x
Genel Bilgiler
Giriş
Hastalýklar // Bel Aðrýlarý
Bel aðrýsý yaygýn mýdýr? Tüm romatizmal yakýnmalarýn üçte birini bel aðrýlarý oluþturur. Toplumun yaklaþýk %80’i aktif yaþamlarýnýn bir bölümünde bel aðrýsý çeker. Hastalarýn %70’i bir ay, %90’ý iki ile üç ay içinde iyileþmekle birlikte nüksler sýktýr. Hastalarýn %70’inde üç ve daha fazla tekrarlama olmaktadýr. Bel aðrýsý 20-40 yaþlarý arasýnda baþlamakta, maksimum sýklýk 45-60 yaþlarý arasýnda görülmektedir.
Kimde bel aðrýsý riski fazladýr? Sigara içenler, uzun yol sürücüleri, uzun süre ayakta duranlar, pozisyon deðiþtirmeden uzun süre oturanlar, aðýr yük kaldýranlar, kývrýlarak ve ani hareket yapanlar, vibrasyonlu aletle çalýþanlar, öksürenler ve düþük gelirlilerde bel aðrýsýna yakalanma riski yüksektir. Sýrt ve karýn kaslarý zayýf olanlar da bel aðrýsýný daha yatkýndýr.
Doðumsal anomaliler bel aðrýsý yapar mý? Doðumda mevcut olduklarý halde çocuklarda aðrý yapmamalarý, bel aðrýsý nedeni olarak gösterildikleri zaman da baþka bozukluklarla birlikte olmalarý bu soruyu akla getirmektedir. Sorunun cevabý þu olabilir; konjenital anomaliler primer bel aðrýsý nedeni deðildir, ancak omurganýn mekaniðini bozduklarý için dejeneratif olaylarýn oluþmasýný ve ilerlemesini kolaylaþtýrarak sekonder aðrý nedeni olmaktadýrlar. Baþlýca doðumsal anomaliler lumbalizasyon, sakralizasyon ve spina bifidadýr.
Lomber spondiloz (Belin dejeneratifi hastalýðý, kireçleme) nedir? Bel omurgasýný meydana getiren yapýlarýn dejeneratif deðiþiklikleriyle ortaya çýkan klinik tabloya lomber spondiloz denir. Spondilozun bir yaþlanma ve yýpranma hastalýðý olduðu görüþü yaygýndýr. Dejenerasyonun prevalansý yaþla artar ve 60 yaþýndan sonra tamamen normal bir omurgaya nadiren rastlanýr. Çoðu kiþi bu deðiþiklikleri geçirdiði halde bazýlarýnýn herhangi bir yakýnmasý olmamaktadýr. Dejeneratif deðiþiklikler belirti verse bile sürekli deðildir. Hafif ve orta derecede dejeneratif deðiþikliklerle omurga instabil hale gelmekte ve belirtiler ortaya çýkabilmektedir. Dejenerasyon ilerleyince tekrar omurga stabilize olmakta ve hareket azaldýðý için de belirtiler azalmaktadýr.
Bazen bir hareket veya yük kaldýrma sonucu, bazen de sinsi olarak baþlayan bel aðrýsý yakýnmasý vardýr. Aðrý genellikle bele lokalizedir. Kaba ve uyluk arka yüzüne yayýlabilir. Ayakta kalmakla, ev iþleri yapmakla artan aðrý, istirahatla azalýr. Sabah tutukluðu kýsa sürelidir. Radyolojik tetkik bel aðrýlý hastalarýn deðerlendirilmesi için kullanýlan temel ve rutin bir yöntem olmakla birlikte, bel aðrýsý ile radyolojik deðiþimler arasýndaki iliþki iyi kurulamamýþtýr. Altmýþ yaþýndan sonra tamamen normal bir omurgaya nadiren rastlanýr. Bununla birlikte, bu þahýslarýn yarýdan çoðunda aðrý yoktur. Tedavi mevcut semptomlarý gidermeye ve nüksleri önlemeye yönelik olmalýdýr. Akut dönemde istirahat, aðrý kesici ilaçlar ve kas gevþeticiler verilebilir. Bu dönemde uygulanacak bazý fizik tedavi araçlarý (infraruj lambalarý, hot pack, parafin) kas spazmýný gidererek aðrýyý azaltýr. Daha sonra, derin ýsýtýcý fizik tedavi araçlarýndan da yararlanýlýr. Ýleri derecede dejeneratif deðiþikliði olanlar dýþýnda traksiyon yararlý bir fizik tedavi aracýdýr. Ayakta durmakla ve hareketle aðrýsý artan hastalara yükü azaltmak ve hareketi sýnýrlamak amacýyla çelik balenli korse verilebilir. Aðrý azalýr azalmaz sýrt ve karýn kaslarýný güçlendirici egzersizlere baþlanýr. Egzersiz ve günlük yaþam aktivitelerinin düzenlenmesi nükslerin önlenmesi için çok önemlidir.
Bel okulu nedir? Bele düzgün fonksiyon kazandýrmak amacýyla yapýlan eðitime bel okulu denir. Bel okulunun öðrencileri hasta ya da potansiyel hastalar, öðretmenleri hekim veya fizyoterapistlerdir. Amaç, kiþinin belini daha iyi kullanmasýný saðlayarak tekrarlarý engellemektir. Bunun için hastaya düzgün postur ve en az yük binecek þekilde belini kullanmasý öðretilir.
Bel aðrýsýndan kurtulmak ve/veya bel aðrýsýna yakalanmamak için uyulmasý gereken kurullar nelerdir?
• Dizleri kýrarak sýrt üstü veya yan yatmak.
• Yataktan kalkarken önce yan dönmek, sonra doðrularak oturmak ve ellerle destekleyerek ayaða kalkmak.
• Dik oturmak. Otururken beli desteklemek.
• Dik durmak. Uzun süre ayakta durulacaksa, bir ayak yüksekte kalacak þekilde altýna bir þey koymak.
• Eðilerek yerden bir þey almamak ve çalýþmamak. Yerden bir þey alýrken ve ayakta çalýþýrken dizleri kýrmak.
• Yükü her iki ele paylaþtýrmak ve vücuda yakýn olarak taþýmak.
• Uzanarak iþ yapmamak.
• Uzun süre ayný pozisyonda kalmamak ve ani hareketlerden sakýnmak.
• Klozet tipi tuvalet kullanmak.
• Sigara içmemek.
• Düzenli egzersiz yapmak.
x
Etioloji, sebepler, risk faktörleri
Bel aðrýsý sebepleri nelerdir? Bel aðrýlarýný bel aðrýsý anlamýna gelen lumbalji, bel aðrýsý ve tutukluðu anlamýna gelen lumbago ve bacak aðrýsý anlamýna gelen siyatalji veya siyatik gibi genel terimlerle geçiþtirmemeli, aðrý nedenine dayalý taný konmalýdýr. Baþlýca bel aðrýsý sebepleri þunlardýr: Doðumsal anomaliler, travma, bel fýtýðý, faset sendromu, kanal darlýðý, lomber spondiloz (belin dejeneratif hastalýðý, kireçlenme), spondilolizis ve spondilolistezis, seronegatif spondiloartropatiler, osteoporoz (kemik erimesi), torakolomber geçiþ sendromu, miyofasiyal aðrý sendromlarý (kas romatizmasý), sakroiliak eklem sendromu, tümörler, enfeksiyonlar, baþka yerden (karýn, damar ve pelvik organlar) yansýyan aðrýlar, psikonörotik bozukluklar.
Bel aðrýsýnýn nedeni enfeksiyon olabilir mi? Olabilir. Diyabetiklerde, uyuþturucu baðýmlýlarýnda, alkoliklerde, kortizon kullananlarda bel aðrýsý varsa, neden olarak enfeksiyon da hatýrlanmalýdýr. En sýk rastlanan enfeksiyon etkenleri stafilokoklar, tüberküloz ve brusella bakterileridir. Komþu iki omur tutulmuþsa etken diske de geçebilir. Omurga giderek çöker.
x
Yakınmalar
Kanal darlýðý (spinal stenoz) belirtileri nelerdir? Tanýsý nasýl konur? Tedavi nasýl yapýlýr?
Genç yaþlarda görülebilirse de hastalarýn çoðu 50 yaþýn üzerindedir. Hastalar uzun zamandýr olan bel aðrýsý ve son zamanlarda ortaya çýkan bacak aðrýsý öyküsüne sahiptirler. Yürürken her iki bacaktaki rahatsýzlýktan yakýnýrlar. Semptomlar uyluktan baldýra ve ayaða kadar yayýlýr. Bacaklarýndaki aðrý nedeniyle, hasta yürürken durup, dinlenmek zorunda kalýr. Bir kaç dakika dinlendikten sonra, tekrar ayný mesafede yürüyebilir. Sýrt üstü bacaklarýný uzatarak yatamaz. Aðrý olduðu zaman kalkýp bir kaç dakika oda içinde dolaþarak aðrýyý geçirmeye çalýþabilir veya yan tarafýna kývrýlarak yatar. Bir veya her iki bacaðýndaki kuvvetsizlik, yorgunluk, uyuþma ve karýncalanmadan yakýnýr. Gerçekten soðuk olmadýðý halde bacaklarýnýn soðuk, kendilerine ait deðilmiþ gibi veya lastikten yapýlmýþ gibi olduðunu söyleyebilirler. Bilgisayarlý tomografi ve MR’da kanal çaplarý ölçülerek yumuþak doku ve kemik dokusu görülerek kanal darlýðý konusunda daha kesin bilgi edinilebilir.
Hafif olgularda fizik tedavi ile yeterli sonuç alýnmaktadýr. Hastanýn günlük yaþam aktiviteleri düzenlenmeli, sýrt ve karýn kaslarýný güçlendirici egzersizler verilmelidir. Fizik tedavi ve ilaç tedavisine cevap vermeyen ilerleyici olgulara cerrahi uygulanýr.
Bel kaymasý (spondilolistezis) nedir? Belirtileri nelerdir? Tedavi nasýl yapýlýr?
Bir omurun bir alttaki üzerinde öne doðru kaymasýna spondilolistezis denir. Spondilolistezis, öne doðru kaymanýn miktarýna göre dört dereceye ayrýlýr. Kýrýk, bel ameliyatlarý, kireçlenme ve doðumsal anomaliler baþlýca nedenleridir. Hastalar çoðunlukla bel aðrýsýndan yakýnýr. Aðrý belin iki yanýnda ve iki bacakta birden duyulur. Aðrý hareketle, ayakta durmakla artar, istirahatla genellikle kaybolur. Hastalarýn büyük çoðunluðu kadýndýr. Genellikle karýn gevþek ve öne sarkýktýr. Ýki veya dört yönlü bel grafilerinde kayma, kaymanýn derecesi ve varsa kýrýk görülür. Eriþkinlerde spondilolistezis her zaman semptomatik deðildir. Aðrýlý durumlarda hastaya istirahat önerilir. Kiþinin ayakta kaldýðý zaman verilen çelik balenli korse beli stabilize ederek ve yükü azaltarak aðrýyý dindirir. Aðýr yük kaldýrmaktan kaçýnýlmalý, þiþmanlar zayýflatýlmalý, karýn ve sýrt kaslarýný güçlendirici egzersizler ile germe egzersizleri verilmeli ve günlük yaþam aktiviteleri düzenlenmelidir. Aðrý ve kas gerginliðinin azaltýlmasý için fizik tedavi araçlarýndan yararlanýlýr.
Sakloiliak eklem sendromu belirtileri nelerdir? Nasýl tedavi edilir? Deðiþik þiddetlerde duyulan aðrý kabaya, büyük trokanter üzerine, uyluk arka yüzünden dize kadar vurabilir. Aðrýnýn bu lokalizasyonu sakroiliak eklem sendromu için tipiktir. Bazen aðrý baldýr arka veya dýþ yan yüzüne, ayak bileðine, ayak ve parmaklara kadar inebilir. Sakroiliak eklem sendromunun baþlýca tedavisi manipulasyon, lokal enjeksiyon ve fizik tedavidir. Usta ellerde manipulasyonla aðrý çoðu kez geçmektedir.
Tümörler bel aðrýsý yapar mý? Yapar. Omurga tümörleri yaygýn deðildir. Bununla birlikte, eskiden ölüm nedeni olan hastalýklarýn artýk tedavi ediliyor olmasý ve insan ömrünün uzamasýyla, tümörler ve özellikle metastatik olanlar bel aðrýsý nedenleri arasýnda sýkça akla gelmelidir. Omurgaya yayýlan kanserler en çok akciðer, meme ve prostat kanserleridir.
x
Laboratuvar testleri
Bel fýtýðý nedir? Nasýl taný konur? Tedavi nasýl yapýlýr? Dejenere diskin bacaða giden sinir kökünü sýkýþtýrmasýyla ortaya çýkan bel ve bacak aðrýsý ile karakterize klinik tablodur. Bel fýtýðý (lomber disk hernisi) sanýldýðý kadar yaygýn deðildir. Bel aðrýlý olgularýn sadece %5’i disk hernilidir. Hastalarýn çoðu 30-50 yaþlarý arasýndadýr. Ana yakýnma bel ve bacak aðrýsýdýr. Hastalar çoðu kez, önceden beri var olan hafif bel aðrýlarýnýn, bir zorlama ile arttýðýný ve bacaklarýna indiðini ifade ederler. Aðrý öksürme, hapþýrma, ýkýnma ve bel hareketleriyle artar. Hasta ayakta dik durmakta zorluk çeker. Bir kýsým hasta ise oturunca aðrýnýn daha çok arttýðýný ifade eder. Aðrý ile birlikte hasta, bacaklarýndaki uyuþma, karýncalanma, keçelenme, kuvvetsizlik ve incelmeden yakýnabilir. Taný koymada direkt grafi ve MR’dan yararlanýlýr. Lomber disk hernilerinin tedavisi konservatif (ameliyatsýz) ve cerrahi olmak üzere iki baþlýk altýnda toplanabilir. Olgularýn büyük kýsmý konservatif tedaviye olumlu cevap vermektedir. Hastalarýn %75-90’ýnda ve hatta üstünde iyileþme olduðunu bildirmiþtir. Cerrahi tedavi için acele etmeyip önce konservatif tedaviye baþlamak, hastayý yakýndan izlemek ve hastalýðýn seyrine ve tedavinin sonucuna göre karar vermek en akýlcý yoldur. Yatak istirahatý çok kýsa (2-4 gün) tutulmalýdýr. Tedaviye ilaçlar eklenebilir. Bu dönemde yüzeysel ýsýtýcýlarýn kas gevþetici etkisinden yararlanýlabilir. Kas gücünü artýrmak için sýrt ve karýn kaslarý egzersizlerine baþlanýlmalýdýr. Bir süre sonra hastanýn korse ile ayaða kalkmasýna ve yürümesine izin verilir. Bu dönemde hasta fizik tedavi programýna alýnýr. Konservatif tedaviye cevap alýnamazsa cerrahi tedavi uygulanýr.
x
Medikal tedaviler
Faset sendromu nedir? Belirtileri nelerdir? Nasýl tedavi edilir? Omurganýn arka kýsmýnda bulunan faset eklemlerindeki dejeneratif deðiþikliklerle ortaya çýkan bir mekanik instabilite sendromudur. Hastanýn kaba ve uyluða yayýlan mekanik bel aðrýsý yakýnmasý vardýr. Uyluk arka ve dýþ yan yüzüne yayýlan aðrý yansýyan aðrý niteliðindedir. Aðrý hareketle artar, istirahatla azalýr. Taný ve ayýrýcý taný için radyolojik tetkikler oldukça yararlýdýr. Faset eklem enjeksiyonu ise hem taný hem tedavi amacýyla kullanýlýr.
MR’da görülen faset eklemlerindeki dejeneratif deðiþiklikler bel aðrýsý olan ve olmayan kiþilerde eþittir.
Akut dönemde analjezik ve kas gevþetici verilir. Birkaç günlük istirahat gerekebilir. Bunlarla iyileþmeyen hastalara manipulasyon, lokal enjeksiyon ve fizik tedavi uygulanabilir.
x
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Semptom ve Yakýnmalar
Laboratuvar testleri, özel testler
Bel fýtýðý nedir? Nasýl taný konur? Tedavi nasýl yapýlýr? Dejenere diskin bacaða giden sinir kökünü sýkýþtýrmasýyla ortaya çýkan bel ve bacak aðrýsý ile karakterize klinik tablodur. Bel fýtýðý (lomber disk hernisi) sanýldýðý kadar yaygýn deðildir. Bel aðrýlý olgularýn sadece %5’i disk hernilidir. Hastalarýn çoðu 30-50 yaþlarý arasýndadýr. Ana yakýnma bel ve bacak aðrýsýdýr. Hastalar çoðu kez, önceden beri var olan hafif bel aðrýlarýnýn, bir zorlama ile arttýðýný ve bacaklarýna indiðini ifade ederler. Aðrý öksürme, hapþýrma, ýkýnma ve bel hareketleriyle artar. Hasta ayakta dik durmakta zorluk çeker. Bir kýsým hasta ise oturunca aðrýnýn daha çok arttýðýný ifade eder. Aðrý ile birlikte hasta, bacaklarýndaki uyuþma, karýncalanma, keçelenme, kuvvetsizlik ve incelmeden yakýnabilir. Taný koymada direkt grafi ve MR’dan yararlanýlýr. Lomber disk hernilerinin tedavisi konservatif (ameliyatsýz) ve cerrahi olmak üzere iki baþlýk altýnda toplanabilir. Olgularýn büyük kýsmý konservatif tedaviye olumlu cevap vermektedir. Hastalarýn %75-90’ýnda ve hatta üstünde iyileþme olduðunu bildirmiþtir. Cerrahi tedavi için acele etmeyip önce konservatif tedaviye baþlamak, hastayý yakýndan izlemek ve hastalýðýn seyrine ve tedavinin sonucuna göre karar vermek en akýlcý yoldur. Yatak istirahatý çok kýsa (2-4 gün) tutulmalýdýr. Tedaviye ilaçlar eklenebilir. Bu dönemde yüzeysel ýsýtýcýlarýn kas gevþetici etkisinden yararlanýlabilir. Kas gücünü artýrmak için sýrt ve karýn kaslarý egzersizlerine baþlanýlmalýdýr. Bir süre sonra hastanýn korse ile ayaða kalkmasýna ve yürümesine izin verilir. Bu dönemde hasta fizik tedavi programýna alýnýr. Konservatif tedaviye cevap alýnamazsa cerrahi tedavi uygulanýr.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Giriþ
Hastalýklar // Bel Aðrýlarý
Bel aðrýsý yaygýn mýdýr? Tüm romatizmal yakýnmalarýn üçte birini bel aðrýlarý oluþturur. Toplumun yaklaþýk %80’i aktif yaþamlarýnýn bir bölümünde bel aðrýsý çeker. Hastalarýn %70’i bir ay, %90’ý iki ile üç ay içinde iyileþmekle birlikte nüksler sýktýr. Hastalarýn %70’inde üç ve daha fazla tekrarlama olmaktadýr. Bel aðrýsý 20-40 yaþlarý arasýnda baþlamakta, maksimum sýklýk 45-60 yaþlarý arasýnda görülmektedir.
Kimde bel aðrýsý riski fazladýr? Sigara içenler, uzun yol sürücüleri, uzun süre ayakta duranlar, pozisyon deðiþtirmeden uzun süre oturanlar, aðýr yük kaldýranlar, kývrýlarak ve ani hareket yapanlar, vibrasyonlu aletle çalýþanlar, öksürenler ve düþük gelirlilerde bel aðrýsýna yakalanma riski yüksektir. Sýrt ve karýn kaslarý zayýf olanlar da bel aðrýsýný daha yatkýndýr.
Doðumsal anomaliler bel aðrýsý yapar mý? Doðumda mevcut olduklarý halde çocuklarda aðrý yapmamalarý, bel aðrýsý nedeni olarak gösterildikleri zaman da baþka bozukluklarla birlikte olmalarý bu soruyu akla getirmektedir. Sorunun cevabý þu olabilir; konjenital anomaliler primer bel aðrýsý nedeni deðildir, ancak omurganýn mekaniðini bozduklarý için dejeneratif olaylarýn oluþmasýný ve ilerlemesini kolaylaþtýrarak sekonder aðrý nedeni olmaktadýrlar. Baþlýca doðumsal anomaliler lumbalizasyon, sakralizasyon ve spina bifidadýr.
Lomber spondiloz (Belin dejeneratifi hastalýðý, kireçleme) nedir? Bel omurgasýný meydana getiren yapýlarýn dejeneratif deðiþiklikleriyle ortaya çýkan klinik tabloya lomber spondiloz denir. Spondilozun bir yaþlanma ve yýpranma hastalýðý olduðu görüþü yaygýndýr. Dejenerasyonun prevalansý yaþla artar ve 60 yaþýndan sonra tamamen normal bir omurgaya nadiren rastlanýr. Çoðu kiþi bu deðiþiklikleri geçirdiði halde bazýlarýnýn herhangi bir yakýnmasý olmamaktadýr. Dejeneratif deðiþiklikler belirti verse bile sürekli deðildir. Hafif ve orta derecede dejeneratif deðiþikliklerle omurga instabil hale gelmekte ve belirtiler ortaya çýkabilmektedir. Dejenerasyon ilerleyince tekrar omurga stabilize olmakta ve hareket azaldýðý için de belirtiler azalmaktadýr.
Bazen bir hareket veya yük kaldýrma sonucu, bazen de sinsi olarak baþlayan bel aðrýsý yakýnmasý vardýr. Aðrý genellikle bele lokalizedir. Kaba ve uyluk arka yüzüne yayýlabilir. Ayakta kalmakla, ev iþleri yapmakla artan aðrý, istirahatla azalýr. Sabah tutukluðu kýsa sürelidir. Radyolojik tetkik bel aðrýlý hastalarýn deðerlendirilmesi için kullanýlan temel ve rutin bir yöntem olmakla birlikte, bel aðrýsý ile radyolojik deðiþimler arasýndaki iliþki iyi kurulamamýþtýr. Altmýþ yaþýndan sonra tamamen normal bir omurgaya nadiren rastlanýr. Bununla birlikte, bu þahýslarýn yarýdan çoðunda aðrý yoktur. Tedavi mevcut semptomlarý gidermeye ve nüksleri önlemeye yönelik olmalýdýr. Akut dönemde istirahat, aðrý kesici ilaçlar ve kas gevþeticiler verilebilir. Bu dönemde uygulanacak bazý fizik tedavi araçlarý (infraruj lambalarý, hot pack, parafin) kas spazmýný gidererek aðrýyý azaltýr. Daha sonra, derin ýsýtýcý fizik tedavi araçlarýndan da yararlanýlýr. Ýleri derecede dejeneratif deðiþikliði olanlar dýþýnda traksiyon yararlý bir fizik tedavi aracýdýr. Ayakta durmakla ve hareketle aðrýsý artan hastalara yükü azaltmak ve hareketi sýnýrlamak amacýyla çelik balenli korse verilebilir. Aðrý azalýr azalmaz sýrt ve karýn kaslarýný güçlendirici egzersizlere baþlanýr. Egzersiz ve günlük yaþam aktivitelerinin düzenlenmesi nükslerin önlenmesi için çok önemlidir.
Bel okulu nedir? Bele düzgün fonksiyon kazandýrmak amacýyla yapýlan eðitime bel okulu denir. Bel okulunun öðrencileri hasta ya da potansiyel hastalar, öðretmenleri hekim veya fizyoterapistlerdir. Amaç, kiþinin belini daha iyi kullanmasýný saðlayarak tekrarlarý engellemektir. Bunun için hastaya düzgün postur ve en az yük binecek þekilde belini kullanmasý öðretilir.
Bel aðrýsýndan kurtulmak ve/veya bel aðrýsýna yakalanmamak için uyulmasý gereken kurullar nelerdir?
• Dizleri kýrarak sýrt üstü veya yan yatmak.
• Yataktan kalkarken önce yan dönmek, sonra doðrularak oturmak ve ellerle destekleyerek ayaða kalkmak.
• Dik oturmak. Otururken beli desteklemek.
• Dik durmak. Uzun süre ayakta durulacaksa, bir ayak yüksekte kalacak þekilde altýna bir þey koymak.
• Eðilerek yerden bir þey almamak ve çalýþmamak. Yerden bir þey alýrken ve ayakta çalýþýrken dizleri kýrmak.
• Yükü her iki ele paylaþtýrmak ve vücuda yakýn olarak taþýmak.
• Uzanarak iþ yapmamak.
• Uzun süre ayný pozisyonda kalmamak ve ani hareketlerden sakýnmak.
• Klozet tipi tuvalet kullanmak.
• Sigara içmemek.
• Düzenli egzersiz yapmak.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Bel aðrýsý sebepleri nelerdir? Bel aðrýlarýný bel aðrýsý anlamýna gelen lumbalji, bel aðrýsý ve tutukluðu anlamýna gelen lumbago ve bacak aðrýsý anlamýna gelen siyatalji veya siyatik gibi genel terimlerle geçiþtirmemeli, aðrý nedenine dayalý taný konmalýdýr. Baþlýca bel aðrýsý sebepleri þunlardýr: Doðumsal anomaliler, travma, bel fýtýðý, faset sendromu, kanal darlýðý, lomber spondiloz (belin dejeneratif hastalýðý, kireçlenme), spondilolizis ve spondilolistezis, seronegatif spondiloartropatiler, osteoporoz (kemik erimesi), torakolomber geçiþ sendromu, miyofasiyal aðrý sendromlarý (kas romatizmasý), sakroiliak eklem sendromu, tümörler, enfeksiyonlar, baþka yerden (karýn, damar ve pelvik organlar) yansýyan aðrýlar, psikonörotik bozukluklar.
Bel aðrýsýnýn nedeni enfeksiyon olabilir mi? Olabilir. Diyabetiklerde, uyuþturucu baðýmlýlarýnda, alkoliklerde, kortizon kullananlarda bel aðrýsý varsa, neden olarak enfeksiyon da hatýrlanmalýdýr. En sýk rastlanan enfeksiyon etkenleri stafilokoklar, tüberküloz ve brusella bakterileridir. Komþu iki omur tutulmuþsa etken diske de geçebilir. Omurga giderek çöker. Semptom ve Yakýnmalar
Kanal darlýðý (spinal stenoz) belirtileri nelerdir? Tanýsý nasýl konur? Tedavi nasýl yapýlýr?
Genç yaþlarda görülebilirse de hastalarýn çoðu 50 yaþýn üzerindedir. Hastalar uzun zamandýr olan bel aðrýsý ve son zamanlarda ortaya çýkan bacak aðrýsý öyküsüne sahiptirler. Yürürken her iki bacaktaki rahatsýzlýktan yakýnýrlar. Semptomlar uyluktan baldýra ve ayaða kadar yayýlýr. Bacaklarýndaki aðrý nedeniyle, hasta yürürken durup, dinlenmek zorunda kalýr. Bir kaç dakika dinlendikten sonra, tekrar ayný mesafede yürüyebilir. Sýrt üstü bacaklarýný uzatarak yatamaz. Aðrý olduðu zaman kalkýp bir kaç dakika oda içinde dolaþarak aðrýyý geçirmeye çalýþabilir veya yan tarafýna kývrýlarak yatar. Bir veya her iki bacaðýndaki kuvvetsizlik, yorgunluk, uyuþma ve karýncalanmadan yakýnýr. Gerçekten soðuk olmadýðý halde bacaklarýnýn soðuk, kendilerine ait deðilmiþ gibi veya lastikten yapýlmýþ gibi olduðunu söyleyebilirler. Bilgisayarlý tomografi ve MR’da kanal çaplarý ölçülerek yumuþak doku ve kemik dokusu görülerek kanal darlýðý konusunda daha kesin bilgi edinilebilir.
Hafif olgularda fizik tedavi ile yeterli sonuç alýnmaktadýr. Hastanýn günlük yaþam aktiviteleri düzenlenmeli, sýrt ve karýn kaslarýný güçlendirici egzersizler verilmelidir. Fizik tedavi ve ilaç tedavisine cevap vermeyen ilerleyici olgulara cerrahi uygulanýr.
Bel kaymasý (spondilolistezis) nedir? Belirtileri nelerdir? Tedavi nasýl yapýlýr?
Bir omurun bir alttaki üzerinde öne doðru kaymasýna spondilolistezis denir. Spondilolistezis, öne doðru kaymanýn miktarýna göre dört dereceye ayrýlýr. Kýrýk, bel ameliyatlarý, kireçlenme ve doðumsal anomaliler baþlýca nedenleridir. Hastalar çoðunlukla bel aðrýsýndan yakýnýr. Aðrý belin iki yanýnda ve iki bacakta birden duyulur. Aðrý hareketle, ayakta durmakla artar, istirahatla genellikle kaybolur. Hastalarýn büyük çoðunluðu kadýndýr. Genellikle karýn gevþek ve öne sarkýktýr. Ýki veya dört yönlü bel grafilerinde kayma, kaymanýn derecesi ve varsa kýrýk görülür. Eriþkinlerde spondilolistezis her zaman semptomatik deðildir. Aðrýlý durumlarda hastaya istirahat önerilir. Kiþinin ayakta kaldýðý zaman verilen çelik balenli korse beli stabilize ederek ve yükü azaltarak aðrýyý dindirir. Aðýr yük kaldýrmaktan kaçýnýlmalý, þiþmanlar zayýflatýlmalý, karýn ve sýrt kaslarýný güçlendirici egzersizler ile germe egzersizleri verilmeli ve günlük yaþam aktiviteleri düzenlenmelidir. Aðrý ve kas gerginliðinin azaltýlmasý için fizik tedavi araçlarýndan yararlanýlýr.
Sakloiliak eklem sendromu belirtileri nelerdir? Nasýl tedavi edilir? Deðiþik þiddetlerde duyulan aðrý kabaya, büyük trokanter üzerine, uyluk arka yüzünden dize kadar vurabilir. Aðrýnýn bu lokalizasyonu sakroiliak eklem sendromu için tipiktir. Bazen aðrý baldýr arka veya dýþ yan yüzüne, ayak bileðine, ayak ve parmaklara kadar inebilir. Sakroiliak eklem sendromunun baþlýca tedavisi manipulasyon, lokal enjeksiyon ve fizik tedavidir. Usta ellerde manipulasyonla aðrý çoðu kez geçmektedir.
Tümörler bel aðrýsý yapar mý? Yapar. Omurga tümörleri yaygýn deðildir. Bununla birlikte, eskiden ölüm nedeni olan hastalýklarýn artýk tedavi ediliyor olmasý ve insan ömrünün uzamasýyla, tümörler ve özellikle metastatik olanlar bel aðrýsý nedenleri arasýnda sýkça akla gelmelidir. Omurgaya yayýlan kanserler en çok akciðer, meme ve prostat kanserleridir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Bel fýtýðý nedir? Nasýl taný konur? Tedavi nasýl yapýlýr? Dejenere diskin bacaða giden sinir kökünü sýkýþtýrmasýyla ortaya çýkan bel ve bacak aðrýsý ile karakterize klinik tablodur. Bel fýtýðý (lomber disk hernisi) sanýldýðý kadar yaygýn deðildir. Bel aðrýlý olgularýn sadece %5’i disk hernilidir. Hastalarýn çoðu 30-50 yaþlarý arasýndadýr. Ana yakýnma bel ve bacak aðrýsýdýr. Hastalar çoðu kez, önceden beri var olan hafif bel aðrýlarýnýn, bir zorlama ile arttýðýný ve bacaklarýna indiðini ifade ederler. Aðrý öksürme, hapþýrma, ýkýnma ve bel hareketleriyle artar. Hasta ayakta dik durmakta zorluk çeker. Bir kýsým hasta ise oturunca aðrýnýn daha çok arttýðýný ifade eder. Aðrý ile birlikte hasta, bacaklarýndaki uyuþma, karýncalanma, keçelenme, kuvvetsizlik ve incelmeden yakýnabilir. Taný koymada direkt grafi ve MR’dan yararlanýlýr. Lomber disk hernilerinin tedavisi konservatif (ameliyatsýz) ve cerrahi olmak üzere iki baþlýk altýnda toplanabilir. Olgularýn büyük kýsmý konservatif tedaviye olumlu cevap vermektedir. Hastalarýn %75-90’ýnda ve hatta üstünde iyileþme olduðunu bildirmiþtir. Cerrahi tedavi için acele etmeyip önce konservatif tedaviye baþlamak, hastayý yakýndan izlemek ve hastalýðýn seyrine ve tedavinin sonucuna göre karar vermek en akýlcý yoldur. Yatak istirahatý çok kýsa (2-4 gün) tutulmalýdýr. Tedaviye ilaçlar eklenebilir. Bu dönemde yüzeysel ýsýtýcýlarýn kas gevþetici etkisinden yararlanýlabilir. Kas gücünü artýrmak için sýrt ve karýn kaslarý egzersizlerine baþlanýlmalýdýr. Bir süre sonra hastanýn korse ile ayaða kalkmasýna ve yürümesine izin verilir. Bu dönemde hasta fizik tedavi programýna alýnýr. Konservatif tedaviye cevap alýnamazsa cerrahi tedavi uygulanýr.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Faset sendromu nedir? Belirtileri nelerdir? Nasýl tedavi edilir? Omurganýn arka kýsmýnda bulunan faset eklemlerindeki dejeneratif deðiþikliklerle ortaya çýkan bir mekanik instabilite sendromudur. Hastanýn kaba ve uyluða yayýlan mekanik bel aðrýsý yakýnmasý vardýr. Uyluk arka ve dýþ yan yüzüne yayýlan aðrý yansýyan aðrý niteliðindedir. Aðrý hareketle artar, istirahatla azalýr. Taný ve ayýrýcý taný için radyolojik tetkikler oldukça yararlýdýr. Faset eklem enjeksiyonu ise hem taný hem tedavi amacýyla kullanýlýr.
MR’da görülen faset eklemlerindeki dejeneratif deðiþiklikler bel aðrýsý olan ve olmayan kiþilerde eþittir.
Akut dönemde analjezik ve kas gevþetici verilir. Birkaç günlük istirahat gerekebilir. Bunlarla iyileþmeyen hastalara manipulasyon, lokal enjeksiyon ve fizik tedavi uygulanabilir.