Trigeminal nevralji yüzde genellikle tek taraflý ve aralýklý olarak ortaya çýkan, çok þiddetli, elektrik çarpmasý veya þimþek çakmasý þeklinde tarif edilen bir aðrýlý durumdur.

Bu konu ile ilgili olarak yüzyýllardýr deðiþik fikirler öne sürülmüþtür. Ancak uzun süredir kabul edilen neden, trigeminal sinire omurilik soðanýndan çýkýþ yaptýðý bölgede bir damarýn baský yapmasýdýr. Ancak bu teorinin zayýf taraflarýný gösteren pek çok bilimsel çalýþma vardýr. Bazý araþtýrmacýlara göre bu hastalýðýn nedeni beynin kendi içindeki bir bozukluktur. Nadiren bazý hastalarda multiple skleroz denilen hastalýk trigeminal nevraljiye neden olabilmektedir.

Hastalarda genellikle yüzün bir yarýsýnda aniden ortaya çýkan, kýsa süren ama ne zaman olacaðý tahmin edilemeyen bir sürede tekrarlayan çok þiddetli bir aðrýdýr. Pek çok hasta bu aðrýnýn þiddetini "Tüm yaþamlarý boyunca hissettikleri en þiddetli aðrý" olarak tarif ederler. Bazen aðrý kendiliðinden ortaya çýkar, bazen de yüze dokunma, traþ olma, yüz yýkama, yemek yeme, konuþma gibi aktivitelerle ortaya çýkar. Böyle bir aktivite sonucu aðrý oluþuyorsa buna tetikleyici faktör adý verilmektedir. Tipik trigeminal nevraljide þiddetli ataklarýn dýþýnda yüz aðrýsý yoktur. Aðrýnýn þiddeti ve geliþ sýklýðý haftalar ve yýllar içinde deðiþebilmektedir. Bazen birkaç ay sürekli olarak ýzdýrap verici olabilirken, bazen de aylarca veya yýllarca tamamen kaybolabilmektedir.

Eðer þimþek çakmasý þeklinde aðrýlara eþlik edecek þekilde ve buna ek olarak sürekli bir aðrý varsa bu durumda atipik trigeminal nevraljiden bahsedilir.

Trigeminal nevraljide taný konulmasýnda en önemli konu hastanýn yakýnmalarýdýr. Bunun dýþýnda hiçbir taný yöntemi bir hastada trigeminal nevralji olduðunu göstermez. O nedenle bu gibi yakýnmalarý olan hasta ile hekimin yüzyüze yapacaðý konuþma, hastanýn aðrý ile ilgili özellikleri tarifi taný koymakta esastýr. Hastaya trigeminal nevralji tanýsý konulduktan sonra buna neden olan bir bozukluk olup olmadýðýný görmek için ayrýntýlý özel MR çekilmesi gerekir.

Ýlaç tedavisi

Trigeminal nevralji tanýsý konulduktan sonra MR çekilerek bir tümör, kist vs olmadýðý görülürse hastaya ilaç tedavisi baþlanýr. Burada ilk kullanýlmasý gereken ilaç karbamazepindir. Hatta bazý araþtýrmacýlar eðer aðrýlar bu ilaca cevap vermiyorsa, trigeminal nevralji tanýsý doðru deðildir demektedirler. Eðer karbamazepine baðlý olarak yan etkiler çok oluyorsa ya da yeterli yarar elde dilemediyse bu durumda difenilhidantoin, baklofen, gabapentin gibi diðer ilaçlara geçilmektedir. Ýlaçlar ataklar devam ettiði sürece kullanýlýr, ataklar geçmeye yüz tutunca ilaçlarýn dozu azaltýlýp bazen de tamamen kesilebilir.

Yanaktan iðne ile girilerek yapýlan iþlemler üç tanedir; Radyofrekans termokoagülasyon, gliserol enjeksiyonu ve balon kompresyon. Her üç yöntemde de amaç trigeminal sinirde bir tahribat yaratarak aðrýlarý geçirmektir. Bu yöntemleri üçünde de baþarý oraný yüksektir. Ancak yüzde uyuþukluk geliþmesi en çok can sýkan yan etkidir. Ameliyat olmak istemeyen ancak aðrýlarýnýn derhal geçmesini isteyen hastalarda uygulanmasý önerilir.

Gamma knife radyocerrahisinde ise kafatasý açýlmadan, herhangi bir iðne ile girilmeden sadece trigeminal sinire odaklanmýþ ýþýn yönlendirilerek sinirde bir tahribat yapýlmasýdýr. Bu yöntemin en önemli dezavantajý etkinin ortaya çýkmasý için 2-6 hafta geçmesinin gerekmesidir. Yan etki oraný diðer yöntemlere göre daha düþüktür.

Yukarýda anlatýlan tüm cerrahi yöntemlerde de ne yazýk ki baþarýsýzlýk ortaya çýkabilmektedir. Bu durumda hasta ile konuþularak ayný cerrahi yöntem veya farklý bir cerrahi yöntem kullanýlabilmektedir.    

Trigeminal nevralji yüzde genellikle tek taraflý ve aralýklý olarak ortaya çýkan, çok þiddetli, elektrik çarpmasý veya þimþek çakmasý þeklinde tarif edilen bir aðrýlý durumdur.

Bu konu ile ilgili olarak yüzyýllardýr deðiþik fikirler öne sürülmüþtür. Ancak uzun süredir kabul edilen neden, trigeminal sinire omurilik soðanýndan çýkýþ yaptýðý bölgede bir damarýn baský yapmasýdýr. Ancak bu teorinin zayýf taraflarýný gösteren pek çok bilimsel çalýþma vardýr. Bazý araþtýrmacýlara göre bu hastalýðýn nedeni beynin kendi içindeki bir bozukluktur. Nadiren bazý hastalarda multiple skleroz denilen hastalýk trigeminal nevraljiye neden olabilmektedir.

Hastalarda genellikle yüzün bir yarýsýnda aniden ortaya çýkan, kýsa süren ama ne zaman olacaðý tahmin edilemeyen bir sürede tekrarlayan çok þiddetli bir aðrýdýr. Pek çok hasta bu aðrýnýn þiddetini "Tüm yaþamlarý boyunca hissettikleri en þiddetli aðrý" olarak tarif ederler. Bazen aðrý kendiliðinden ortaya çýkar, bazen de yüze dokunma, traþ olma, yüz yýkama, yemek yeme, konuþma gibi aktivitelerle ortaya çýkar. Böyle bir aktivite sonucu aðrý oluþuyorsa buna tetikleyici faktör adý verilmektedir. Tipik trigeminal nevraljide þiddetli ataklarýn dýþýnda yüz aðrýsý yoktur. Aðrýnýn þiddeti ve geliþ sýklýðý haftalar ve yýllar içinde deðiþebilmektedir. Bazen birkaç ay sürekli olarak ýzdýrap verici olabilirken, bazen de aylarca veya yýllarca tamamen kaybolabilmektedir.

Eðer þimþek çakmasý þeklinde aðrýlara eþlik edecek þekilde ve buna ek olarak sürekli bir aðrý varsa bu durumda atipik trigeminal nevraljiden bahsedilir.

Trigeminal nevraljide taný konulmasýnda en önemli konu hastanýn yakýnmalarýdýr. Bunun dýþýnda hiçbir taný yöntemi bir hastada trigeminal nevralji olduðunu göstermez. O nedenle bu gibi yakýnmalarý olan hasta ile hekimin yüzyüze yapacaðý konuþma, hastanýn aðrý ile ilgili özellikleri tarifi taný koymakta esastýr. Hastaya trigeminal nevralji tanýsý konulduktan sonra buna neden olan bir bozukluk olup olmadýðýný görmek için ayrýntýlý özel MR çekilmesi gerekir.

Ýlaç tedavisi

Trigeminal nevralji tanýsý konulduktan sonra MR çekilerek bir tümör, kist vs olmadýðý görülürse hastaya ilaç tedavisi baþlanýr. Burada ilk kullanýlmasý gereken ilaç karbamazepindir. Hatta bazý araþtýrmacýlar eðer aðrýlar bu ilaca cevap vermiyorsa, trigeminal nevralji tanýsý doðru deðildir demektedirler. Eðer karbamazepine baðlý olarak yan etkiler çok oluyorsa ya da yeterli yarar elde dilemediyse bu durumda difenilhidantoin, baklofen, gabapentin gibi diðer ilaçlara geçilmektedir. Ýlaçlar ataklar devam ettiði sürece kullanýlýr, ataklar geçmeye yüz tutunca ilaçlarýn dozu azaltýlýp bazen de tamamen kesilebilir.

Yanaktan iðne ile girilerek yapýlan iþlemler üç tanedir; Radyofrekans termokoagülasyon, gliserol enjeksiyonu ve balon kompresyon. Her üç yöntemde de amaç trigeminal sinirde bir tahribat yaratarak aðrýlarý geçirmektir. Bu yöntemleri üçünde de baþarý oraný yüksektir. Ancak yüzde uyuþukluk geliþmesi en çok can sýkan yan etkidir. Ameliyat olmak istemeyen ancak aðrýlarýnýn derhal geçmesini isteyen hastalarda uygulanmasý önerilir.

Gamma knife radyocerrahisinde ise kafatasý açýlmadan, herhangi bir iðne ile girilmeden sadece trigeminal sinire odaklanmýþ ýþýn yönlendirilerek sinirde bir tahribat yapýlmasýdýr. Bu yöntemin en önemli dezavantajý etkinin ortaya çýkmasý için 2-6 hafta geçmesinin gerekmesidir. Yan etki oraný diðer yöntemlere göre daha düþüktür.

Yukarýda anlatýlan tüm cerrahi yöntemlerde de ne yazýk ki baþarýsýzlýk ortaya çýkabilmektedir. Bu durumda hasta ile konuþularak ayný cerrahi yöntem veya farklý bir cerrahi yöntem kullanýlabilmektedir.