Ýnsan omurgasý gövdenin dik durmasýný saðlar. "Omurga kolonu" omurlar, diskler ve baðlardan oluþur. Omurlarýn ortasýnda yer alan bir kemik kanalda ise omurilik bulunur. Ayrýca iki omurun yanlarýndaki deliklerden, kalýn elektrik kablolarý gibi sinir kökleri çýkar. Bu sinirler, ayrý ayrý vücut bölgelerine giderek buralarýn duyusunu ve hareketini saðlar.

Bacak aðrýsý ile birlikte oluþan bel aðrýlarýnýn en sýk rastlanýlan nedeni bel fýtýðýdýr.

"Disk", sert ve sabit bir lif demeti ile çevrilidir. Diskin ortasýnda ise yumuþak ve pelte kývamýnda bir çekirdek kýsým vardýr. Diskin görevi frenleyici bir yastýkçýk gibdir.

Omurga, otomobillerin amortisörlerine benzetilebilir. Omurilik ve siniri ezici sarsýntýlardan korur. Ancak yaþlanma ile yumuþaklýðýný yitiren disk, frenleyici yastýkçýk görevini zamanla kaybeder. Bunun sonucunda diski çevreleyen sert lif demeti yýrtýlabilir. Ortasýndaki peltemsi fakat artýk sertleþmiþ çekirdek dýþarý kaçabilir ve sinir köklerinden birine basý yapar. Buna Bel Fýtýðý (disk hernisi) denir. Sinire olan basý, bacaða dek vuran þiddetli aðrýlara (Siyatalji) ve bel aðrýsýna neden olur.

Omurgayý incelediðimizde, omurganýn içine olabilecek en mükemmel koruma sisteminin yerleþtirildiðini görürüz. Omurgayý oluþturan kemiklerin arasýna kýkýrdak yapýlý birer disk yerleþtirilmiþtir. Bu diskler otomobil tekerleklerindeki yükü emen amortisörler gibi çalýþýrlar.

Ýþte bel fýtýðý omurgalar arasýnda bulunan disk denilen elastiki kýkýrdak dokunun omurgalarýn basýsý nedeniyle öne doðru kayarak omurilik kýlýfýndan çýkan ve bacaðýn çeþitli bölgelerine giden sinirleri sýkýþtýrmasýyla oluþur. Bazen ani bir zorlama, aðýr bir þey kaldýrma, ters bir hareket veya belin üþütülmesi bile bel fýtýðýna neden olabilir. Ancak bel fýtýðýnýn en önemli nedeni uzun süren stress ve gerginlikler sonrasý kaslardaki aþýrý gerilmedir.

Bel aðrýsý, bacaklara vuran aðrý, bacaklarda, ayakta uyuþma, güçsüzlük, nadiren de olsa yanma ve iðnelenme, idrar yapamama ya da idrar kaçýrmadýr. Ýdrar kaçýrma özellikle bel aðrýsý ile birlikte olduðu zaman dikkat edilmesi gereken bir bulgudur.

Týp dilinde disk hernisi olarak adlandýrýlan bel fýtýðýnýn toplum içinde rastlanma sýklýðý onda bir gibi yüksek bir düzeydedir. Bel fýtýðý en sýk 35-50 yaþ arasýnda ve her iki cinste de eþit olarak görülür. Omurga yapýsý nedeniyle uzun boylularýn bel fýtýðýna yakalanma riskleri daha fazladýr. Aðýr iþlerde çalýþanlar, ev hanýmlarý, uzun süre oturmak zorunda kalan masabaþý çalýþanlarý, þöförler, sürekli ayakta duran öðretmen, eczacý, garson gibi meslek sahipleri, açýk havada çalýþanlar, yoðun stres altýndaki yöneticiler bel fýtýðýna yakalanma olasýlýðý en fazla olan kesimdir.

Ýyi bir muayene sonrasýnda günümüzdeki en modern taný yöntemi; Manyetik Rezonans (MR) ile bel fýtýðý teþhisi kolaylýkla konulmakta ve derecesi belirlenebilmektedir. Fakat bu filme ilave olarak bazen sinir testi denilen EMG ve yardýmcý taný yöntemlerinden Diskografi yapýlmaktadýr. Bel fýtýðý yanýnda omurganýn anormal hareketlerinin þüphelenmesi durumunda Fonksiyonel grafilerde çekilmektedir.

Bel fýtýðýn tedavisi fýtýklaþmanýn, yani disk dediðimiz elastiki maddenin bacaða giden sinirlere yaptýðý basýnýn derecesine baðlýdýr. Eðer sadece bel ve bacak aðrýsý mevcut, herhangi bir uyuþukluk, güç kaybý, hareket kýsýtlýlýðý yoksa bel fýtýðý baþlangýç safhasýnda demektir. Bu halde hastaya kas gevþetici ilaçlarýn verilmesi, yatak istirahati ve belini zorlayacak hareketlerden kaçýnmasý önerilir.

Hastaya yapýlacak öneriler þunlardýr:

Hasta kesinlikle bir iki kiloyu aþan aðýrlýklarý kaldýrmamalýdýr.

Öne ve yanlara doðru eðilme, belin bükülmesi yasaklanýr. Eðer yerden bir þey alýnacaksa hastanýn çömelerek almasý söylenir.

Hastalarýn otururken belinin arkasýna bel boþluðunu yok edecek þekilde bir yastýk koymalarý ve yirmi dakikadan fazla oturmamalarý önerilir. Eðer hastanýn mesleði gereði uzun süre oturmasý gerekiyorsa her yirmi dakikada bir yürümesi önerilir. Uzun süre araba kullananlara ise yirmi dakikada bir arabalarýný park edip arabalarýnýn etrafýnda birkaç kez dönmeleri tavsiye edilir.

Hastanýn yukarýya doðru uzanmasý yasaklanýr. Yukarýdan bir þey alacaksa bir iskemle veya merdivenin üstüne çýkýp almasý söylenir.

Hastaya belini daima sýcak tutmasý, açýk pencere veya havalandýrma önünde durmamasý hatýrlatýlýr.

Bel ve bacak aðrýsý olan hastalar mutlaka stresten kaçýnmalýdýr. Stres aðrýyý arttýrmak yanýnda bel fýtýðýnýn ilerlemesine de yol açabilir.

Hastanýn evde kaldýðý süre içinde yatak istirahati yapmasý önerilir. Çok sert zeminlerin sanýldýðýnýn aksine zararlarý daha fazladýr. Kaliteli bir yaylý yatakta ve hastanýn kendince en rahat edebildiði pozisyonda yatmasý daha uygundur.

Eðer yukarýdaki önerilere, istirahate ve kas gevþetici ilaçlara raðmen hastanýn þikayetleri devam ediyorsa fizik tedavi uygulanmalýdýr. Fizik tedavi mutlaka bir uzmanýn denetiminde olmalýdýr. Fizik tedavi sýrasýnda ilk bir kaç gün aðrýlarda artma olabilir, ama hasta onbeþ yirmi seans fizik tedaviye devam etmelidir.

Bel çektirme, akupunktur, bele balýk baðlama, el masajý, zift yakma gibi yöntemler ancak istirahatle bile iyi olabilecek bel fýtýklarýna fayda edebilir. Bu tip alternatif tedavi metotlarýnýn amaçlarý fizik tedavide olduðu gibi kaslarý gevþetme esasýna dayalýdýr. Ama amacý dýþýnda uygulanýrsa bu metotlar faydadan çok zarar getirir.

Eðer yapýlan tüm tedavilere raðmen hastanýn aðrýlarý geçmemiþ ise nükleoplasti metodu uygulanabilir. Nükleoplasti ileri dereceye ulaþmamýþ bel fýtýklarýnda fýtýklaþmýþ diske bilgisayarlý tomografi altýnda bir iðne ile girilerek radyofrekans dalgalarýyla diskin ýsýtýlmasý, diskin içindeki sinirlerin harap edilmesi ve diskin içinde boþluklar açarak fýtýðýn çökmesi esasýna dayanýr. Nükleoplasti tek seans olarak ve hastanede yatma gerekmeden uygulanan bir metottur. Herhangi bir riski yoktur, ama fýtýðý tamamen yok etmesinin garantisi yoktur.