Bel ve sýrt aðrýlarý, soðuk algýnlýklarýndan sonra hayatýmýz boyunca karþýlaþtýðýmýz en sýk problemlerden biridir. Bel aðrýsý bir hastalýk olmayýp bir belirtidir ve bel ile ilgili bazen de ilgisiz pek çok rahatsýzlýðýn habercisidir. Halk arasýnda bilinen isimleri ile lumbago, siyatik ( Bel kaymasý farklý bir hastalýk grubunu temsil eder ve çoðu zaman yanlýþ kullanýlmaktadýr) daha sýk orta yaþ grubunda izlenir ve devam süresine göre 3 aya kadar olanlar akut bel aðrýsý olarak kabul edilir. Aðrýnýn þiddeti günlük yaþantýyý etkilemeyen sadece belli hareketlerle orta çýkan aðrýlardan, kiþiyi hareketsiz býrakacak düzeye kadar olabilir. Aðrýnýn oluþumunda kilo, fiziki aktivite, meslek, sigara alýþkanlýðý, oturma pozisyonu, gece yatýþ þekli ve yataðýn yapýsý, hatta kiþinin psikolojik durumu etkilidir. Bunun yanýnda bel ile ilgisi olmadýðý halde böbrek hastalýklarý, kadýnlarda yumurtalýk iltahabý, pelvik iltahabi hastalýklar ve bazý karýn içi organlarý ile ilgili hastalýklar bel aðrýsý yapabilir veya bel aðrýlarý ile karýþýrlar.

          Omurga sistemimiz, baþtan karýn içi organlarýna kadar vücudumuzun tüm aðýrlýðýnýn 2/3 taþýyan ayný zamanda buradaki kas-bað dokusu ile ayakta dik durmamýzý temin ederek yürümemize yardýmcý olan çok önemli bir yapýdýr. Üst üste dizilmiþ tespih taneleri gibi 24 ü hareketli toplam 30 adet omurga kemiði, hepsinin ortasýnda tüm organlarýn çalýþmasýný düzenleyen ve hareketimizi temin eden omur iliðin geçtiði uzun bir tünel ve her omurun arasýnda süspansiyon görevi gören disklerden oluþmuþtur. Ayrýca her bir omurga kemiði ile eþ zamanlý saða ve sola birer adet aðaç dalý benzeri sinir kökleri çýkar. Bu yapýlar omurga, etrafýný saran saðlam kas ve bað dokularý ile çevrelenmiþtir. Tüm bu yapýlar birbiri ile iliþkili ve eþ güdüm halinde iþlevlerini yerine getirirler. Bunu yaparken dik hale getirilmiþ boðaz köprüsü ve aðýrlýðý taþýyan halatlarýn gösterdiði karþý direnç benzeri, olaðan üstü bir yüke karþý kiþiyi ayakta ve dik tutmaya çalýþýrlar. Bu açýdan aslýnda bel ve sýrt kaslarý ile bað dokularý devamlý stres ve yük altýndadýr. Bu kadar büyük aðýrlýða karþý koyan bu yapýnýn incinmesi veya bir takým rahatsýzlýklarýnýn ortaya çýkmasý oldukça kolaydýr. Sistemin mekanik olarak zorlanmasý, ek yük binmesi, uygunsuz pozisyonda uzun süre kalýnmasý sonucu bel ve sýrt aðrýlarý ortaya çýkar. Baþka bir deyiþle tüm bel ve sýrt aðrýlarýnýn % 80 i kemik, kas ve bað dokularýnda organik bir bozukluk olmaksýzýn ortaya çýkan Mekanik Bel ve Sýrt Aðrýlardýr. En sýk oluþ biçimi aðýr bir eþya kaldýrmak, sürüklemek, itmek þeklinde olabileceði gibi ani yere eðilmekle de çýkabilir. Bu tür aðrýlar 48- 72 saat içinde istirahat aðrý kesiciler ve sýcak uygulamasý ile azalýr, 1-2 hafta içinde tamamen geçer. Uzamasý halinde baþka hastalýklar düþünülmelidir.

          Vücutta 24 adet hareketli omur arasýnda bulunan ve süspansiyon görevi gören jelatinöz kývamdaki disk dediðimiz yapýlar, fiziki travma, ters hareket veya beslenmesi ile ilgili problemler nedeni ile normal yapýlarý bozularak þekil ve yer deðiþtirebilir, çok yakýnýndaki sinirleri veya omuriliði sýkýþtýrabilir. Bunun sonucunda deðiþik düzeylerde belde, ayaklarda ve ayak parmaklarýnda aðrýlar, uyuþukluklar, kuvvet kaybý hatta idrar ve büyük abdest çýkýþýnda denetimsizlikler ortaya çýkar. Aðrý, hareketle artan, belden baþlayýp kalça içinde býçak saplar tarzda ayak parmaklarý veya topuða kadar uzanan, beraberinde veya tek baþýna uyuþukluk, kuvvet kayýplarý ortaya çýkarabilir. Kimi zaman da kiþiler özellikle yol yürümekle þikayetlerinin artýðý ve dinlenmekle azaldýðýný söylerler. Bu þikayetlerin varlýðý berberinde muayene bulgularýnýn pozitifliði bizi bel fýtýðý tanýsýna yaklaþtýrýr.

          Bel ve sýrt aðrýsý yakýnmasý olan hastalarýn tanýsýnda hastalýðýn hikayesi, nörolojik muayene beraberinde radyolojik incelemeler ile % 98 doðrulukta taný koydurur. Radyolojik incelemeler son derece yol gösterici olmala birlikte tek baþýna anlamlý deðildir. Baþlangýç aþamasýnda direkt röntgen, kan tetkikleri daha sonra bilgisayarlý tomografisi, EMG (Elektromiyografi) ve cerrahi gerekiyorsa yada hala taný konamamýþsa manyetik rezonans görüntüleme (MRG) incelemeleri gerekebilir. Bunlarda hiç biri tek baþýna yeterli deðildir.

          Bel ile ilgili rahatsýzlýklar kireçlenme, bel fýtýðý, bel kaymalarý ve romatizmal hastalýklar ilerleyici rahatsýzlýklardýr. Tedavinin amacý hastalýðýn ilerlemesine engel olmak, nörolojik hasarý engellemek veya olmuþsa geri döndürerek normal fiziksel aktiviteyi tekrar temin etmek. Bu amaçla:uygulana tedavi yöntemleri þöyle özetlenebilir

A) Akut Dönemde

1) Tutucu tedavi

I. Ýlaç Tedavisi, aðrý kesici ve kas gevþetici

II. Mutlak yatak isitirahati ( Ayaða kalkmadan 7-10 gün )

III. Bölgesel Sýcak uygulamasý

 IV. Traksiyon ve korse? ( Traksiyon yani çekme yararý konusunda tartýþmalar mevcuttur. Son geliþmeler çerçevesinde artýk uygulanmamaktadýr. Korse kullanýmý ise özel durumlar dýþýnda tavsiye edilmez. )

B) Kronik Dönemde

I. Uzman kiþilerin denetiminde uygulanan tedavilerdir. Hastalýðýn tedavisinden çok aðrýnýn ve sinir çevresinde ödemin azalmasý, kaslarýn gevþemesine yardýmcý olurlar.

II. Kaplýca Tedavisi: Dahiliye ve kardioloji doktorlarýnýn izni ile fizik tedavi uzmanýn önerileri doðrultusunda en az 3 hafta olacak þeklide ve uygun tür kaplýca seçimi ile faydalýdýr. Ancak mevcut patolojiyi yok etmez, aðrýya yöneliktir.

2) Egzersiz Tedavisi ve Bel okulu: Cerrahi öncesi veya sonrasý hekimin önerisiyle Fizik tedavi Uzmanýnýn tavsiye ve deðerlendirmeleri ile bel-sýrt kaslarýnýn güçlendirmeye yönelik kiþiye özel egzersiz programý uzun vadede gerçek anlamda koruyucu bir tedavi yaklaþýmýdýr. Bu tedavi sabýrla ve düzenli þekilde uygulandýðýnda bel fýtýðý ve kireçlenme oluþumunu engellemekte ve var olanlarýn kötüleþmesini yavaþlatmaktadýr.

  

2) Cerrahi tedavi: Bel fýtýðý konusunda çok farký yöntemler olmasýna karþýlýk (Laser terapi, Kemonükleozis, makrodiskektomi vb.) bu gün tüm dünyanýn tercih ettiði yöntem mikrodiskektomidir. Bir günlük hastanede yatýþ süresi, cerrahi sonrasý 2-3 haftalýk bir dinlenme sürecinden sonra normal yaþantýsýna dönen hastalar bundan sonra hayatlarýnda daha önceden yaptýklarý hatalarýný tekrarlamamak kaydý ile tam þifa elde ederler.

          Mikrodiskektomi 3 mesafeye kadar olan müdahalelerde baþarý ile kullanýlan bir yöntemdir. Bel ilgili hastalýklarda diðer tedavi yöntemlerinin baþarýsýz kaldýðý, istenen sonucun elde edilemediði yada nörolojik hasarýn tespit edildiði durumlarda cerrahi tedavi uygulanmalýdýr. Cerrahi tedavide genel prensip hastaya ve dokularýna en az zarar veren ve en az riske sokan, komplikasyon riski en az yöntemin tercih edilmesidir. Bu arada kiþinin daha önceden sahip olduðu sistemik hastalýklar, yaþ ve hasta-hekim uyumu çok önemlidir. Gereðinde hasta dahiliye, kardioloji ve anestezi gibi ilgili branþ doktorlarýnca da deðerlendirilerek en uygun tedavi yaklaþýmý seçilir. Cerrahi yöntem olarak son 20 yýldýr tüm dünyada ve ülkemizde Mikrodiskektomi gittikçe daha fazla tercih edilmektedir. Bu iþlemde ameliyatlar yüksek büyütmeli mikroskoplar ile yapýlarak gözle görülemeyen patolojiler tespit edilebilmekte ve dokular son derece ayrýntýlý görülebilmektedir. Hastanemizde bundan bir aþama daha ileri gidilerek eðer kýsýtlayýcý bir faktör yoksa Epidural-spinal Anestezi ile Ýnterlaminar Mikrodiskektomi gerçekleþtrilmektedir. Bu yöntemde, klasik mikrodiskektominden farklý olarak ameliyatlar, 2 cm lik cerrahi kesiyle mikroskop eþliðinde sadece yumþak dokularýn arasýndan ve kemik alýnmadan gerçekleþtirilmektedir. Bu sayede son derece konforlu ve güvenli bir ameliyat gerçekleþtirilmekte, ameliyat sonrasý dönemde de hýzlý bir geri dönüþ temin edilmektedir. Hastalar 6 saat içinde ayaða kaldýrýlmakta ve hastanede yatýþ süresi 1 gün ile sýnýrlanmaktadýr. Hastaneden çýktýktan sonra 10 günlük yatak ve 10 günlük ev istirahati sonrasý günlük iþ ve sosyal yaþantýlarýna geri dönüþ mümkün olmaktadýr.  

Þekil 2-3: Kýrmýzý çizgiler klasik mikrodiskektomide alnan kemik miktarýný sarý çizgiler ise interlaminer mikrodiskektomi alanýný göstermekte.

          Beldeki kireçlenmelerde de, eðer diðer tedaviler yetersiz kalýyorsa, oluþan sinir sýkýþýklýklarýný azaltmaya yönelik gevþetici Epidural-spinal Anestezi ile Mikrocerrahi uygulanabilir. Bu iþlem ile sinirlerin etrafýnda onlarýn hareketini ve çalýþmasý engelleyen fazla kemik dokularý týraþlanarak alýnýr ve sinir rahatlatýlýr. Operasyonlar bu yöntemle tahmin edilenin üstünde yüz güldürücü sonuçlar verir.

          Hafif düzeyedeki Bel kaymalarý da Epidural-spinal Anestezi ile Ýnterlaminar Mikrodiskektomi ve disk mesafesine Chace uygulamasý ile baþarýyla tedavi edilebilmektedir. Daha ileri bel kaymalarýnda, gereken sinir rahatlatma ve omurga stabilizasyon iþlemleri uygulanarak kýsa süre saðlýðýna kavuþmasý temin edilebilmektedir.

          Tüm iþlemler %90-95 baþarý oraný gerçekleþtrilmekte, ameliyat sonrasý dönemde önerilere uyulduðu takdirde son derece iyi sonuçlar alýnmaktadýr. Baþarý uzun dönemde kiþinin genetik yapýsý, kilosu, mesleði, sigara alýþanlýðý ve egzersiz programýna uyumu ile orantýlý olarak artmaktadýr. Üçüncü haftadan sonra baþlayan, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon kontrolünda bir programýn uygulanmasý ilerisi için faydalý olacaktýr.

          Tüm tedavilerde, hasta ile hekim arasýnda uyum çok iyi olmalý karþýlýklý olarak beklentiler, istekler ve olasý riskler tüm çýplaklýðý ile ortaya konmalýdýr. Uygun boy-kilo oraný, bel kaslarýný kuvvetlendirmeye yönelik iyi bir egzersiz planlamasý, ters ve aðýr hareketlerden kaçýnma, sigaradan uzak bir hayat, uzun vadede kaliteli ve aðrýsýz bir ömrün garantisi olabilir