirilmesi gerekir.

Kadýn, erkek, bebek ve çocuklarda, yani herkeste reflü olabilir. Bu hastalýk, fiziksel nedenler ya da yaþam biçimiyle baðlantýlýdýr. Fiziksel nedenler arasýnda alt yemek borusu kasýnýn çalýþmamasý, hiatal herni, anormal yemek borusu kasýlmalarý ve mide boþalmasýnda gecikme sayýlabilir. Yaþam biçimi faktörleri arasýnda ise diyet (çukulata, turunçgiller, yaðlý yiyecekler, baharat), zararlý alýþkanlýklar (aþýrý yeme, alkol ve tütün kullanýmý) ve hatta hamilelik nedeniyle karýn içi basýncýnýn artmasý, reflüye neden olabilir. Küçük çocuklarda üst ve alt yemek borusu kaslarýnýn geliþimsel bozukluðu nedeniyle reflü olabilir.

Ne yazýk ki bebek ve çocuklarda reflü gözden kaçabilmekte ve tekrarlayan kusmalar ile kronik öksürük, boðaz ve kulak infeksiyonlarý gibi solunum yolu problemleri ortaya çýkabilmektedir.

Mide ve barsak sorunlarýný tedavi eden Gastroenterologlar, gastroösefagial reflü için baþlangýç tedaviyi saðlarlar. Ancak reflünün yol açabildiði kulak burun boðaz problemleri de vardýr: ses kýsýklýðý, ses teli nodülleri (þarkýcý nodülü), kurup, solunum yolu daralmasý, yutma güçlüðü, boðaz aðrýsý ve sinüs infeksiyonlarý gibi. Bu sorunlarýn tanýsý için bir Kulak Burun Boðaz Uzmaný veya yeterli endoskopik gereçleri olan ileri deneyimli bir uzman gereklidir. KBB Uzmanlarý refünün yol açtýðý birçok hastalýðý tedavi edebilirler: sinüs ve kulak infeksiyonlarý, boðaz ve gýrtlaktaki problemler.

Eriþkinlerde reflünün tanýsý, detaylý bir muayene veya ilaç tedavisine verilen yanýta dayanarak yapýlabilir. Tanýda endoskopik muayenenin yanýnda (kamera vasýtasýyla burun, geniz, boðaz, gýrtlak, ses telleri ve yemek borusunun üst kýsmý deðerlendirilir), biyopsi, ilaçlý yemek borusu rontgeni, 24 saatlik pH monitorizasyonu, asit reflü testi, yemek borusu motilite testi (manometri), mide boþalým çalýþmalarý ve yemek borusu asit perfüzyonu (Bernstein testi) uygulanabilir. Endoskopik muayeneler, biyopsi ve rontgen ayný gün içinde ofis veya hastane koþullarýnda yapýlabilir.

Çocuklada reflü belirtileri olduðunda mutlaka Çocuk Hastalýklarý Uzmaný ile birlikte deðerlendirilir. 

Çoðu reflü hastasý birtakým ilaçlar ve önlemlere iyi yanýt verir. Gereðinde cerrahi kaçýnýlmaz olabilir. Reçete edilebilen ilaçlara örnek olarak antiasitler, antihistaminler, proton pompa inhibitörleri ve motilite arttýrýcý ilaçlar verilebilir. Bu ilaçlardan bazýlarý reçetesiz olarak alýnabilir.

• Uyku öncesi 2-3 saat yemek ve içmekten kaçýnýlmalý 

• Alkol alýnmamalý 

• Az ve yavaþ yenmeli 

• Kýsýtlanmasý gerekenler:

o Kafein

o Gazlý içecekler

o Çukulata

o Nane

o Domates ve turunçgiller

o Yaðlý ve donmuþ gýdalar

• Kilo verilmeli

• Sigara içilmemeli

• Dar giysiler giyilmemeli