x
Genel Bilgiler
Giriş
Sinir sistemi, vücuttan beyne ve beyinden vücuda haber taþýyan, fonksiyonlarýn yerine getrilmesi için gerekli emirleri ileten nöronlar (sinir hücreleri) ve sinirlerden (nöron demetleri) oluþan olaðanüstü ve karmaþýk bir aðdýr. Sinir sistemi; merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) ve periferik sinir sistemi (omurilikle baðlantýlý sinirler) olarak iki bölümden oluþur. Periferik sinir sisteminde beyine sýcak-soðuk-dokunma gibi duyu bilgilerini ileten duyusal sinir lifleri ve ayrýca kaslara emir göndererek kontrol eden motor sinir lifleri bulunur.
Periferik sinirler vücutta ve kol-bacaklarda kaslar arasýnda seyreder. Bu anatomik seyir boyunca bazý vücut bölgelerinde dar tünellerden geçer. Bu fibroosseöz (kas-kemik arasý) tünelde çeþitli nedenlerle meydana gelen sinir sýkýþmalarýna tuzak nöropati denmektedir. Tuzak nöropatiler en sýk karþýlaþýlan hastalýklar grubundadýr. Tuzak nöropatilerde yaþ, cins, ýrk ve sosyo-ekonomik düzey farký tespit edilememiþtir. Bu sayýnýn 2/3’ü aktif olarak çalýþan insanlardýr. Yýllýk iþ gücü kaybý anlamýnda önemli bir hastalýk grubunu oluþtururlar. Tuzak nöropatilerin yaklaþýk %90’ýný el bileðinde meydana gelen sinir sýkýþmasý olan karpal tünel sendromu oluþturmaktadýr. Kadýn/erkek oraný 2/1 þeklindedir. Görülme sýklýðý 25-30 yaþ ve 40-60 yaþ grubunda artmaktadýr. Yaþ daðýlýmýnýn genç grupta mesleðe baðlý olduðu düþünülürken, yaþlý grupta hormonal faktörlere baðlý olduðu düþünülmektedir.
Tuzak nöropatiler klinikte akut ve kronik þekilde deðiþik tablolarla karþýmýza çýkmaktadýr. Tuzak nöropatilerin ciddiyeti, basýya maruz kalma süresi-þekli-þiddeti ve büyüklüðü ile doðru orantýlýdýr. Akut tuzaklanma durumunda, ani basýya maruz kalan sinirin o bölgesinde kan akýmýnda yetersizlik olmakta ve sonuçta ortaya çýkan beslenme sorunu sinirdeki elektrik iletimini yavaþlatmaktadýr. Geçici basýlar sonrasý geliþen tuzak nöropatilerde klinik tablo oldukça hafif seyirlidir. Bu durum sinirin çalýþtýrdýðý el-kol-bacak gibi organýn "uykuya dalmasý" þeklinde tanýmlanýr. Bu tür klinik tablolara örnek olarak, dirseði sandalye kenarýna dayayarak oturma pozisyonunda uzun süre kalýnan cumartesi gecesi sendromuna baðlý el bileði felci ve ameliyatlarda kanamayý azaltmak için kola uygulanan turnike paralizisi (felci) verilebilir. Bu tür klinik tablolar genellikle kendiliðinden iyileþmektedir. Remyelinasyon denen iyileþme süreci ise 3. ve 4. haftalarda baþlayarak devam etmektedir.
Kronik sinir tuzaklanmalarýnda basýnýn þiddeti ve süresine baðlý olarak dejenerasyon ve remyelinizasyon gerçekleþir. Uzun süreli hafif dereceli basýlar da sinirde sýkýþma bulgularýna yol açarak kronik tabloya yol açabilmektedir.
x
x
x
Laboratuvar testleri
Taný, klinik muayene ve elektrofizyolojik (EMG) inceleme denilen elektrik ölçüm testi ile birlikte konulmaktadýr.
Tuzak nöropati nedenleri :
1. Sebebi bilinmeyenler
2. Travma ve kýrýklar
3. Sinirlerin etrafýnda yer kaplayan kistler ve tümörler
4. Konjenital (doðumsal) nedenler
6. Sistemik hastalýklar (romatoid artrit, tiroid hastalýklarý, diabet, diðer nörolojik hastalýklar, hematolojik hastalýklar, gebelik, gut)
7. Diðer durumlar (skleroderma, SLE, alkolizm, akromegali, myeloma, hemofili, amiloidozis, hemodiyaliz, sigara ve obezite)
8. Hormonal deðiþiklikler (gebelik, menstruasyon bozukluklari, menapoz, yetersiz beslenme)
9. Meslek hastalýklarý (tekrarlayýcý ve zorlu eklem hareketleri)
10. Termal (yanma) yaralanmalar
x
Medikal tedaviler
Tuzak nöropatilerde 2 tip tedavi yöntemi vardýr.
1. Konservatif Tedavi : Tuzak nöropatilerde en önemli yaklaþým asýl nedenin ortadan kaldýrýlmasýdýr. Bunun dýþýnda aktivasyon-hareket kýsýtlamasý, sinir sýkýþmasý olan yeri uygun pozisyonda tutan ortezler, kilo verme, sýkýþma bölgesine yapýlan lokal steroid (kortizon) enjeksiyonlarý, B6 vitamini alýnmasý gibi tedbirler önerilmektedir. Fizik tedavisi de faydalý olabilmektedir.
Cerrahi tedaviler
Tedavi : Klinik ve elektrofizyolojik (EMG) bulgularda düzelme göstermeyen olgularda, kronik dönemde sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlmasý þeklinde cerrahi tedavi uygulanmaktadýr. Erken cerrahi tedavi uygulanma kriterleri ise dayanýlmaz þiddetli aðrý ve hissizlik, aðýr güç kayýplarý ve kaslarda erime olmasýdýr. Sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlarak rahatlatýlmasý (dekompresyon) iþlemi klasik açýk cerrahi yöntemle yada bazý vakalarda endoskopik yöntemle yapýlabilmektedir. Ancak özellikle diabet gibi sinirlere zarar veren hastalýklarýn eþlik ettiði durumlarda iyileþme gecikebilmekte ve bazen de tam olmayabilmektedir.
Karpal tünel sendromu
El bileði seviyesinde Karpal ligament denen baðýn altýndan geçen median sinirin sýkýþmasý ile ortaya çýkan klinik tablodur. Kadýnlarda hormonal nedenlerden dolayý daha yüksek oranda bulunmaktadýr. Her iki elde de ayný anda görülebilir ve 40-60 yaþ grubunda daha sýklýkla rastlanýr. Hastalar elde özellikle geceleri artan karýncalanma, aðrý, uyuþma, yanma ve elektriklenme þikayetleri ile gelirler. Masaj ve el sallamakla aðrý azalýr. Geç dönemde ortaya çýkan bulgular el kaslarýnda erime ve güç kaybýdýr.
Tanýda klinik muayene ve EMG denilen sinir ileti hýzý çalýþmalarý gereklidir. Konservatif tedavi basamaklarýndan fayda görmeyen hastalar cerrahi olarak tedavi edilir. Cerrahi tedavi genelde lokal anestezi ile uygulanýr. Bilek hizasýnda siniri sýkýþtýran karpal ligament denen bað dokusu endoskopik yada mikrocerrahi olarak kesilerek açýlýr ve sinir sýkýþtýðý tünelden kurtarýlýr.
Karpal tünel sendromlu olgularda ameliyat sonrasý baþarý erken dönemde çok yüksektir. Hasta ilk günden itibaren elindeki yakýnmalarýn azaldýðýný hisseder. Güç kaybý ve kas erimelerinde zaman içerisinde düzelme olmasý beklenir. Ancak çok aðýr derecede ve uzun süre basýya maruz kalan sinir dokusunda aðrý geçse de diðer þikayetlerde düzelme olmayabilir. Hasta ameliyat sonrasý yaklaþýk bir aylýk dönemde elini normal olarak kullanmaya baþlayabilir.
Ulnar sinir bilek seviyesinde tuzaklanmasý (Guyon kanalý tuzak nöropatisi)
Bilek hizasýnda yer alan Guyon kanalýnýn içerisinden elin son iki parmaðýný çalýþtýran ulnar sinir geçmektedir. Ulnar sinir bilek seviyesinde tuzaklanmaya oldukça hassastýr. Motor ve duyu bulgularý birlikte yada yalnýz baþýna ortaya çýkar. Taný muayene ve EMG ile konur.
Tuzaklanma nedenleri kronik meslek travmasý, kitleler, hamatum ve pisiform gibi bilek kemikleri kýrýklarý ve anatomik varyasyonlardýr. Bilek seviyesinde tuzaklanmada küçük ve yüzük parmak yüzlerinde duyu kaybý ve elin ulnar sinir tarafýndan çalýþtýrýlan intrinsik adalelerinde zayýflýk ve atrofi (erime), buna baðlý pençe el görülmektedir. Splint kullanýmýna ve tedaviye cevap vermeyen hastalarda cerrahi tedavi uygulanýr.
UInar sinirin dirsek seviyesinde tuzaklanmasý (Kübital tünel tuzak nöropatisi)
UInar sinir dirsek segmentinde kubital tünel olarak adlandýrýlan anatomik bir darlýk içerisinde sýkýþmaktadýr. Dirsek segmentindeki klinik tablo, elin son iki küçük parmaðýnda uyuþmalar, el parmaklarýný çalýþtýran kaslarda güç kaybý þeklindedir. Dirsek segmentinde tuzaklanmanýn en sýk sebepleri eklem iltahaplarý, kireçlenmeler ve travmalar gibi nedenlerdir. Bazen dirsek kýrýklarýndan aylar sonra ulnar sinir fonksiyonunda kronik gerileme görülebilmektedir. Dirsek dayama alýþkanlýðý, kürek çekme, sallanma gibi aktiviteler bu tür tuzaklanmayý tetikleyebilir. Kubital tünel sendrom tanýsýnda EMG ve dirsek bölgesinin radyolojik çalýþmalarýnýn yapýlmasý gereklidir.
Baþlangýçta konservatif tedavi seçenekleri uygulanmalýdýr. Konservatif tedavi ile sonuç alýnamayan olgularda cerrahi düþünülmelidir. Cerrahi tedavide dekompresyon (rahatlatma) ve transpozisyon (sinirin yerini deðiþtirme) prosedürleri cerrahi seçeneklerdir.
Radial sinir tuzaklanmasý (Spiral oluk tuzak nöropatisi)
Tuzaklanma sýklýkla triseps (kol arka bölüm) adalesinin dýþ tarafýnda ve kolun ortasýndadýr. Tuzaklanma nedenleri humerus (üst kol kemiði) kýrýklarý, dýþtan olan basýlar (sandelye kenarýna kol dayama) ve tümörler gibi nedenlerdir. Aðýr egzersiz, ters ameliyat pozisyonu, travma, omuz dislokasyonu (çýkýðý), klavikula (köprücük kemiði) kýrýðý ve omuz cerrahileri gibi iatrojenik (cerrahiye baðlý) nedenlerle de oluþabilmektedir.
Nörolojik muayenede tam bir bilek düþmesi ile parmaklar ve baþparmaðýn yukarý kaldýrýlmasýnda (ekstansiyonunda) zayýflýk vardýr. Dirsek ekstansiyonu normaldir. Ayný zamanda elin baþparmak tarafýnda tam anestezi (hissetmeme) vardýr. Bu hastalarýn büyük kýsmý kendiliðinden iyileþir. Bu nedenle cerrahi karar geciktirilmelidir. Sinirin yönü boyunca yapýlan muayenede hassasiyet vardýr. Konservatif tedaviye cevap vermeyen olgularda cerrahi tedavi planlanmalýdýr.
Cerrahi olarak, kolun dýþ yüzünde kemikle kas arasýnda sýkýþan sinir kurtarýlarak dekompresyon (rahatlatma) saðlanýr. Ameliyat sonrasý erken dönemde hastanýn þikayetlerinde belirgin düzelme olmasý beklenmektedir.
Torasik çýkýþ sendromu
Torasik çýkýþ sendromu cerrahi tedavi yönünden çok tartýþmalý bir konudur. Þikayet ve bulgular üst ekstremiteyi (kol ve el) besleyen damar ve sinirlerin göðüs seviyesinde tuzaklanmasý sonucu ortaya çýkar. Klavikula (köprücük kemiði) ve birinci kosta (kaburga) arasýndaki açý deðiþiklikleri ve konjenital (doðumsal) anormallikler ya da travmatik nedenlerle olan daralmalar, kýrýklar, büyük damar anevrizmalarý (balonlarý) ve akciðer tümörleri, boyunda fazladan bulunan kosta (kaburga) nörovasküler (sinir ve damar) kompresyonuna (basýsýna) yol açmaktadýr.
20-40 yaþ grubunda daha sýk görülür ve kadýn-erkek oraný 4/1’ dir. Saç kurutma, aðýr kaldýrma ve yüksek raflardan eþya alýnýrken yapýlan hareketlerde önkolda, yüzük ve küçük parmaklarda aðrý ve paresteziler (uyuþmalar) ortaya çýkmaktadýr. Motor kayýp (kuvvet) ve atrofi (kas erimesi) ile nadiren karþýlaþýlmaktadýr.
Patolojik bulgu genellikle brakial pleksusu (omuz sinir aðý) sýkýþtýran ve fazla servikal kostadan birinci normal kostaya uzanan fibröz (sert, esnemeyen) bant olarak görülür. Tedavi suçlanan bandýn cerrahi olarak kesilip çýkarýlmasýdýr. Elektrodiagnostik (sinir elektrik testleri, EMG) çalýþmalarýn sonuçlarý normaldir. Direk radyografik incelemeler ve anjiografi taný ve ayýrýcý tanýda önemlidir.
Ýlk olarak konservatif tedavi düþünülür. Þikayet ve bulgularda artýþa yol açan hareket ve pozisyonlardan uzaklaþtýrma ve fizik tedavisi bu basamakta önemlidir. Konservatif tedavinin yetersiz olmasý, geçmeyen aðrý, belirgin nörolojik kusur ve ilerleyici vasküler (damar) problem torasik outlet sendromunda cerrahi tedavi gerekçeleridir. Ancak cerrahi tedavi sonuçlarý her zaman beklenen sonucu garanti edemeyebilir.
Lateral femoral kutanöz sinir tuzaklanmasý (Meraljia parestetika)
Bacaðýn dýþ yüzünün duyusunu saðlayan bu sinir kasýk hizasýnda kas ve baðlarýn arasýndan çýktýðý yerde sýkýþarak þikayetlere neden olmaktadýr. Tuzaklanma nedenleri; obezite, sýký kemer ve elbise kullanma alýþkanlýðý, uzun süreli anormal pozisyonda oturma ve o bölgeye ait bazý ameliyatlardýr.
Hastanýn bacak dýþ yüzünde dik pozisyonda azalma gösteren karýncalanma, soðukluk, yanma hissi ve þimþek çakar tarzda aðrýlar vardýr. Baþlangýçta fiziksel aktivitenin deðiþtirilmesi, sýký kemerler, korse ve baðlarýn kaldýrýlmasý ve kilo verme gibi konservatif yaklaþýmlar tercih edilmektedir. Rahatlatma olmaz ise kasýk bölgesine lokal sinir bloklarý veya steroid enjeksiyonlarý uygulanýr.
Bu tedavilere yanýt vermeyen hastalarda kasýk bölgesinde sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlmasý amacýyla cerrahi dekompresyon (rahatlatma) düþünülmektedir.
Siyatik sinir tuzaklanmasý (Piriformis sendromu)
Kalçada siyatik sinirin arasýndan geçtiði piriformis kasý bu tuzaklanmaya neden olabilir. Siyatik sinir zayýf kiþilerde uzun süreli oturmalarda arka cepte bulunan cüzdan veya kart gibi bir nesneyle de pelvik kemikler arasýnda tuzaklanabilir (cüzdan basýsýna baðlý siyatik yaralanma). Siyatik sinir pelvisten (kalça kemiðinden) ayrýlmadan önce yapýþýklýklar gösterdiði için alt ekstremitelerin (bacaklarýn) aþýrý traksiyonuna (gerilmesine) baðlý olarak sinirde gerginlik ortaya çýkar ve ayaklara giden peroneal-tibial dallarýn zarar görmesine neden olur.
Siyatik sinir nöropatisinde klinik bulgular baþlangýçta aðrý, hafif parestezi (uyuþmalar) ya da motor (kuvvet) kayýplarý þeklindedir. Semptomlar zaman içerisinde artma veya azalma gösterebilir. Piriformis sendrom siyatik sinir daðýlýmýna uygun nörolojik semptomlarla karakterizedir. Ayaklarýn yürürken aþaðý ve yukarý kaldýrýlmasýnda meydana gelen güç kayýplarý yürüme zorluðu yaratabilir. Taný muayene ve elektrofizyolojik testler (EMG) ile konulmaktadýr.
Dýþ sebeplere baðlý hasarlarda genellikle spontan rejenerasyon (kendiliðinden iyileþme) oluþur. Ýçten meydana gelen lezyonlarda ise cerrahi tedavi kararý konusunda dikkatli davranýlmalýdýr. Tuzaklanmanýn derecesine baðlý olarak nörolizis, direk siniri sýkýþtýran piriform adalenin gevþetilmesi veya sinir onarýmý yapýlabilmektedir.
Peroneal sinir tuzaklanmasý (Fibular tünel sendromu)
Peroneal sinir en çok diz yan kenarýnda fibula denilen bacak kemiði ile kaslar ve baðlar arasýnda sýkýþmaktadýr. Ayak dorsifleksörleri denen ve ayaðý bilekten yukarý kaldýrmayý saðlayan kaslarýn güçsüzlüðü ile karakterizedir. Hasta yürürken ayak bileðini düz tutamadýðý için sürüklemek zorunda kalýr. Ayný zamanda ayak yüzünde uyuþma da vardýr. Bu nedenle bazen bel fýtýðýna baðlý sinir kökü basýlarý ile karýþabilmektedir.
Peroneal sinir tuzaklanma nedenleri internal (fibula ve distal femur kýrýklarý, diz ekleminin komplet çýkýklarý, travmaya baðlý dizin aþýrý gerilmesi, cerrahi iþlemler sýrasýnda sinir hasarý, peroneal damarlarýn anevrizmalarý, osteokondroma gibi tümörler ve sinovial kistler) ve eksternal (sýký elastik örtü, sargý, bandaj, flaster ceket, fiberglass spIintler, diz sabitleyiciler, bacak ortezleri, turnikeler ve buz paketleri) gibi nedenlerden kaynaklanýr.
Akut olaylarda duyudan daha fazla motor tutulum ön plandadýr. Kist ve tümör gibi daha kronik olaylarda ise aðrý ve yavaþ ilerleyen motor ve duyu rahatsýzlýklarý vardýr. Elektrodiagnostik (EMG) deðerlendirme taný ve prognozun (seyir) belirlenmesi için gereklidir. Tuzaklanma stupor, koma veya genel anestezi altýndaki hastalarda pozisyonel olarak ortaya çýktýðý kadar mesleki olarak diz çökme ve eðilmelerde de görülmektedir. Aþýrý kilo kaybýný takiben oluþan tuzaklanmanýn sebebi fibula baþýnda travmaya karþý sinirin hassasiyet kazanmasýdýr.
Tedavide kuvvet kaybý yok ise öncelikle konservatif yaklaþým seçilir. Ancak týbbi tedavi yanýtý yok ise, cerrahi olarak peroneal sinir fibula kemiði hizasýnda yani dizin yanýnda sýkýþtýðý yerde kas ve baðlar arasýndan serbestleþtirilerek rahatlatýlýr. Cerrahi tedavi sonuçlarý genellikle olumludur.
x
Laboratuvar testleri, özel testler
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Cerrahi tedavi
Ýlgili Kelimeler Listesi: tuzak nöropati, sinir sýkýþmasý, ödem,el bilek ödemi, ulnasr sinir sýkýþmasý, karpal tünel sendromu, tenisçi dirseði, balayý paralizisi
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..
Giriþ
Sinir sistemi, vücuttan beyne ve beyinden vücuda haber taþýyan, fonksiyonlarýn yerine getrilmesi için gerekli emirleri ileten nöronlar (sinir hücreleri) ve sinirlerden (nöron demetleri) oluþan olaðanüstü ve karmaþýk bir aðdýr. Sinir sistemi; merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) ve periferik sinir sistemi (omurilikle baðlantýlý sinirler) olarak iki bölümden oluþur. Periferik sinir sisteminde beyine sýcak-soðuk-dokunma gibi duyu bilgilerini ileten duyusal sinir lifleri ve ayrýca kaslara emir göndererek kontrol eden motor sinir lifleri bulunur.
Periferik sinirler vücutta ve kol-bacaklarda kaslar arasýnda seyreder. Bu anatomik seyir boyunca bazý vücut bölgelerinde dar tünellerden geçer. Bu fibroosseöz (kas-kemik arasý) tünelde çeþitli nedenlerle meydana gelen sinir sýkýþmalarýna tuzak nöropati denmektedir. Tuzak nöropatiler en sýk karþýlaþýlan hastalýklar grubundadýr. Tuzak nöropatilerde yaþ, cins, ýrk ve sosyo-ekonomik düzey farký tespit edilememiþtir. Bu sayýnýn 2/3’ü aktif olarak çalýþan insanlardýr. Yýllýk iþ gücü kaybý anlamýnda önemli bir hastalýk grubunu oluþtururlar. Tuzak nöropatilerin yaklaþýk %90’ýný el bileðinde meydana gelen sinir sýkýþmasý olan karpal tünel sendromu oluþturmaktadýr. Kadýn/erkek oraný 2/1 þeklindedir. Görülme sýklýðý 25-30 yaþ ve 40-60 yaþ grubunda artmaktadýr. Yaþ daðýlýmýnýn genç grupta mesleðe baðlý olduðu düþünülürken, yaþlý grupta hormonal faktörlere baðlý olduðu düþünülmektedir.
Tuzak nöropatiler klinikte akut ve kronik þekilde deðiþik tablolarla karþýmýza çýkmaktadýr. Tuzak nöropatilerin ciddiyeti, basýya maruz kalma süresi-þekli-þiddeti ve büyüklüðü ile doðru orantýlýdýr. Akut tuzaklanma durumunda, ani basýya maruz kalan sinirin o bölgesinde kan akýmýnda yetersizlik olmakta ve sonuçta ortaya çýkan beslenme sorunu sinirdeki elektrik iletimini yavaþlatmaktadýr. Geçici basýlar sonrasý geliþen tuzak nöropatilerde klinik tablo oldukça hafif seyirlidir. Bu durum sinirin çalýþtýrdýðý el-kol-bacak gibi organýn "uykuya dalmasý" þeklinde tanýmlanýr. Bu tür klinik tablolara örnek olarak, dirseði sandalye kenarýna dayayarak oturma pozisyonunda uzun süre kalýnan cumartesi gecesi sendromuna baðlý el bileði felci ve ameliyatlarda kanamayý azaltmak için kola uygulanan turnike paralizisi (felci) verilebilir. Bu tür klinik tablolar genellikle kendiliðinden iyileþmektedir. Remyelinasyon denen iyileþme süreci ise 3. ve 4. haftalarda baþlayarak devam etmektedir.
Kronik sinir tuzaklanmalarýnda basýnýn þiddeti ve süresine baðlý olarak dejenerasyon ve remyelinizasyon gerçekleþir. Uzun süreli hafif dereceli basýlar da sinirde sýkýþma bulgularýna yol açarak kronik tabloya yol açabilmektedir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Taný, klinik muayene ve elektrofizyolojik (EMG) inceleme denilen elektrik ölçüm testi ile birlikte konulmaktadýr.
Tuzak nöropati nedenleri :
1. Sebebi bilinmeyenler
2. Travma ve kýrýklar
3. Sinirlerin etrafýnda yer kaplayan kistler ve tümörler
4. Konjenital (doðumsal) nedenler
6. Sistemik hastalýklar (romatoid artrit, tiroid hastalýklarý, diabet, diðer nörolojik hastalýklar, hematolojik hastalýklar, gebelik, gut)
7. Diðer durumlar (skleroderma, SLE, alkolizm, akromegali, myeloma, hemofili, amiloidozis, hemodiyaliz, sigara ve obezite)
8. Hormonal deðiþiklikler (gebelik, menstruasyon bozukluklari, menapoz, yetersiz beslenme)
9. Meslek hastalýklarý (tekrarlayýcý ve zorlu eklem hareketleri)
10. Termal (yanma) yaralanmalar
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Tuzak nöropatilerde 2 tip tedavi yöntemi vardýr.
1. Konservatif Tedavi : Tuzak nöropatilerde en önemli yaklaþým asýl nedenin ortadan kaldýrýlmasýdýr. Bunun dýþýnda aktivasyon-hareket kýsýtlamasý, sinir sýkýþmasý olan yeri uygun pozisyonda tutan ortezler, kilo verme, sýkýþma bölgesine yapýlan lokal steroid (kortizon) enjeksiyonlarý, B6 vitamini alýnmasý gibi tedbirler önerilmektedir. Fizik tedavisi de faydalý olabilmektedir.
Cerrahi tedavi
Tedavi : Klinik ve elektrofizyolojik (EMG) bulgularda düzelme göstermeyen olgularda, kronik dönemde sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlmasý þeklinde cerrahi tedavi uygulanmaktadýr. Erken cerrahi tedavi uygulanma kriterleri ise dayanýlmaz þiddetli aðrý ve hissizlik, aðýr güç kayýplarý ve kaslarda erime olmasýdýr. Sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlarak rahatlatýlmasý (dekompresyon) iþlemi klasik açýk cerrahi yöntemle yada bazý vakalarda endoskopik yöntemle yapýlabilmektedir. Ancak özellikle diabet gibi sinirlere zarar veren hastalýklarýn eþlik ettiði durumlarda iyileþme gecikebilmekte ve bazen de tam olmayabilmektedir.
Karpal tünel sendromu
El bileði seviyesinde Karpal ligament denen baðýn altýndan geçen median sinirin sýkýþmasý ile ortaya çýkan klinik tablodur. Kadýnlarda hormonal nedenlerden dolayý daha yüksek oranda bulunmaktadýr. Her iki elde de ayný anda görülebilir ve 40-60 yaþ grubunda daha sýklýkla rastlanýr. Hastalar elde özellikle geceleri artan karýncalanma, aðrý, uyuþma, yanma ve elektriklenme þikayetleri ile gelirler. Masaj ve el sallamakla aðrý azalýr. Geç dönemde ortaya çýkan bulgular el kaslarýnda erime ve güç kaybýdýr.
Tanýda klinik muayene ve EMG denilen sinir ileti hýzý çalýþmalarý gereklidir. Konservatif tedavi basamaklarýndan fayda görmeyen hastalar cerrahi olarak tedavi edilir. Cerrahi tedavi genelde lokal anestezi ile uygulanýr. Bilek hizasýnda siniri sýkýþtýran karpal ligament denen bað dokusu endoskopik yada mikrocerrahi olarak kesilerek açýlýr ve sinir sýkýþtýðý tünelden kurtarýlýr.
Karpal tünel sendromlu olgularda ameliyat sonrasý baþarý erken dönemde çok yüksektir. Hasta ilk günden itibaren elindeki yakýnmalarýn azaldýðýný hisseder. Güç kaybý ve kas erimelerinde zaman içerisinde düzelme olmasý beklenir. Ancak çok aðýr derecede ve uzun süre basýya maruz kalan sinir dokusunda aðrý geçse de diðer þikayetlerde düzelme olmayabilir. Hasta ameliyat sonrasý yaklaþýk bir aylýk dönemde elini normal olarak kullanmaya baþlayabilir.
Ulnar sinir bilek seviyesinde tuzaklanmasý (Guyon kanalý tuzak nöropatisi)
Bilek hizasýnda yer alan Guyon kanalýnýn içerisinden elin son iki parmaðýný çalýþtýran ulnar sinir geçmektedir. Ulnar sinir bilek seviyesinde tuzaklanmaya oldukça hassastýr. Motor ve duyu bulgularý birlikte yada yalnýz baþýna ortaya çýkar. Taný muayene ve EMG ile konur.
Tuzaklanma nedenleri kronik meslek travmasý, kitleler, hamatum ve pisiform gibi bilek kemikleri kýrýklarý ve anatomik varyasyonlardýr. Bilek seviyesinde tuzaklanmada küçük ve yüzük parmak yüzlerinde duyu kaybý ve elin ulnar sinir tarafýndan çalýþtýrýlan intrinsik adalelerinde zayýflýk ve atrofi (erime), buna baðlý pençe el görülmektedir. Splint kullanýmýna ve tedaviye cevap vermeyen hastalarda cerrahi tedavi uygulanýr.
UInar sinirin dirsek seviyesinde tuzaklanmasý (Kübital tünel tuzak nöropatisi)
UInar sinir dirsek segmentinde kubital tünel olarak adlandýrýlan anatomik bir darlýk içerisinde sýkýþmaktadýr. Dirsek segmentindeki klinik tablo, elin son iki küçük parmaðýnda uyuþmalar, el parmaklarýný çalýþtýran kaslarda güç kaybý þeklindedir. Dirsek segmentinde tuzaklanmanýn en sýk sebepleri eklem iltahaplarý, kireçlenmeler ve travmalar gibi nedenlerdir. Bazen dirsek kýrýklarýndan aylar sonra ulnar sinir fonksiyonunda kronik gerileme görülebilmektedir. Dirsek dayama alýþkanlýðý, kürek çekme, sallanma gibi aktiviteler bu tür tuzaklanmayý tetikleyebilir. Kubital tünel sendrom tanýsýnda EMG ve dirsek bölgesinin radyolojik çalýþmalarýnýn yapýlmasý gereklidir.
Baþlangýçta konservatif tedavi seçenekleri uygulanmalýdýr. Konservatif tedavi ile sonuç alýnamayan olgularda cerrahi düþünülmelidir. Cerrahi tedavide dekompresyon (rahatlatma) ve transpozisyon (sinirin yerini deðiþtirme) prosedürleri cerrahi seçeneklerdir.
Radial sinir tuzaklanmasý (Spiral oluk tuzak nöropatisi)
Tuzaklanma sýklýkla triseps (kol arka bölüm) adalesinin dýþ tarafýnda ve kolun ortasýndadýr. Tuzaklanma nedenleri humerus (üst kol kemiði) kýrýklarý, dýþtan olan basýlar (sandelye kenarýna kol dayama) ve tümörler gibi nedenlerdir. Aðýr egzersiz, ters ameliyat pozisyonu, travma, omuz dislokasyonu (çýkýðý), klavikula (köprücük kemiði) kýrýðý ve omuz cerrahileri gibi iatrojenik (cerrahiye baðlý) nedenlerle de oluþabilmektedir.
Nörolojik muayenede tam bir bilek düþmesi ile parmaklar ve baþparmaðýn yukarý kaldýrýlmasýnda (ekstansiyonunda) zayýflýk vardýr. Dirsek ekstansiyonu normaldir. Ayný zamanda elin baþparmak tarafýnda tam anestezi (hissetmeme) vardýr. Bu hastalarýn büyük kýsmý kendiliðinden iyileþir. Bu nedenle cerrahi karar geciktirilmelidir. Sinirin yönü boyunca yapýlan muayenede hassasiyet vardýr. Konservatif tedaviye cevap vermeyen olgularda cerrahi tedavi planlanmalýdýr.
Cerrahi olarak, kolun dýþ yüzünde kemikle kas arasýnda sýkýþan sinir kurtarýlarak dekompresyon (rahatlatma) saðlanýr. Ameliyat sonrasý erken dönemde hastanýn þikayetlerinde belirgin düzelme olmasý beklenmektedir.
Torasik çýkýþ sendromu
Torasik çýkýþ sendromu cerrahi tedavi yönünden çok tartýþmalý bir konudur. Þikayet ve bulgular üst ekstremiteyi (kol ve el) besleyen damar ve sinirlerin göðüs seviyesinde tuzaklanmasý sonucu ortaya çýkar. Klavikula (köprücük kemiði) ve birinci kosta (kaburga) arasýndaki açý deðiþiklikleri ve konjenital (doðumsal) anormallikler ya da travmatik nedenlerle olan daralmalar, kýrýklar, büyük damar anevrizmalarý (balonlarý) ve akciðer tümörleri, boyunda fazladan bulunan kosta (kaburga) nörovasküler (sinir ve damar) kompresyonuna (basýsýna) yol açmaktadýr.
20-40 yaþ grubunda daha sýk görülür ve kadýn-erkek oraný 4/1’ dir. Saç kurutma, aðýr kaldýrma ve yüksek raflardan eþya alýnýrken yapýlan hareketlerde önkolda, yüzük ve küçük parmaklarda aðrý ve paresteziler (uyuþmalar) ortaya çýkmaktadýr. Motor kayýp (kuvvet) ve atrofi (kas erimesi) ile nadiren karþýlaþýlmaktadýr.
Patolojik bulgu genellikle brakial pleksusu (omuz sinir aðý) sýkýþtýran ve fazla servikal kostadan birinci normal kostaya uzanan fibröz (sert, esnemeyen) bant olarak görülür. Tedavi suçlanan bandýn cerrahi olarak kesilip çýkarýlmasýdýr. Elektrodiagnostik (sinir elektrik testleri, EMG) çalýþmalarýn sonuçlarý normaldir. Direk radyografik incelemeler ve anjiografi taný ve ayýrýcý tanýda önemlidir.
Ýlk olarak konservatif tedavi düþünülür. Þikayet ve bulgularda artýþa yol açan hareket ve pozisyonlardan uzaklaþtýrma ve fizik tedavisi bu basamakta önemlidir. Konservatif tedavinin yetersiz olmasý, geçmeyen aðrý, belirgin nörolojik kusur ve ilerleyici vasküler (damar) problem torasik outlet sendromunda cerrahi tedavi gerekçeleridir. Ancak cerrahi tedavi sonuçlarý her zaman beklenen sonucu garanti edemeyebilir.
Lateral femoral kutanöz sinir tuzaklanmasý (Meraljia parestetika)
Bacaðýn dýþ yüzünün duyusunu saðlayan bu sinir kasýk hizasýnda kas ve baðlarýn arasýndan çýktýðý yerde sýkýþarak þikayetlere neden olmaktadýr. Tuzaklanma nedenleri; obezite, sýký kemer ve elbise kullanma alýþkanlýðý, uzun süreli anormal pozisyonda oturma ve o bölgeye ait bazý ameliyatlardýr.
Hastanýn bacak dýþ yüzünde dik pozisyonda azalma gösteren karýncalanma, soðukluk, yanma hissi ve þimþek çakar tarzda aðrýlar vardýr. Baþlangýçta fiziksel aktivitenin deðiþtirilmesi, sýký kemerler, korse ve baðlarýn kaldýrýlmasý ve kilo verme gibi konservatif yaklaþýmlar tercih edilmektedir. Rahatlatma olmaz ise kasýk bölgesine lokal sinir bloklarý veya steroid enjeksiyonlarý uygulanýr.
Bu tedavilere yanýt vermeyen hastalarda kasýk bölgesinde sinirin sýkýþtýðý yerden kurtarýlmasý amacýyla cerrahi dekompresyon (rahatlatma) düþünülmektedir.
Siyatik sinir tuzaklanmasý (Piriformis sendromu)
Kalçada siyatik sinirin arasýndan geçtiði piriformis kasý bu tuzaklanmaya neden olabilir. Siyatik sinir zayýf kiþilerde uzun süreli oturmalarda arka cepte bulunan cüzdan veya kart gibi bir nesneyle de pelvik kemikler arasýnda tuzaklanabilir (cüzdan basýsýna baðlý siyatik yaralanma). Siyatik sinir pelvisten (kalça kemiðinden) ayrýlmadan önce yapýþýklýklar gösterdiði için alt ekstremitelerin (bacaklarýn) aþýrý traksiyonuna (gerilmesine) baðlý olarak sinirde gerginlik ortaya çýkar ve ayaklara giden peroneal-tibial dallarýn zarar görmesine neden olur.
Siyatik sinir nöropatisinde klinik bulgular baþlangýçta aðrý, hafif parestezi (uyuþmalar) ya da motor (kuvvet) kayýplarý þeklindedir. Semptomlar zaman içerisinde artma veya azalma gösterebilir. Piriformis sendrom siyatik sinir daðýlýmýna uygun nörolojik semptomlarla karakterizedir. Ayaklarýn yürürken aþaðý ve yukarý kaldýrýlmasýnda meydana gelen güç kayýplarý yürüme zorluðu yaratabilir. Taný muayene ve elektrofizyolojik testler (EMG) ile konulmaktadýr.
Dýþ sebeplere baðlý hasarlarda genellikle spontan rejenerasyon (kendiliðinden iyileþme) oluþur. Ýçten meydana gelen lezyonlarda ise cerrahi tedavi kararý konusunda dikkatli davranýlmalýdýr. Tuzaklanmanýn derecesine baðlý olarak nörolizis, direk siniri sýkýþtýran piriform adalenin gevþetilmesi veya sinir onarýmý yapýlabilmektedir.
Peroneal sinir tuzaklanmasý (Fibular tünel sendromu)
Peroneal sinir en çok diz yan kenarýnda fibula denilen bacak kemiði ile kaslar ve baðlar arasýnda sýkýþmaktadýr. Ayak dorsifleksörleri denen ve ayaðý bilekten yukarý kaldýrmayý saðlayan kaslarýn güçsüzlüðü ile karakterizedir. Hasta yürürken ayak bileðini düz tutamadýðý için sürüklemek zorunda kalýr. Ayný zamanda ayak yüzünde uyuþma da vardýr. Bu nedenle bazen bel fýtýðýna baðlý sinir kökü basýlarý ile karýþabilmektedir.
Peroneal sinir tuzaklanma nedenleri internal (fibula ve distal femur kýrýklarý, diz ekleminin komplet çýkýklarý, travmaya baðlý dizin aþýrý gerilmesi, cerrahi iþlemler sýrasýnda sinir hasarý, peroneal damarlarýn anevrizmalarý, osteokondroma gibi tümörler ve sinovial kistler) ve eksternal (sýký elastik örtü, sargý, bandaj, flaster ceket, fiberglass spIintler, diz sabitleyiciler, bacak ortezleri, turnikeler ve buz paketleri) gibi nedenlerden kaynaklanýr.
Akut olaylarda duyudan daha fazla motor tutulum ön plandadýr. Kist ve tümör gibi daha kronik olaylarda ise aðrý ve yavaþ ilerleyen motor ve duyu rahatsýzlýklarý vardýr. Elektrodiagnostik (EMG) deðerlendirme taný ve prognozun (seyir) belirlenmesi için gereklidir. Tuzaklanma stupor, koma veya genel anestezi altýndaki hastalarda pozisyonel olarak ortaya çýktýðý kadar mesleki olarak diz çökme ve eðilmelerde de görülmektedir. Aþýrý kilo kaybýný takiben oluþan tuzaklanmanýn sebebi fibula baþýnda travmaya karþý sinirin hassasiyet kazanmasýdýr.
Tedavide kuvvet kaybý yok ise öncelikle konservatif yaklaþým seçilir. Ancak týbbi tedavi yanýtý yok ise, cerrahi olarak peroneal sinir fibula kemiði hizasýnda yani dizin yanýnda sýkýþtýðý yerde kas ve baðlar arasýndan serbestleþtirilerek rahatlatýlýr. Cerrahi tedavi sonuçlarý genellikle olumludur.
Ýlgili Kelimeler Listesi: tuzak nöropati, sinir sýkýþmasý, ödem,el bilek ödemi, ulnasr sinir sýkýþmasý, karpal tünel sendromu, tenisçi dirseði, balayý paralizisi
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..