x
Genel Bilgiler
Giriş
Beþ adet omur ve bu omurlar arasýndaki adeta amortisör görevi gören diskler ile birlikte sakrum (saðrý kemiði) üzerinde yerleþen bel bölgesi, omurganýn boyundan sonraki en hareketli bölgesini oluþturur. Beldeki hareketin büyük çoðunluðunu 4. ve 5. bel omurlarý ile 5. bel omuru ile sakrum kemiði arasýndaki eklemler oluþturur. Omurlar arasýndaki disklerin içi jelatinimsi kývamýnda yaklaþýk %70- 80 oranýnda su içeren bir sývý ve dýþ kýsmý ise fibrotik bantlardan oluþan liflerden oluþur. Zaman içinde bu disklerin içindeki sývý oranýnda azalma ortaya çýkarak daha önceden kýrýlmayan kopmayan vasýftaki disk içeriði kuruyarak kýrýlabilir, kopabilir bir þekle gelir. Tekrarlayan hareketler, aþýrý zorlanmalar, duruþ bozukluklarý ve uygun olmayan pozisyonlarda yapýlan fiziksel aktiviteler dýþ kýsýmdaki anulus fibrozis adý verilen kuþakta yýrtýlmalara yol açar, yýrtýlma anulusun iç liflerinden baþlayarak dýþarýya doðru uzanýr. Bunun sonucunda suyunu kaybetmiþ, bozulmuþ jelatinöz sývý madde dýþarýya doðru fýtýklaþýr ve o bölgedeki baðlarý zorlar etraftaki dokulara baský yapar. Diskin kapsülündeki yýrtýlmalarýn olduðu dönemlerde hastalar zaman zaman olan bel aðrýlarýndan muzdariptirler. Bunlarýn çoðu hiçbir tedavi görmeden sadece yatak istirahati ile bile düzelebilir. Ancak hastalýk daha da ilerleyince bacaða giden sinirleri sýkýþtýrýr ve hastalarda bu dönemde daha çok bacak aðrýsý ön plana geçer. Sinir lifleri de ayný elektrik kablolarýna benzerler, çoðunlukla daha dýþta yüzeye yakýn olan lifler hissi taþýyan liflerdir. Daha derinde olanlar ise hareketi yaptýran lifleridir. Hastalarda bacaða gelen sinirde, çýkmýþ olan disk tahriþe yol açýnca ilk önce o sinirin hissi taþýdýðý bölgede aðrý duyulur. Olay ilerleyip hissi taþýyan liflerde hasar olursa o bölgede uyuþukluk ( hissizlik) ortaya çýkar, eðer hala bu aþamada da hasta tedavi edilmez ise hareketi yaptýran liflerin de etkilenmesi neticesi hastada kuvvet kaybý ortaya çýkmasý kaçýnýlmazdýr. Daha çok genç ve orta yaþlarda görülür. Ýleri yaþlarda ise bel kireçlenmesi ile birlikte görülür.
Bel fýtýðýndan korunmak mümkün müdür ?
Ýyi bir kas yapýsý, kaslar arasýnda denge duruþ eðitimi ve riskli hareketlerden kaçýnma bel fýtýðýndan korunmada kýsmen yardýmcýdýr. Esas önemli olan bir kez bel aðrýsý olan kiþide bunun tekrarlarýnýn önlenmesidir.
x
x
Yakınmalar
Belirtileri nelerdir?
Bel fýtýðýnýn en önemli belirtisi bel ve bacak aðrýsýdýr. Baþlangýçta belde yerleþik olan aðrý daha sonra bacaða yayýlýr. Genellikle tek taraflýdýr. Taraf deðiþtirebilir veya iki taraflý olabilir. Bazen hastalar yalnýzca bacak aðrýsý ile gelir. Ani bir zorlanma yada ters hareket yoksa aðrý daha önce birkaç defa tekrarlamýþtýr, tedaviyle yada tedavisiz düzelmiþtir. Hastada ayrýca bacakta uyuþma, bel hareketlerinde kýsýtlanma görülür. Öksürme, hapþýrma, uzun süreli oturma, otomobil kullanma, öne doðru eðilme, aðrýyý arttýrýr. Antisiyataljik postür denilen aðrýyý azaltmak amacý ile belin bir tarafa doðru eðilmesi sýk rastlanan bir bulgudur.
Aðrý hafif, orta veya þiddetli olabilir. Ýleri vakalarda bacak kaslarýnda erime, incelme, bacakta üþüme olabilir. Çok nadiren bacaklarda özellikle iç taraflarda (iki taraf) his kusuru ve idrar yapamama veya idrar kaçýrma görülür. Bu durumda hasta acilen ameliyata sevk edilmelidir.
x
Laboratuvar testleri
Çoðu vakada hastanýn görünümü, hastanýn ifadesi, basit bir muayene kesin teþhis koydurur. Ancak hastalýðýn þeklini belirlemek ve diðer hastalýklardan ayýrt etmek için laboratuvar tetkikleri, düz röntgen, tomografi ve MR gerekebilir.
x
Medikal tedaviler
Bel fýtýðýnýn tedavisi nasýldýr ?
Kýsa süreli yatak istirahati, hastanýn en rahat ettiði pozisyonda ve iyi bir yatakta olmalýdýr. Yatak sert ve düzgün olmalý vücut aðýrlýðý ile çökmemelidir. Bacaklar karýna çekik yan yatar pozisyon (ana rahmindeki cenin pozisyonu) en iyi dinlenme þeklidir.
Aðrý kesici, kas gevþetici, ilaçlar faydalýdýr. Kronikleþmiþ hastalarda antidepresan ilaç kullanýlabilir.
Ýlaç ve istirahat tedavisine raðmen þikayetleri devam eden hastalarda fizik tedavi ve rehabilitasyon hastalarýn büyük çoðunluðunda þikayetlerin geçmesine yardýmcý olur.
Bütün hastalara bel koruma prensipleri ve hastalýðýn aþamasýna göre egzersizler gösterilmelidir.
Hastalarda idrar - gaita tutamama ve ilerleyen kuvvet kaybýnýn olmasý durumunda hiçbir baþka tedavi yöntemi ile zaman kaybetmeksizin acil ameliyat yapýlmalýdýr. Yine tüm aðrý kesici tedavi yöntemlerine raðmen bacak aðrýsý geçmeyen hastalarda da cerrahi müdahale geciktirilmeden uygulanmalýdýr. Bunlarýn dýþýnda kalan hastalarda yapýlan tüm diðer tedavi yöntemleri denenmesine raðmen bacak aðrýsý geçmiyorsa ve bu bacak aðrýsý kiþinin günlük hayatýný etkileyecek düzeyde ise yine cerrahi tedavi düþünülür.
x
Semptom ve Yakýnmalar
Laboratuvar testleri, özel testler
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Giriþ
Beþ adet omur ve bu omurlar arasýndaki adeta amortisör görevi gören diskler ile birlikte sakrum (saðrý kemiði) üzerinde yerleþen bel bölgesi, omurganýn boyundan sonraki en hareketli bölgesini oluþturur. Beldeki hareketin büyük çoðunluðunu 4. ve 5. bel omurlarý ile 5. bel omuru ile sakrum kemiði arasýndaki eklemler oluþturur. Omurlar arasýndaki disklerin içi jelatinimsi kývamýnda yaklaþýk %70- 80 oranýnda su içeren bir sývý ve dýþ kýsmý ise fibrotik bantlardan oluþan liflerden oluþur. Zaman içinde bu disklerin içindeki sývý oranýnda azalma ortaya çýkarak daha önceden kýrýlmayan kopmayan vasýftaki disk içeriði kuruyarak kýrýlabilir, kopabilir bir þekle gelir. Tekrarlayan hareketler, aþýrý zorlanmalar, duruþ bozukluklarý ve uygun olmayan pozisyonlarda yapýlan fiziksel aktiviteler dýþ kýsýmdaki anulus fibrozis adý verilen kuþakta yýrtýlmalara yol açar, yýrtýlma anulusun iç liflerinden baþlayarak dýþarýya doðru uzanýr. Bunun sonucunda suyunu kaybetmiþ, bozulmuþ jelatinöz sývý madde dýþarýya doðru fýtýklaþýr ve o bölgedeki baðlarý zorlar etraftaki dokulara baský yapar. Diskin kapsülündeki yýrtýlmalarýn olduðu dönemlerde hastalar zaman zaman olan bel aðrýlarýndan muzdariptirler. Bunlarýn çoðu hiçbir tedavi görmeden sadece yatak istirahati ile bile düzelebilir. Ancak hastalýk daha da ilerleyince bacaða giden sinirleri sýkýþtýrýr ve hastalarda bu dönemde daha çok bacak aðrýsý ön plana geçer. Sinir lifleri de ayný elektrik kablolarýna benzerler, çoðunlukla daha dýþta yüzeye yakýn olan lifler hissi taþýyan liflerdir. Daha derinde olanlar ise hareketi yaptýran lifleridir. Hastalarda bacaða gelen sinirde, çýkmýþ olan disk tahriþe yol açýnca ilk önce o sinirin hissi taþýdýðý bölgede aðrý duyulur. Olay ilerleyip hissi taþýyan liflerde hasar olursa o bölgede uyuþukluk ( hissizlik) ortaya çýkar, eðer hala bu aþamada da hasta tedavi edilmez ise hareketi yaptýran liflerin de etkilenmesi neticesi hastada kuvvet kaybý ortaya çýkmasý kaçýnýlmazdýr. Daha çok genç ve orta yaþlarda görülür. Ýleri yaþlarda ise bel kireçlenmesi ile birlikte görülür.
Bel fýtýðýndan korunmak mümkün müdür ?
Ýyi bir kas yapýsý, kaslar arasýnda denge duruþ eðitimi ve riskli hareketlerden kaçýnma bel fýtýðýndan korunmada kýsmen yardýmcýdýr. Esas önemli olan bir kez bel aðrýsý olan kiþide bunun tekrarlarýnýn önlenmesidir.
Semptom ve Yakýnmalar
Belirtileri nelerdir?
Bel fýtýðýnýn en önemli belirtisi bel ve bacak aðrýsýdýr. Baþlangýçta belde yerleþik olan aðrý daha sonra bacaða yayýlýr. Genellikle tek taraflýdýr. Taraf deðiþtirebilir veya iki taraflý olabilir. Bazen hastalar yalnýzca bacak aðrýsý ile gelir. Ani bir zorlanma yada ters hareket yoksa aðrý daha önce birkaç defa tekrarlamýþtýr, tedaviyle yada tedavisiz düzelmiþtir. Hastada ayrýca bacakta uyuþma, bel hareketlerinde kýsýtlanma görülür. Öksürme, hapþýrma, uzun süreli oturma, otomobil kullanma, öne doðru eðilme, aðrýyý arttýrýr. Antisiyataljik postür denilen aðrýyý azaltmak amacý ile belin bir tarafa doðru eðilmesi sýk rastlanan bir bulgudur.
Aðrý hafif, orta veya þiddetli olabilir. Ýleri vakalarda bacak kaslarýnda erime, incelme, bacakta üþüme olabilir. Çok nadiren bacaklarda özellikle iç taraflarda (iki taraf) his kusuru ve idrar yapamama veya idrar kaçýrma görülür. Bu durumda hasta acilen ameliyata sevk edilmelidir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Çoðu vakada hastanýn görünümü, hastanýn ifadesi, basit bir muayene kesin teþhis koydurur. Ancak hastalýðýn þeklini belirlemek ve diðer hastalýklardan ayýrt etmek için laboratuvar tetkikleri, düz röntgen, tomografi ve MR gerekebilir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Bel fýtýðýnýn tedavisi nasýldýr ?
Kýsa süreli yatak istirahati, hastanýn en rahat ettiði pozisyonda ve iyi bir yatakta olmalýdýr. Yatak sert ve düzgün olmalý vücut aðýrlýðý ile çökmemelidir. Bacaklar karýna çekik yan yatar pozisyon (ana rahmindeki cenin pozisyonu) en iyi dinlenme þeklidir.
Aðrý kesici, kas gevþetici, ilaçlar faydalýdýr. Kronikleþmiþ hastalarda antidepresan ilaç kullanýlabilir.
Ýlaç ve istirahat tedavisine raðmen þikayetleri devam eden hastalarda fizik tedavi ve rehabilitasyon hastalarýn büyük çoðunluðunda þikayetlerin geçmesine yardýmcý olur.
Bütün hastalara bel koruma prensipleri ve hastalýðýn aþamasýna göre egzersizler gösterilmelidir.
Hastalarda idrar - gaita tutamama ve ilerleyen kuvvet kaybýnýn olmasý durumunda hiçbir baþka tedavi yöntemi ile zaman kaybetmeksizin acil ameliyat yapýlmalýdýr. Yine tüm aðrý kesici tedavi yöntemlerine raðmen bacak aðrýsý geçmeyen hastalarda da cerrahi müdahale geciktirilmeden uygulanmalýdýr. Bunlarýn dýþýnda kalan hastalarda yapýlan tüm diðer tedavi yöntemleri denenmesine raðmen bacak aðrýsý geçmiyorsa ve bu bacak aðrýsý kiþinin günlük hayatýný etkileyecek düzeyde ise yine cerrahi tedavi düþünülür.

