x
Genel Bilgiler
Giriş
9 AY ON GÜN
GEBELÝKTE ÝZLEM VE YAPILMASI GEREKENLER
ERKEN GEBELÝK BULGULARI
Hamilelik kadýn yaþamýnýn en özel dönemlerinden biridir.
Ýnsanýn en yüce ürünü olan çocuðun ortaya çýktýðý bu sürecin saðlýklý geçmesi için ,gebenin ve çevresinin uymasý gereken çeþitli kurallar vardýr.
Menstruel kanamanýn gecikmesiyle birlikte ortaya çýkan ek bulgular, bize gebeliði düþündürür.
Bunlar ,göðüslerde gerginlik , meme ucunda acýma,akýntýda artma ,hafif bel aðrýsý ,idrar yaparken yanma ve tükrük salgýsýnda artma gibi belirtilerdir.
Daha sonrada sabah bulantýlarý ve kusmalar bazen ortaya çýkabilir
GEBELÝK NEREDE OLUR?
GEBELÝKTE DOÐUM TARÝHÝNÝN HESAPLANMASI
Beklenen doðum tarihini hesaplamak için, son menstruel kanamanýn birinci gününden itibaren 7 gün toplanýr ve 3 ay çýkarýlýr.
( örneðin; menstruasyonun birinci günü 6. Ayýn 9u olan gebenin beklenen doðum tarihi 3. Ayýn 16 sý olacaktýr ).
Bu kural düzenli menstruasyonu olan kadýnlar için geçerlidir.
Menstruasyonlarý genelde gecikenlerde, beklenen doðum tarihleri daha geç olacaktýr.
GEBELÝÐÝN TANISI
Günümüzdeki gebelik testleriyle idrarda birkaç gün gecikmeyle, kanda ise gecikme olmadan gebelik saptanabilir.
Gebelikle ilgili ilk muayenede, rahim dýþýnda oluþan , yaklaþýk % 0.5-1 kadýnda karþýmýza çýkan , sonlandýrýlmazsa yaþamý tehdit eden, dýþ gebelik olasýlýðý ortadan kaldýrýlmalýdýr.
Ayrýca ileri yaþ hamilelerinde % 25 e varan oranda ortaya çýkan myom denilen iyi huylu rahim urlarý ,gençlerde ilk muayenelerde fark edilmesi öngörülen %3 civarýnda rahimin doðuþtan anomalileri ve yumurtalýk kistleri gibi anatomik bozukluklar tespit edilebilir..
Bunlarýn deðerlendirilmesinde, gebeliðin ilk 3 ayýndada güvenle uygulanabilen vajinal ultrasonografinin önemini vurgulamalýyýz.
DIÞ GEBELÝK
GEBELÝK GELÝÞÝMÝ
Gebelik, son adetin birinci gününden itibaren 40 haftadýr ,ve ay yerine haftalarý belirterek bu süreci deðerlendirmek daha güvenli olacaktýr.
Ýlk 12 hafta bitimine kadar ,oluþan gebelik ürününün organlarýnýn, büyük bölümü tamamlanacak ,baþ-popo uzunluðu 6-7 cm olan ,baþý gövdeye oranla daha büyük olan fetus þekillenecektir.
Göbek kordonun bir ucu, eþ veya son denilen anne rahiminin içindeki damarlarla baðlantýyý oluþturan plasentaya uzanmaktadýr.
Bir balon gibi büyüyen rahim içinde, amnion sývýsý denilen suyun içinde yüzmektedir.
GEBELÝKTE ÝLK ÜÇ AYDA DÜÞÜKLER
Ne yazýk ki gebeliklerin ancak onda dokuzu 12 haftayý tamamlamaktadýr.
On gebelikten bir tanesi düþükle sonuçlanacaktýr.
Burada göz ardý edilmemesi gereken bir gerçek ,düþüklerin en az % 60 ýnda ciddi kromozom anomalilerini varlýðýdýr.
Kýsacasý ; mongol gibi zeka özürlü , turner sendromu gibi kromozom hastalýklarý ve yaþamla baðdaþmayacak birçok sakatlýðýn önemli bir bölümü düþükle sonuçlanmaktadýr.
Düþük sürecinde gebeliðin büyümesi duracak, 5-6 haftadan itibaren görülebilen fetus kalp atýmý görülmeyecek ,gebelik kesesi þekli bozulacak ve kramplarla birlikte þiddetli kanama ortaya çýkacaktýr.
Düþüklerin büyük bir bölümünde kalan parçalardan olan uzun ve þiddetli kanamalarý ve enfeksiyonu engellemek amacýyla kürtaj yapýlmalýdýr.
GEBELÝKTE ÝKÝNCÝ ÜÇ AYDA DÜÞÜK RÝSKÝ
12-28 hafta arasý düþük ve erken doðum riski oldukça azalmakta ve % 1 lere kadar inebilmektedir.
Burada fetusun sakat oluþu dýþýnda ,rahimin yapýsal anomalileri,rahim aðzýnýn gevþekliði (vajinal ultrasonografi ile 8 mm den fazla kanal açýklýðýnda operasyonla dikilmesi önerilebilir),toksoplazma gibi enfeksiyonlarda rol oynamaktadýr.
GEBELÝKTE SON ÜÇ AYDA ERKEN DOÐUM
28-37 hafta bitimi arasý erken doðum olasýlýðý tekrar artmakta ve onda birlere çýkmaktadýr.
Ýkiz ve diðer çoðul gebeliklerde , yüksek tansiyon ödem ve idrarda albumin çýkmasýyla kendini gösteren preeklampsilerde ,beþte birden daha sýk olmaktadýr.
Son 3 haftaya girince ,bebekte akciðerler olgunlaþmýþ olacak ,erken doðum riski ortadan kalkacaktýr.
GEBELÝKTE ANOMALÝLER VE ULTRASONOGRAFÝ
Hamileyi ve yakýnlarýný en çok tedirgin eden konularýn baþýnda, bebeðin herhangi bir sakatlýðýyla karþýlaþma durumudur.
Dünyanýn her yerinde doðabilecek çocuklarýn ortalama %3 ünde yaþamý tehdit edebilen veya etmeyen sakatlýk bulunmaktadýr.
Bu anomalilerin ancak % 60 -70 i rutin ultrasonografi ile tespit edilebilmektedir.
ÝKÝLÝ TEST,ÜÇLÜ TEST
Genelde ilk anomali taramalarý 11-14 hafta arasý baþlamaktadýr.
Bu dönemde fetusun ense kalýnlýðý ölçülmektedir.
Genelde 3 mm yi geçen ense kalýnlýðýnda ,bebekte down sendromu gibi kromozom hastalýklarý ve doðuþtan kalp hastalýðý riski artmaktadýr.
Bu dönemde bebeðin burun kemiðinin yokluðu , kalp atým hýzý ve bazý doppler ultrasonografi bulgularý ,bazý kromozom hastalýklarýnýn habercisidir.
Ense kalýnlýðýnýn ölçüldüðü gün anneden alýnan kan örneðinin incelenmesine ikili test denir .
Ultrasonografi ölçümü ve ikili testin birlikte deðerlendirilmesi sonucu down sendromu olasýlýðýndan% 85 uzaklaþabiliriz.
Bu testin yapýlamamasý durumunda 16-20 hafta arasý yinede anneden alýnan kan örneðiyle üçlü test dediðimiz incelemenin baþarýsý ancak % 70 olacaktýr.
GEBELÝKTE AMNÝYOSENTEZ
Testlerin kuþkulu çýkmasý durumunda genellikle 16-20 hafta arasý amniosentez önerilmektedir.
Amniosentezde ultrasonografi eþliðinde bebeðin içinde yüzdüðü amnion sývýsýndan örnek alýnýp genetik laboratuarýna gönderilir.
Bu iþlem sonrasý gebeliðin düþükle sonuçlanma olasýlýðý ikiyüzde birin altýnda olacak kadar düþüktür.
37 yaþ ve üstü kadýnlarda ve perinatolog tarafýndan önerilen tüm kuþkulu durumlarda amniosentezden kaçýnmamalýdýr.
Bu testler genellikle down sendromu gibi kromozom hastalýklarýný saptamada kullanýlýr,
Diðer birçok anomalinin önemli bir bölümünü ancak ultrasonografi ile tespit edebiliriz.
Yine kuþkulu durumlarda ayrýntýlý ultrasonografik deðerlendirmeler(ikinci,üçüncü düzey), bebek kalbi
ile ilgili ,ekokardiyografi önerilebilir.
GEBE KALMADAN ÖNCE YAPILMASI GEREKENLER
Genellikle kadýnýn gebelikle ilgili hazýrlýklarý ,gebe kalmadan üç ay önce baþlar.
Hamile adayý folik asid kullanýmýna baþlar ve gebeliðin 12 haftasý sonuna kadar devam eder.
Folik asýd yaklaþýk 1/400-1/1000 bebekte görülen spina bifida (omurga kanalý açýklýðý), hidrosefali (beyin sývýsýnýn artarak baþýn büyümesi ve beyine baskýsý) riskini %70 oranda azaltabilir.
Hamile adayý sigara,alkol ve kafein alýþkanlýðýndan vazgeçmelidir.Günde 3 bardak kahve ,nescafe veya1.5 litre kola sakat bebek riskini arttýracaktýr.
Çocuk isteyen kadýnlar ,yumurtlama döneminden sonra mecbur kalmadýkça ilaç kullanmamalý,radyasyondan uzak durmalý ,saç boyasý yapmamalýdýrlar.
Baþ aðrýsý,diþ aðrsý ve 38.5 üzeri ateþte saf parasetamol içeren ilaçlar günde2 gm a kadar güvenle kullanýlabilir(günde 4 kez)
GEBELÝKTE KAN ÞEKERÝ ,KAN GRUBU ÖNEMLÝ
Kan þekerinin yüksek olduðu durumlarda hamile kalýnýrsa düþük ve anomalili bebek olasýlýðý artar.
Risk grubundaki tüm kadýnlarda diabet ekarte edilmelidir.
Çiftlerin kan grubu bilinmeli,kadýn Rh negatif ,erkek Rh pozitif ise kan uyuþmazlýðý nedeniyle hamilelikte gereken tahliller yapýlmalýdýr.(Ýndirekt Coombs)
Doðum sonrasý bebeðin kan grubu pozitif olduðunda , bundan sonraki gebelikte çocukta risk olmasýn diye anneye Anti D enjeksiyonu doðumdan sonra üç gün geçmeden uygulanmalýdýr
GEBELÝKTE KANSIZLIK VE AKDENÝZ ANEMÝSÝ
Hemogram denilen basit kan sayýmýyla ,kansýzlýk dediðimiz anemi saptanmalý, demir eksikliði varsa , kan hapý dediðimiz demir haplarýyla genellikle iki ay süreyle tedavi edilmelidir.
Kan sayýmýnda MCV deðeri 80 in altýnda saptandýðýnda, toplumda%3 karþýlaþýlan talassemi (Akdeniz anemisi) taþýyýcýlýðýndan kuþkulanýlýr ve kadýnýn eþinde de kan sayýmý deðerlendirilir.
Her ikisindede bu deðerler sýnýrýn altýndaysa, hemoglobin elektroferezi denilen özel kan tahlili bu çifte yapýlmalýdýr.
Her ikisindede Akdeniz anemisi taþýyýcýlýðý kanýtlandýðýnda bebeðin hasta olma riski dörtte birdir ve gebelik olduðunda ilk 12 hafta bitmeden koriyon villus biopsisi(özel bir teknikle plasentadan örnek alýnmasý)uygulanýr.
GEBELÝKTE ENFEKSÝYONLAR, TOKSOPLAZMA
Ayrýca gebelikten önce idrar yollarý enfeksiyonlarý tedavi edilmeli ve diþ tedavileri mutlaka yapýlmalýdýr.
Kedi dýþkýsýndan bulaþabilen,düþük ve sakat bebek riskini arttýran toksoplazma için önlem alýnmalý ve sebzeler iyi yýkanmalý,etler iyi piþirilmeli, sosis , salam ,sucuðun piþirilerek yenmesine özen gösterilmeli ,çið köfte yenmemeli ve eller yemek öncesi iyi yýkanmalýdýr.
Gebelik öncesi belirtilen önlemlere,gebelik süresindede uyulmalýdýr.
GEBELÝKTE KAÇ KÝLO ALMALIYIZ
Bunu þöyle hesaplayabiliriz.
Doðum zamaný bebek yaklaþýk 3-4 kg,amnion sývýsý 900 gr,plasenta 900 gr,rahimin aðýrlýðý 900 gr, göðüslerin büyümesi 1-2 kg, kan hacminin artmasý1-1.5 kg ve vücut yaðýnda öngörülebilen bir artma 1-2 kilo olursa beklenen kilo artýþý 10-12 kg olacaktýr.
Zayýf ve uzun boylu kadýnlarýn 15 kg a kadar ,kilolu ve kýsa boylu kadýnlarýn 8-9 kilo almasý daha uygun olacaktýr.
Genellikle ilk 3 ay bulantý nedeniyle kilo verilebilir,ancak gebeliðin 24-25 haftasýna kadar toplam 4-5 kg alýnabilir,sonra haftada yarým kg dan fazla kilo alýnmamalýdýr.
Gebelik baþýndan itibaren haftada yarým kg kilo alýnýrsa bu 40 haftada toplam 20 kg a ulaþacaktýr.
Hamileler kendi tartýlarýyla sabah,çýplak, aç olarak ,idrar torbasý ve baðýrsaklar boþ tartýlmalýdýr.
Giysiler,dolu idrar torbasý,mide ve barsaklarýn tartýyý birkaç kilo bile yanýltabileceðini gözümüzün önünde bulundurmalýyýz.
Tartý ,sert ve düzgün zeminde bulunmalý ve 0 ayarý yapýlmalýdýr.
GEBELÝKTE NASIL BESLENMELÝYÝZ 1
Hamile bebeði iyi beslemek isterken, fazla kilo almamaya özen göstermelidir.
Gebenin ortalama almasý gereken günlük 2300 kaloridir.
Gebenin besin gereksinimini vitamin,protein ve karbonhidratlar oluþturur.
Vitaminler sebze,salata ve meyvalarda bulunur. Bunlar hamilelikte bol miktarda alýnabilirken kalori dozuna da dikkat edilmelidir.
(bir salatalýk 20 kalori, bir elma 60,muz 100 kalori).
Et ,tavuk ,balýk gibi hayvansal proteinler ýzgara , haþlama, fýrýnda,buðulama þeklinde alýnmalý ,yaðlý kýzartma yenmemelidir.
Gebeliðin 16. Haftasýndan sonra süte önem verilmeli,günde 1 litre süt ürünü mutlaka tüketilmelidir.(ilk 16 haftada bulantý ve tiksinme varsa süt içilmesi için zorlanmamalýdýr).
Günde 1 adet katý yumurta yenebilir (80 kaloridir
-sahanda yumurta ise 240 kalori)
GEBELÝKTE NASIL BESLENMELÝYÝZ 2
BÝTKÝSEL PROTEÝNLER
Fasülye,nohut, mercimek gibi bitkisel proteinler , hamileliðin 24-25 haftasýndan sonra , yükselen rahimin mideyi yukarý itmesi sonucu ortaya çýkan reflü ve 12 metre baðýrsaðýn karýn boþluðunda daralan bölümde yer almasý nedeniyle, gaz sancýlarýný arttýrabilecektir.
Bu durumda Metsil gibi ilaçlar güvenle kullanýlabilir.
Ekmek olarak, yulaf,çavdar gibi posalý gýdalarý tercih etmek baðýrsak hareketleri için uygundur.
GEBELÝKTE SU TÜKETÝN !
Gebelik boyunca bol su içilmesi gerektiðini mutlaka vurgulamalýyýz.
Günde en az 2 litre sývý tüketilmesi ilk 12 haftada, bulantý yakýnmalarýný azaltacak,özellikle12-28 haftalarda idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltacak ve son üç ayda erken doðum þansýný azaltacaktýr.
Bu arada, gebelik boyunca sýk idrara çýkmanýn , genellikle yükselen rahimin idrar torbasýna baskýsýndan olduðunu vurgulamalý ve sývý alýmýný kýsýtlamamalýyýz.
Dolaþýmdaki sývýnýn artmasý ,özellikle
gebeliðin ortanca üç ayýnda tansiyon
düþmelerinden koruyucudur.
GEBELÝKTE TANSÝYON DÜÞMESÝ
Özellikle ortanca üç ayda tansiyon düþmesi daha sýktýr.
Tansiyon düþünce; baþ dönmesi, baygýnlýk ,bulantý ve göz kararmasý olabilir.
Genellikle tehlikeli deðildir ve ilaç kullanýlmaz.
Ayaklarý yukarý kaldýrmak,tuzlu ayran ve küçük þekerler yardýmcý olacaktýr.
Tansiyon düþmesini engellemek amacýyla ,büyüyen rahimin ayaklardan kalbe gelen kan akýmýna basýsýný engellemek önerilir.
Sýrtüstü yerine yan yatmalý,hýzlý eðilip kalkmamalý, özellikte sýcakta sývý kaybý fazla olacaðýndan, ayakta olduðumuz yerde sürekli durmamalý ve sýcak duþ yapmamalýyýz.
GEBELÝKTE GEBELÝK BULANTILARI
Genellikle ilk 12 haftaya,bazen 16 hafta bitimine kadar,nadiren gebelik boyunca sürer.
Gebe ve yakýnlarýnýn en büyük korkusu, bebeðin yeterli kilo almayacaðýdýr.
Burada vurgulanmasý gereken ; normalde bebeðin 12 hafta bitiminde zaten 90 gr ,16 haftada da 150 gr . olacaðýdýr.(Bir bardak su 200 gr).
Hamile bu dönemde bir miktar kilo verebilir.Kullanýlan ilaçlar çoðunlukla yararlý olamamaktadýr.
Yaðlý besinleri almamak ,bol sulu gýda almak önerilir.Leblebi ,kraker yardýmcý olabilir.
Hamile sýk sýk,az az atýþtýrmalýdýr.
Yataktan hýzlý bir þekilde kalkmamak,kalkmadan önce yataðýn kenarýnda bulunan tuzlu çubuk gibi besinleri atýþtýrmak yararlý olabilir.
(yabancý klasik kitaplarda ,eþin kahvaltýyý yataða getirmesi önerilir!)
.Ayrýca ortam deðiþtirmek ve temiz havada yürüyüþler yararlý olacaktýr.
Günde 4-5 kezi geçen kusmalar uzun sürdüðünde , basit bir idrar tahlili yapýlarak ,vücud proteinlerinin yýkým ürünü keton cisimciði(aseton) bakýlýr.
Bu madde miktarý idrarda arttýðýnda sývý ve elektrolit dengesini saðlamak amacýyla serumlar takýlabilir.
GEBELÝKTE REFLÜ
Gebeliðin ikinci yarýsýnda , özellikle yükselen rahimin mideyi yukarý itmesi ve mide asidinin yemek borusuna kaçmasý sonucu ,ekþime,acýma, kazýnma,boðazda yanma gibi reflü bulgularý ,özellikle kýzartma, acý , turþu ve baharatla artabilir.
Bunlara özen gösterilmesi,akþam yemeðinin geç yenmemesi ,yemekten sonra yürüyüþ yapýlmasý, dolu mideyle yatýlmamasý,tercihan yüksek yastýkta yatýlmasý önerilir.
Bu tür yakýnmalarda artýk daha çok Gaviscon (günde üç kez yemekten sonra) önerilmektedir.
Dünya Saðlýk Örgütü Omeprol, Lansor gibi proton pompa inhibitörlerinin, tüm gebelik boyunca güvenle kulanýlabileceðini belirtmiþtir.
GEBELÝKTE NELERÝ NE KADAR YEMELÝYÝZ ?
Bir dolu tabak çerezin 4000 kaloriyi geçtiðini düþünerek, fýndýk ,fýstýk, badem,ceviz gibi ürünlerin 4-5 taneden fazla alýnmamasý gerektiðini de vurgulamalýyýz.
Çukulata , baklava ve diðeri kalorisi yüksek gýdalardan kaçýnmaya çalýþmalýyýz.
Belirli dozda dondurmanýn sakýncasý yoktur.
GEBELÝKTE BURUN VE DÝÞ ETÝ KANAMALARI DÝÞ BAKIMI
Gebelikte mukoza dediðimiz ýslak deriler ödemlenir.
Burun kanamalarý, özellikle kuru ortamlarda klimalarýn etkisiyle artar.
Bu durumda buhar,nemlendirme ve serum fizyolojik önerilir(okyanus suyu).
Gingiva dediðimiz diþetleri ödemlenir,kanar.
Diþetleri çekilr,araya mikroplarýn girmesi çürük þansýnýn artmasý ,olan çürüklerin ilerlemesini saðlar.
Son üç ayda diþ üzerine þiddetli giriþimler,stres ve enfeksiyonun erken doðumu tetikleme riski nedeniyle önerilmez .
Bu nedenle ,gebelikte en güvenli olan ikinci üç ayda, diþ hekiminin deðerlendirmesi uygundur.
Bu dönemde diþ çekme,doldurma,temizleme ve bazý operasyonlar uygulanabilir.
Lokal anestezi(uyuþturma) ve enfeksiyonu engellemek için kullanýlan birçok antibiyotiðin bu dönemde sakýncasý yoktur.
Diþleri fýrçalarken, diþ fýrçasý aðýza kuru girmeli ,üst diþler aþaðýdan yukarý ,alt diþler aþaðýdan yukarý fýrçalanmalý,40 derece bir açýyla diþetinden itibaren fýrçalanmalýdýr.
Diþ macunu ve miktarý önemli deðildir. Daha sonra aðýz çalkalanýr.
GEBELÝKTE VAJÝNAL AKINTI
Gebelerin çoðunda vajinal akýntý artar .
Bebeklerin aðzýnda pamucuk dediðimiz mantar akýntýsý gebelerin yarýsýnda olacaktýr.
Genelde tehlikeli deðildir .
Beyaz, kokusuz ,bazen kesik peynir kadar yoðun olabilen akýntý vardýr.
Akþama doðru artan kaþýntý olabilir.
Cinsel beraberlikte ve idrar yaparken vajen giriþinde bir yanma olabilir.
Bulgular rahatsýz ettiðinde genelde imidazol türevi krem ve fitillerle tedavi edilir.
Hijyen önemlidir.
Tuvaletten sonra önden arkaya doðru yýkanmalý ve iyi kurulanmalýdýr.
Tüm mantarlar nemi sever.
Banyodan sonra çabuk kurulanmalý ýslak mayoyla oturulmamalýdýr.
Havuzdaki klor aslýnda enfeksiyondan korur ,ama klor aslýnda bazik olduðu için asid olan vajinal dengeyi etkileyerek vajende yaþayan mantar miktarý artacak ve akýntý bulgularý artacaktýr,tehlikeli deðildir.
GEBELÝKTE HAVUZ,DENÝZ,SPOR, CÝNSEL BERABERLÝK
Hamile her dönemde havuza ve denize girebilir.
Yüzme ve yürüyüþ hamileler için en iyi sporlardýr .
Güneþlenmek önerilmez.(ozon tabakasý delik,ultraviyole?)
Cinsel beraberliðe ,muayene bulgularý uygun ,risk grubunda olmayan hastalara gebelik baþýndan itibaren izin verilebilir.
Ancak 28 haftadan sonra ,vajende meniyle temas önerilmez.
Menide bulunan prostaglandin denilen maddeler, rahim kasýlmalarýný etkileyerek,son üç ayda onda bir olan erken doðum riskini etkileyebilirler.
Bu dönemde prezervatif kullanmak uygun olacaktýr.
Memelerin aþýrý uyarýlmasýda rahim kasýlmasýný etkileyerek erken doðum riskini arttýracaktýr.
GEBELÝKTE GÝYÝM
Gebelikte büyüyen rahimin , ilk 12 haftadan sonra karýndaki þiþkinliði pelvis kemiklerinin dýþýnda fark edilecek , tepe noktasýnýn yüksekliði ,22. haftada hamilenin göbek deliðine ulaþacaktýr.
Gebe kadýnýn dar pantolon giymesi ve dar kemer takmasý rahime giden kan dolaþýmýný etkileyeceði için önerilmez.
Gövde aðýrlýk merkezinin öne doðru yer deðiþtirmesi , büyüyen meme dokusunun aðýrlýðý nedeniyle ,sýrt omuz ve bel aðrýlarý artar.
Dik durmak ve oturmak, orta yükseklikte topuklu ayakkabýlar önerilir.
GEBELÝKTE NEFES DARLIÐI ÇARPINTI
Dik durmak ve oturmak ,özellikle son üç ayda yükselen rahimin kaburga altlarýndan batmasý ve diyaframý iterek kalp ve akciðerleri sýkýþtýrmasý nedeniyle olabilecek nefes darlýðý ve çarpýntý yakýnmalarýný biraz azaltabilecektir.
Bu durumda gaz yapýcý gýdalardan uzak durulmasý,hava dolu baðýrsaklarýn yaptýðý basýncý biraz hafifletecektir.
(bu dönemde bir tabak fasülye bile, bazen kasýk , bel ,sýrt omuz aðrýsý ,nefes darlýðý , çarpýntý , soðuk terleme ve kývrandýran gaz sancýsýna neden olabilir)
GEBELÝKTE KASIK ,BEL AÐRILARI,DENGE
Rahim hýzla büyümeye devam ederken , özellikle; stress ,yorgunluk ve vücut direnci kýrýldýðýnda ,
rahimi tutan baðlarýn gerilmesi nedeniyle kasýk ve bel aðrýlarý artacak ve genellikle dinlendikten sonra düzelecektir.
Gebeliðin ikinci yarýsýnda pelvis dediðimiz çatý kemikleri arasýnda açýklýk artacak ,uyluk kemiði ile pelvis arasý açý bozulacak , hamile paytak ve dengesiz yürüyecektir.
Özellikle yüksek adýmlarda ,otobüse binerken ve banyodan çýkarken hamile dengesini kaybedip düþebilecektir
GEBELÝKTE VARÝSLER, HEMOROÝD
Ýlerleyen gebelik sürecinde bacaklardan dönen kan akýmý engellenebileceði için varis ve hemaroid (basur) riski artacaktýr.
Ayakta hareket etmeden ayni noktada durmak yerine merdivene basar gibi pozisyon deðiþtirmek ve yürüyüþ halinde olmak önerilir.
Sürekli oturur pozisyonda uzun yolculuk önerilmez.(uzun yol sürücülerinde varis ve hemaroid riski!).
Otururken ayaklar kaldýrýlmalý ,bacak bacak üstüne atýlmamalýdýr
Tüm bunlardan sonra, gebeliðin fizyolojik bir olay olduðunu vurgulamak tartýþmalýdýr.
En az saðlýk çalýþanlarý kadar hamile ve çevresinin yapmasý gereken bir çok þey olduðu görülmektedir.
Gebeliðin anneye ve bebeðe en az hasar vererek geçmesi ve yaþam kalitesinin yüksek tutulmasý hedefimiz olmalýdýr.
Bununla birlikte , anne olma arzusunun oluþturduðu yüce duygu ,bu dönemi her þeye raðmen özel ve deðerli kýlacaktýr.
Anahtar kelimeler: gebelik takibi, gebelik izlemi, gebelikte öneriler,normal gebelik
x
x
x
x
x
Giriþ
9 AY ON GÜN
GEBELÝKTE ÝZLEM VE YAPILMASI GEREKENLER
ERKEN GEBELÝK BULGULARI
Hamilelik kadýn yaþamýnýn en özel dönemlerinden biridir.
Ýnsanýn en yüce ürünü olan çocuðun ortaya çýktýðý bu sürecin saðlýklý geçmesi için ,gebenin ve çevresinin uymasý gereken çeþitli kurallar vardýr.
Menstruel kanamanýn gecikmesiyle birlikte ortaya çýkan ek bulgular, bize gebeliði düþündürür.
Bunlar ,göðüslerde gerginlik , meme ucunda acýma,akýntýda artma ,hafif bel aðrýsý ,idrar yaparken yanma ve tükrük salgýsýnda artma gibi belirtilerdir.
Daha sonrada sabah bulantýlarý ve kusmalar bazen ortaya çýkabilir
GEBELÝK NEREDE OLUR?
GEBELÝKTE DOÐUM TARÝHÝNÝN HESAPLANMASI
Beklenen doðum tarihini hesaplamak için, son menstruel kanamanýn birinci gününden itibaren 7 gün toplanýr ve 3 ay çýkarýlýr.
( örneðin; menstruasyonun birinci günü 6. Ayýn 9u olan gebenin beklenen doðum tarihi 3. Ayýn 16 sý olacaktýr ).
Bu kural düzenli menstruasyonu olan kadýnlar için geçerlidir.
Menstruasyonlarý genelde gecikenlerde, beklenen doðum tarihleri daha geç olacaktýr.
GEBELÝÐÝN TANISI
Günümüzdeki gebelik testleriyle idrarda birkaç gün gecikmeyle, kanda ise gecikme olmadan gebelik saptanabilir.
Gebelikle ilgili ilk muayenede, rahim dýþýnda oluþan , yaklaþýk % 0.5-1 kadýnda karþýmýza çýkan , sonlandýrýlmazsa yaþamý tehdit eden, dýþ gebelik olasýlýðý ortadan kaldýrýlmalýdýr.
Ayrýca ileri yaþ hamilelerinde % 25 e varan oranda ortaya çýkan myom denilen iyi huylu rahim urlarý ,gençlerde ilk muayenelerde fark edilmesi öngörülen %3 civarýnda rahimin doðuþtan anomalileri ve yumurtalýk kistleri gibi anatomik bozukluklar tespit edilebilir..
Bunlarýn deðerlendirilmesinde, gebeliðin ilk 3 ayýndada güvenle uygulanabilen vajinal ultrasonografinin önemini vurgulamalýyýz.
DIÞ GEBELÝK
GEBELÝK GELÝÞÝMÝ
Gebelik, son adetin birinci gününden itibaren 40 haftadýr ,ve ay yerine haftalarý belirterek bu süreci deðerlendirmek daha güvenli olacaktýr.
Ýlk 12 hafta bitimine kadar ,oluþan gebelik ürününün organlarýnýn, büyük bölümü tamamlanacak ,baþ-popo uzunluðu 6-7 cm olan ,baþý gövdeye oranla daha büyük olan fetus þekillenecektir.
Göbek kordonun bir ucu, eþ veya son denilen anne rahiminin içindeki damarlarla baðlantýyý oluþturan plasentaya uzanmaktadýr.
Bir balon gibi büyüyen rahim içinde, amnion sývýsý denilen suyun içinde yüzmektedir.
GEBELÝKTE ÝLK ÜÇ AYDA DÜÞÜKLER
Ne yazýk ki gebeliklerin ancak onda dokuzu 12 haftayý tamamlamaktadýr.
On gebelikten bir tanesi düþükle sonuçlanacaktýr.
Burada göz ardý edilmemesi gereken bir gerçek ,düþüklerin en az % 60 ýnda ciddi kromozom anomalilerini varlýðýdýr.
Kýsacasý ; mongol gibi zeka özürlü , turner sendromu gibi kromozom hastalýklarý ve yaþamla baðdaþmayacak birçok sakatlýðýn önemli bir bölümü düþükle sonuçlanmaktadýr.
Düþük sürecinde gebeliðin büyümesi duracak, 5-6 haftadan itibaren görülebilen fetus kalp atýmý görülmeyecek ,gebelik kesesi þekli bozulacak ve kramplarla birlikte þiddetli kanama ortaya çýkacaktýr.
Düþüklerin büyük bir bölümünde kalan parçalardan olan uzun ve þiddetli kanamalarý ve enfeksiyonu engellemek amacýyla kürtaj yapýlmalýdýr.
GEBELÝKTE ÝKÝNCÝ ÜÇ AYDA DÜÞÜK RÝSKÝ
12-28 hafta arasý düþük ve erken doðum riski oldukça azalmakta ve % 1 lere kadar inebilmektedir.
Burada fetusun sakat oluþu dýþýnda ,rahimin yapýsal anomalileri,rahim aðzýnýn gevþekliði (vajinal ultrasonografi ile 8 mm den fazla kanal açýklýðýnda operasyonla dikilmesi önerilebilir),toksoplazma gibi enfeksiyonlarda rol oynamaktadýr.
GEBELÝKTE SON ÜÇ AYDA ERKEN DOÐUM
28-37 hafta bitimi arasý erken doðum olasýlýðý tekrar artmakta ve onda birlere çýkmaktadýr.
Ýkiz ve diðer çoðul gebeliklerde , yüksek tansiyon ödem ve idrarda albumin çýkmasýyla kendini gösteren preeklampsilerde ,beþte birden daha sýk olmaktadýr.
Son 3 haftaya girince ,bebekte akciðerler olgunlaþmýþ olacak ,erken doðum riski ortadan kalkacaktýr.
GEBELÝKTE ANOMALÝLER VE ULTRASONOGRAFÝ
Hamileyi ve yakýnlarýný en çok tedirgin eden konularýn baþýnda, bebeðin herhangi bir sakatlýðýyla karþýlaþma durumudur.
Dünyanýn her yerinde doðabilecek çocuklarýn ortalama %3 ünde yaþamý tehdit edebilen veya etmeyen sakatlýk bulunmaktadýr.
Bu anomalilerin ancak % 60 -70 i rutin ultrasonografi ile tespit edilebilmektedir.
ÝKÝLÝ TEST,ÜÇLÜ TEST
Genelde ilk anomali taramalarý 11-14 hafta arasý baþlamaktadýr.
Bu dönemde fetusun ense kalýnlýðý ölçülmektedir.
Genelde 3 mm yi geçen ense kalýnlýðýnda ,bebekte down sendromu gibi kromozom hastalýklarý ve doðuþtan kalp hastalýðý riski artmaktadýr.
Bu dönemde bebeðin burun kemiðinin yokluðu , kalp atým hýzý ve bazý doppler ultrasonografi bulgularý ,bazý kromozom hastalýklarýnýn habercisidir.
Ense kalýnlýðýnýn ölçüldüðü gün anneden alýnan kan örneðinin incelenmesine ikili test denir .
Ultrasonografi ölçümü ve ikili testin birlikte deðerlendirilmesi sonucu down sendromu olasýlýðýndan% 85 uzaklaþabiliriz.
Bu testin yapýlamamasý durumunda 16-20 hafta arasý yinede anneden alýnan kan örneðiyle üçlü test dediðimiz incelemenin baþarýsý ancak % 70 olacaktýr.
GEBELÝKTE AMNÝYOSENTEZ
Testlerin kuþkulu çýkmasý durumunda genellikle 16-20 hafta arasý amniosentez önerilmektedir.
Amniosentezde ultrasonografi eþliðinde bebeðin içinde yüzdüðü amnion sývýsýndan örnek alýnýp genetik laboratuarýna gönderilir.
Bu iþlem sonrasý gebeliðin düþükle sonuçlanma olasýlýðý ikiyüzde birin altýnda olacak kadar düþüktür.
37 yaþ ve üstü kadýnlarda ve perinatolog tarafýndan önerilen tüm kuþkulu durumlarda amniosentezden kaçýnmamalýdýr.
Bu testler genellikle down sendromu gibi kromozom hastalýklarýný saptamada kullanýlýr,
Diðer birçok anomalinin önemli bir bölümünü ancak ultrasonografi ile tespit edebiliriz.
Yine kuþkulu durumlarda ayrýntýlý ultrasonografik deðerlendirmeler(ikinci,üçüncü düzey), bebek kalbi
ile ilgili ,ekokardiyografi önerilebilir.
GEBE KALMADAN ÖNCE YAPILMASI GEREKENLER
Genellikle kadýnýn gebelikle ilgili hazýrlýklarý ,gebe kalmadan üç ay önce baþlar.
Hamile adayý folik asid kullanýmýna baþlar ve gebeliðin 12 haftasý sonuna kadar devam eder.
Folik asýd yaklaþýk 1/400-1/1000 bebekte görülen spina bifida (omurga kanalý açýklýðý), hidrosefali (beyin sývýsýnýn artarak baþýn büyümesi ve beyine baskýsý) riskini %70 oranda azaltabilir.
Hamile adayý sigara,alkol ve kafein alýþkanlýðýndan vazgeçmelidir.Günde 3 bardak kahve ,nescafe veya1.5 litre kola sakat bebek riskini arttýracaktýr.
Çocuk isteyen kadýnlar ,yumurtlama döneminden sonra mecbur kalmadýkça ilaç kullanmamalý,radyasyondan uzak durmalý ,saç boyasý yapmamalýdýrlar.
Baþ aðrýsý,diþ aðrsý ve 38.5 üzeri ateþte saf parasetamol içeren ilaçlar günde2 gm a kadar güvenle kullanýlabilir(günde 4 kez)
GEBELÝKTE KAN ÞEKERÝ ,KAN GRUBU ÖNEMLÝ
Kan þekerinin yüksek olduðu durumlarda hamile kalýnýrsa düþük ve anomalili bebek olasýlýðý artar.
Risk grubundaki tüm kadýnlarda diabet ekarte edilmelidir.
Çiftlerin kan grubu bilinmeli,kadýn Rh negatif ,erkek Rh pozitif ise kan uyuþmazlýðý nedeniyle hamilelikte gereken tahliller yapýlmalýdýr.(Ýndirekt Coombs)
Doðum sonrasý bebeðin kan grubu pozitif olduðunda , bundan sonraki gebelikte çocukta risk olmasýn diye anneye Anti D enjeksiyonu doðumdan sonra üç gün geçmeden uygulanmalýdýr
GEBELÝKTE KANSIZLIK VE AKDENÝZ ANEMÝSÝ
Hemogram denilen basit kan sayýmýyla ,kansýzlýk dediðimiz anemi saptanmalý, demir eksikliði varsa , kan hapý dediðimiz demir haplarýyla genellikle iki ay süreyle tedavi edilmelidir.
Kan sayýmýnda MCV deðeri 80 in altýnda saptandýðýnda, toplumda%3 karþýlaþýlan talassemi (Akdeniz anemisi) taþýyýcýlýðýndan kuþkulanýlýr ve kadýnýn eþinde de kan sayýmý deðerlendirilir.
Her ikisindede bu deðerler sýnýrýn altýndaysa, hemoglobin elektroferezi denilen özel kan tahlili bu çifte yapýlmalýdýr.
Her ikisindede Akdeniz anemisi taþýyýcýlýðý kanýtlandýðýnda bebeðin hasta olma riski dörtte birdir ve gebelik olduðunda ilk 12 hafta bitmeden koriyon villus biopsisi(özel bir teknikle plasentadan örnek alýnmasý)uygulanýr.
GEBELÝKTE ENFEKSÝYONLAR, TOKSOPLAZMA
Ayrýca gebelikten önce idrar yollarý enfeksiyonlarý tedavi edilmeli ve diþ tedavileri mutlaka yapýlmalýdýr.
Kedi dýþkýsýndan bulaþabilen,düþük ve sakat bebek riskini arttýran toksoplazma için önlem alýnmalý ve sebzeler iyi yýkanmalý,etler iyi piþirilmeli, sosis , salam ,sucuðun piþirilerek yenmesine özen gösterilmeli ,çið köfte yenmemeli ve eller yemek öncesi iyi yýkanmalýdýr.
Gebelik öncesi belirtilen önlemlere,gebelik süresindede uyulmalýdýr.
GEBELÝKTE KAÇ KÝLO ALMALIYIZ
Bunu þöyle hesaplayabiliriz.
Doðum zamaný bebek yaklaþýk 3-4 kg,amnion sývýsý 900 gr,plasenta 900 gr,rahimin aðýrlýðý 900 gr, göðüslerin büyümesi 1-2 kg, kan hacminin artmasý1-1.5 kg ve vücut yaðýnda öngörülebilen bir artma 1-2 kilo olursa beklenen kilo artýþý 10-12 kg olacaktýr.
Zayýf ve uzun boylu kadýnlarýn 15 kg a kadar ,kilolu ve kýsa boylu kadýnlarýn 8-9 kilo almasý daha uygun olacaktýr.
Genellikle ilk 3 ay bulantý nedeniyle kilo verilebilir,ancak gebeliðin 24-25 haftasýna kadar toplam 4-5 kg alýnabilir,sonra haftada yarým kg dan fazla kilo alýnmamalýdýr.
Gebelik baþýndan itibaren haftada yarým kg kilo alýnýrsa bu 40 haftada toplam 20 kg a ulaþacaktýr.
Hamileler kendi tartýlarýyla sabah,çýplak, aç olarak ,idrar torbasý ve baðýrsaklar boþ tartýlmalýdýr.
Giysiler,dolu idrar torbasý,mide ve barsaklarýn tartýyý birkaç kilo bile yanýltabileceðini gözümüzün önünde bulundurmalýyýz.
Tartý ,sert ve düzgün zeminde bulunmalý ve 0 ayarý yapýlmalýdýr.
GEBELÝKTE NASIL BESLENMELÝYÝZ 1
Hamile bebeði iyi beslemek isterken, fazla kilo almamaya özen göstermelidir.
Gebenin ortalama almasý gereken günlük 2300 kaloridir.
Gebenin besin gereksinimini vitamin,protein ve karbonhidratlar oluþturur.
Vitaminler sebze,salata ve meyvalarda bulunur. Bunlar hamilelikte bol miktarda alýnabilirken kalori dozuna da dikkat edilmelidir.
(bir salatalýk 20 kalori, bir elma 60,muz 100 kalori).
Et ,tavuk ,balýk gibi hayvansal proteinler ýzgara , haþlama, fýrýnda,buðulama þeklinde alýnmalý ,yaðlý kýzartma yenmemelidir.
Gebeliðin 16. Haftasýndan sonra süte önem verilmeli,günde 1 litre süt ürünü mutlaka tüketilmelidir.(ilk 16 haftada bulantý ve tiksinme varsa süt içilmesi için zorlanmamalýdýr).
Günde 1 adet katý yumurta yenebilir (80 kaloridir
-sahanda yumurta ise 240 kalori)
GEBELÝKTE NASIL BESLENMELÝYÝZ 2
BÝTKÝSEL PROTEÝNLER
Fasülye,nohut, mercimek gibi bitkisel proteinler , hamileliðin 24-25 haftasýndan sonra , yükselen rahimin mideyi yukarý itmesi sonucu ortaya çýkan reflü ve 12 metre baðýrsaðýn karýn boþluðunda daralan bölümde yer almasý nedeniyle, gaz sancýlarýný arttýrabilecektir.
Bu durumda Metsil gibi ilaçlar güvenle kullanýlabilir.
Ekmek olarak, yulaf,çavdar gibi posalý gýdalarý tercih etmek baðýrsak hareketleri için uygundur.
GEBELÝKTE SU TÜKETÝN !
Gebelik boyunca bol su içilmesi gerektiðini mutlaka vurgulamalýyýz.
Günde en az 2 litre sývý tüketilmesi ilk 12 haftada, bulantý yakýnmalarýný azaltacak,özellikle12-28 haftalarda idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltacak ve son üç ayda erken doðum þansýný azaltacaktýr.
Bu arada, gebelik boyunca sýk idrara çýkmanýn , genellikle yükselen rahimin idrar torbasýna baskýsýndan olduðunu vurgulamalý ve sývý alýmýný kýsýtlamamalýyýz.
Dolaþýmdaki sývýnýn artmasý ,özellikle
gebeliðin ortanca üç ayýnda tansiyon
düþmelerinden koruyucudur.
GEBELÝKTE TANSÝYON DÜÞMESÝ
Özellikle ortanca üç ayda tansiyon düþmesi daha sýktýr.
Tansiyon düþünce; baþ dönmesi, baygýnlýk ,bulantý ve göz kararmasý olabilir.
Genellikle tehlikeli deðildir ve ilaç kullanýlmaz.
Ayaklarý yukarý kaldýrmak,tuzlu ayran ve küçük þekerler yardýmcý olacaktýr.
Tansiyon düþmesini engellemek amacýyla ,büyüyen rahimin ayaklardan kalbe gelen kan akýmýna basýsýný engellemek önerilir.
Sýrtüstü yerine yan yatmalý,hýzlý eðilip kalkmamalý, özellikte sýcakta sývý kaybý fazla olacaðýndan, ayakta olduðumuz yerde sürekli durmamalý ve sýcak duþ yapmamalýyýz.
GEBELÝKTE GEBELÝK BULANTILARI
Genellikle ilk 12 haftaya,bazen 16 hafta bitimine kadar,nadiren gebelik boyunca sürer.
Gebe ve yakýnlarýnýn en büyük korkusu, bebeðin yeterli kilo almayacaðýdýr.
Burada vurgulanmasý gereken ; normalde bebeðin 12 hafta bitiminde zaten 90 gr ,16 haftada da 150 gr . olacaðýdýr.(Bir bardak su 200 gr).
Hamile bu dönemde bir miktar kilo verebilir.Kullanýlan ilaçlar çoðunlukla yararlý olamamaktadýr.
Yaðlý besinleri almamak ,bol sulu gýda almak önerilir.Leblebi ,kraker yardýmcý olabilir.
Hamile sýk sýk,az az atýþtýrmalýdýr.
Yataktan hýzlý bir þekilde kalkmamak,kalkmadan önce yataðýn kenarýnda bulunan tuzlu çubuk gibi besinleri atýþtýrmak yararlý olabilir.
(yabancý klasik kitaplarda ,eþin kahvaltýyý yataða getirmesi önerilir!)
.Ayrýca ortam deðiþtirmek ve temiz havada yürüyüþler yararlý olacaktýr.
Günde 4-5 kezi geçen kusmalar uzun sürdüðünde , basit bir idrar tahlili yapýlarak ,vücud proteinlerinin yýkým ürünü keton cisimciði(aseton) bakýlýr.
Bu madde miktarý idrarda arttýðýnda sývý ve elektrolit dengesini saðlamak amacýyla serumlar takýlabilir.
GEBELÝKTE REFLÜ
Gebeliðin ikinci yarýsýnda , özellikle yükselen rahimin mideyi yukarý itmesi ve mide asidinin yemek borusuna kaçmasý sonucu ,ekþime,acýma, kazýnma,boðazda yanma gibi reflü bulgularý ,özellikle kýzartma, acý , turþu ve baharatla artabilir.
Bunlara özen gösterilmesi,akþam yemeðinin geç yenmemesi ,yemekten sonra yürüyüþ yapýlmasý, dolu mideyle yatýlmamasý,tercihan yüksek yastýkta yatýlmasý önerilir.
Bu tür yakýnmalarda artýk daha çok Gaviscon (günde üç kez yemekten sonra) önerilmektedir.
Dünya Saðlýk Örgütü Omeprol, Lansor gibi proton pompa inhibitörlerinin, tüm gebelik boyunca güvenle kulanýlabileceðini belirtmiþtir.
GEBELÝKTE NELERÝ NE KADAR YEMELÝYÝZ ?
Bir dolu tabak çerezin 4000 kaloriyi geçtiðini düþünerek, fýndýk ,fýstýk, badem,ceviz gibi ürünlerin 4-5 taneden fazla alýnmamasý gerektiðini de vurgulamalýyýz.
Çukulata , baklava ve diðeri kalorisi yüksek gýdalardan kaçýnmaya çalýþmalýyýz.
Belirli dozda dondurmanýn sakýncasý yoktur.
GEBELÝKTE BURUN VE DÝÞ ETÝ KANAMALARI DÝÞ BAKIMI
Gebelikte mukoza dediðimiz ýslak deriler ödemlenir.
Burun kanamalarý, özellikle kuru ortamlarda klimalarýn etkisiyle artar.
Bu durumda buhar,nemlendirme ve serum fizyolojik önerilir(okyanus suyu).
Gingiva dediðimiz diþetleri ödemlenir,kanar.
Diþetleri çekilr,araya mikroplarýn girmesi çürük þansýnýn artmasý ,olan çürüklerin ilerlemesini saðlar.
Son üç ayda diþ üzerine þiddetli giriþimler,stres ve enfeksiyonun erken doðumu tetikleme riski nedeniyle önerilmez .
Bu nedenle ,gebelikte en güvenli olan ikinci üç ayda, diþ hekiminin deðerlendirmesi uygundur.
Bu dönemde diþ çekme,doldurma,temizleme ve bazý operasyonlar uygulanabilir.
Lokal anestezi(uyuþturma) ve enfeksiyonu engellemek için kullanýlan birçok antibiyotiðin bu dönemde sakýncasý yoktur.
Diþleri fýrçalarken, diþ fýrçasý aðýza kuru girmeli ,üst diþler aþaðýdan yukarý ,alt diþler aþaðýdan yukarý fýrçalanmalý,40 derece bir açýyla diþetinden itibaren fýrçalanmalýdýr.
Diþ macunu ve miktarý önemli deðildir. Daha sonra aðýz çalkalanýr.
GEBELÝKTE VAJÝNAL AKINTI
Gebelerin çoðunda vajinal akýntý artar .
Bebeklerin aðzýnda pamucuk dediðimiz mantar akýntýsý gebelerin yarýsýnda olacaktýr.
Genelde tehlikeli deðildir .
Beyaz, kokusuz ,bazen kesik peynir kadar yoðun olabilen akýntý vardýr.
Akþama doðru artan kaþýntý olabilir.
Cinsel beraberlikte ve idrar yaparken vajen giriþinde bir yanma olabilir.
Bulgular rahatsýz ettiðinde genelde imidazol türevi krem ve fitillerle tedavi edilir.
Hijyen önemlidir.
Tuvaletten sonra önden arkaya doðru yýkanmalý ve iyi kurulanmalýdýr.
Tüm mantarlar nemi sever.
Banyodan sonra çabuk kurulanmalý ýslak mayoyla oturulmamalýdýr.
Havuzdaki klor aslýnda enfeksiyondan korur ,ama klor aslýnda bazik olduðu için asid olan vajinal dengeyi etkileyerek vajende yaþayan mantar miktarý artacak ve akýntý bulgularý artacaktýr,tehlikeli deðildir.
GEBELÝKTE HAVUZ,DENÝZ,SPOR, CÝNSEL BERABERLÝK
Hamile her dönemde havuza ve denize girebilir.
Yüzme ve yürüyüþ hamileler için en iyi sporlardýr .
Güneþlenmek önerilmez.(ozon tabakasý delik,ultraviyole?)
Cinsel beraberliðe ,muayene bulgularý uygun ,risk grubunda olmayan hastalara gebelik baþýndan itibaren izin verilebilir.
Ancak 28 haftadan sonra ,vajende meniyle temas önerilmez.
Menide bulunan prostaglandin denilen maddeler, rahim kasýlmalarýný etkileyerek,son üç ayda onda bir olan erken doðum riskini etkileyebilirler.
Bu dönemde prezervatif kullanmak uygun olacaktýr.
Memelerin aþýrý uyarýlmasýda rahim kasýlmasýný etkileyerek erken doðum riskini arttýracaktýr.
GEBELÝKTE GÝYÝM
Gebelikte büyüyen rahimin , ilk 12 haftadan sonra karýndaki þiþkinliði pelvis kemiklerinin dýþýnda fark edilecek , tepe noktasýnýn yüksekliði ,22. haftada hamilenin göbek deliðine ulaþacaktýr.
Gebe kadýnýn dar pantolon giymesi ve dar kemer takmasý rahime giden kan dolaþýmýný etkileyeceði için önerilmez.
Gövde aðýrlýk merkezinin öne doðru yer deðiþtirmesi , büyüyen meme dokusunun aðýrlýðý nedeniyle ,sýrt omuz ve bel aðrýlarý artar.
Dik durmak ve oturmak, orta yükseklikte topuklu ayakkabýlar önerilir.
GEBELÝKTE NEFES DARLIÐI ÇARPINTI
Dik durmak ve oturmak ,özellikle son üç ayda yükselen rahimin kaburga altlarýndan batmasý ve diyaframý iterek kalp ve akciðerleri sýkýþtýrmasý nedeniyle olabilecek nefes darlýðý ve çarpýntý yakýnmalarýný biraz azaltabilecektir.
Bu durumda gaz yapýcý gýdalardan uzak durulmasý,hava dolu baðýrsaklarýn yaptýðý basýncý biraz hafifletecektir.
(bu dönemde bir tabak fasülye bile, bazen kasýk , bel ,sýrt omuz aðrýsý ,nefes darlýðý , çarpýntý , soðuk terleme ve kývrandýran gaz sancýsýna neden olabilir)
GEBELÝKTE KASIK ,BEL AÐRILARI,DENGE
Rahim hýzla büyümeye devam ederken , özellikle; stress ,yorgunluk ve vücut direnci kýrýldýðýnda ,
rahimi tutan baðlarýn gerilmesi nedeniyle kasýk ve bel aðrýlarý artacak ve genellikle dinlendikten sonra düzelecektir.
Gebeliðin ikinci yarýsýnda pelvis dediðimiz çatý kemikleri arasýnda açýklýk artacak ,uyluk kemiði ile pelvis arasý açý bozulacak , hamile paytak ve dengesiz yürüyecektir.
Özellikle yüksek adýmlarda ,otobüse binerken ve banyodan çýkarken hamile dengesini kaybedip düþebilecektir
GEBELÝKTE VARÝSLER, HEMOROÝD
Ýlerleyen gebelik sürecinde bacaklardan dönen kan akýmý engellenebileceði için varis ve hemaroid (basur) riski artacaktýr.
Ayakta hareket etmeden ayni noktada durmak yerine merdivene basar gibi pozisyon deðiþtirmek ve yürüyüþ halinde olmak önerilir.
Sürekli oturur pozisyonda uzun yolculuk önerilmez.(uzun yol sürücülerinde varis ve hemaroid riski!).
Otururken ayaklar kaldýrýlmalý ,bacak bacak üstüne atýlmamalýdýr
Tüm bunlardan sonra, gebeliðin fizyolojik bir olay olduðunu vurgulamak tartýþmalýdýr.
En az saðlýk çalýþanlarý kadar hamile ve çevresinin yapmasý gereken bir çok þey olduðu görülmektedir.
Gebeliðin anneye ve bebeðe en az hasar vererek geçmesi ve yaþam kalitesinin yüksek tutulmasý hedefimiz olmalýdýr.
Bununla birlikte , anne olma arzusunun oluþturduðu yüce duygu ,bu dönemi her þeye raðmen özel ve deðerli kýlacaktýr.
Anahtar kelimeler: gebelik takibi, gebelik izlemi, gebelikte öneriler,normal gebelik