Saçlarýmýz, hatta cildimizin tüm hücreleri belirli frekanslarla dökülmektedir. Cildimizin hücreleri ortalama 28-45 günde bir dökülürken saçlarýmýzýn döngüsü 4-6 yýldýr. Ancak saçlarýn döküldüðüne hemen her gün þahit olmaktayýz. Çünkü dökülme evresine giren mutlaka 50-100 saç teli bulunmaktadýr. Bu demektir ki günlük saç dökülme miktarý 50-100 saç teli için normal olarak kabul edilebilmektedir. Dökülen saçýn yerini saç kökünün yeni ürettiði bir saç teli almaktadýr.

Her gün kaç saç telinin döküleceði, kiþinin toplam terminal saç sayýsý, saçlarýnýn yaþam döngüsünün ortalama süresi, genetik özelliklerimiz, metabolik özelliklerimiz ve yaný sýra, saçlarýnýn maruz kaldýðý fiziksel etkiler (þampuanlama, fýrçalama) gibi faktörlere baðlýdýr. Kopan ve kýrýlan saç telleri de dikkate alýnmalýdýr, çünkü bunlar görünürde dökülen saç sayýsýný arttýrmaktadýrlar. Aslýnda, döküldüðü sanýlan saçlarýn çoðu bazý sebeplerden ötürü kýrýlmýþ olan saç telleri olabilmektedir.

Bazen özellikle vücudun stres altýndayken gösterdiði tepkiler dýþýnda, saçlarda aþýrý dökülme tariflenir. Bu durum kadýnlarda erkeklere göre daha sýk görülebilir veya kadýnlarýn saçlarýna olan ilgisi yüzünden daha fazla göze çarpabilir.

Kadýnlarda saç dökülmesi aylýk periodlarý ile iliþkili olarak, adetten hemen önceki günlerde, menapoz dönemlerinde, hamilelik bitiminden 4-6 ay sonrasýnda görülebilir. Bu tip hormonlara baðlý dökülmeler de fizyolojik sýnýrlar içindedir. Mevsim döngülerinde, ateþli hastalýklar sýrasýnda, psikolojik stres durumlarýnda, tiroid (guatr) hastalýklarýnda, çeþitli ilaçlarýn kullanýmýna baðlý olarak, demir eksikliðine veya vitamin ya da folik asit eksikliðine baðlý olan kansýzlýk durumlarýnda da saç dökülmesi görülebilir.

Özel bir dökülme tipi olan erkek tipi saç dökülmesi kadýnlarda da görülebilir. Saçlarýn genelinde bir dökülme olmadan sadece tepesinde görülen saçlarda seyrelme durumudur. Bu durumda kadýn hastalýklarý açýsýndan tarama yapýlýr. Bazen “polikistik over” denilen kistik yumurtalýk sorunu ile birliktelik gözlenebilir. Bazen de prolaktin (süt hormonu) ile iliþkilendirilir. Neticede hormonal bir hastalýk söz konusu olmasý halinde bu tip saç dökülmesinden söz edilmektedir. 

Ýnsanoðlu tarih boyunca saç dökülmesinin nedenlerini araþtýrmýþtýr. Saç dökülmesi hem erkeklerde, hem de kadýnlarda görülebilir; ancak erkeklerde erkek tipi saç dökülmesi oranýnýn yüksekliði saç dökülme problemi açýsýndan daha fazla göze çarpmaktadýr. 25 yaþýndaki erkeklerin %25’inin saçý biraz da olsa dökülmeye baþlamýþtýr. Bu oran 50 yaþýndaki erkekler arasýnda %50’ye çýkar.

Bu tip saç dökülmesi genellikle geri dönüþümlüdür. Yeni doðan bebeklerin ilk birkaç gününde görülen ani saç dökülmesi veya hamile bir kadýnda doðumun sonrasýndaki 4.aylarda görülen yaygýn saç dökülmesi fizyolojiktir. Eriþkinliðe doðru düz ön saç çizgisinin kaybolmasý da fizyolojik saç dökülmesi olarak kabul edilir, fakat bu saç dökülmesi geri dönüþümlü deðildir.

Androgenetik saç dökülmesi tüm dünyada erkek ve kadýnlarda en sýk görülen saç dökülmesi tipidir. Androjenik saç dökülmesi veya kellik, ya da erkek tipi saç dökülmesi olarak da adlandýrýlýr.

Çok eski tarihi belgelerden de anlaþýldýðý üzere, androgenetik saç dökülmesi tarih boyunca insanoðlu için bir sorun olagelmiþtir. Üstelik evrimsel kanýtlar androgenetik saç dökülmesinin insan ýrkýnýn tarihinden de eski bir sorun olduðunu ortaya koymaktadýr.

Uzun yýllar boyunca androgenetik saç dökülmesinin cinsel geliþimle baðlantýlý, ýrsi bir sistemik hastalýk olduðu düþünülmüþtür. Nihayet günümüzde, genetik bilimindeki geliþmeler ve erkeklik hormonlarýnýn kimyasý hakkýndaki bilgilerin artmasý sayesinde androgenetik saç dökülmesinin temelinde erkeklik hormonlarýnýn genetik olarak hassas kiþiler üzerinde yaptýðý etkilerin olduðu çok net olarak bilinmektedir.

“Erkek tipi saç dökülmesi” olarak adlandýrýlsa da, androgenetik saç dökülmesi kadýnlarý da etkileyebilir ve bu, kadýnlarda da en sýk görülen saç dökülmesi tipidir. Sebepleri ve mekanizmalarý ayný olsa da, kadýnlardaki androgenetik saç dökülmesi bazý yönleriyle erkeklerdeki androgenetik saç dökülmesinden farklýdýr.

Kadýnlarda saç dökülmesi erkeklerdekinden daha geç baþlar. Erkeklerde yaþ ilerledikçe androgenetik saç dökülmesinin görülme sýklýðý artarken, kadýnlarda böyle bir artýþ gözlenmez.

Kadýnlardaki saç dökülmesi geniþ alanlarý etkiler ve saçlý derinin hemen hemen bütünündeki saç yoðunluðu azalýr. Erkeklerde ise çoðunlukla arka ve yanlardaki saçlar korunur, buna karþýlýk önleri ve tepe bölgeleri açýlýr.

Kadýnlarda çoðunlukla ön saç çizgisi korunur. Erkeklerde ise ergenliðin baþlamasýyla birlikte ön saç çizgisinin gerilemesi karakteristiktir. Bu, kadýnlarda erkeklerdekinin yarýsý kadar 5-alfa redüktaz enziminin bulunmasýyla açýklanabilir. Ayný zamanda kadýnlarýn ön saç çizgisi bölgesinde aromataz adlý enzim daha yüksek miktarda bulunmaktadýr. Aromataz dihidrotestosteronu baþlýca kadýnlýk hormonu olan östrojene çevirir ve böylece o bölgede güçlü dihidrotestosteron hormonu azalmýþ olur. Öte yandan östrojenler androjenlerle rekabet ederek, onlarýn saç kökleri üzerindeki etkilerini azaltabilmektedirler.

Daha sýk þekilde “modelli” bir tipe (arka kýsým ve yanlarýn kaldýðý saç dökülmesi) sahip olan erkeklerin aksine kadýnlarda genellikle daha yaygýn bir seyrelme (genel olarak daha az saç bulunmasý) görülür. Tablo erkeklerdekinden çok farklýdýr ve saç dökülmesi yaþayan kadýnlar için yapýlmasý gerekenler hem tanýda hem de tedavide önemli düzeyde uzmanlýk gerektirir.

Kadýnlarýn ön saç çizgisi genellikle olduðu gibi kalýrken erkekler karakteristik olarak kafa derilerinin ön kýsmýndan, baþlangýçtan itibaren önemli miktarda saç kaybederler. Kadýnlarda saç kaybý çoðunlukla oldukça yavaþtýr ve gebelik sýrasýnda ve menopozda hýzý artar.

Erkeklerdekine kýyasla daha büyük bir sýklýkla periyodiktir, kendilerini geri çeviren mevsimsel deðiþiklikler gösterir ve hormonal deðiþikliklerden, týbbi koþullardan ve dýþ faktörlerden daha kolay þekilde etkilenir. Bu nedenle tiroid fonksiyon testleri ve hormon tetkikleri ile bu durum incelenmelidir.

Hastanýn saç ve kafa derisi karakteristiklerinin nakil için uygun olmasý durumunda kadýnlardaki androgenetik saç dökülmesinde saç nakli sýklýkla tercih edilecek tedavidir ve zaman zaman androgenetik saç dökülmesinin cerrahi olmayan tedavisi için Gýda ve Ýlaç Ýdaresi (FDA) tarafýndan onaylanmýþ olan minoksidille kombine edilebilir.

Saç dökülmesinin týbbi tedavileri büyük ölçüde erkeklerde görülen androgenetik saç dökülmesine yöneliktir

Saç kýran olarak da bilinen alopesi areata en çok her iki cinsten genç ve orta yaþlý eriþkinlerde görülür. Çoðu vaka kendiliðinden iyileþir; yani gelip geçicidir ve özel bir tedavi gerektirmez. Bu hastalýðýn nedeni tam olarak bilinmese de, bu saç dökülmesinden, yalnýzca saçlarý etkileyen bir otoimmün süreç sorumlu tutulmaktadýr. Bu süreçte stres de önemli bir rol üstlenmiþtir. Hastalarda genellikle madeni para büyüklüðünde, yani 2.5 santimetre çapýnda bir veya daha fazla dairesel alanda saç dökülmesi görülür. Ýlerlemeye meyilli veya uzun süreli olgularda kortizon tedavisi önerilmektedir. Bu tedavi saçsýz olan alan sulandýrýlmýþ kortizonun lokal enjeksiyonu veya mezoterapi tekniði ile prokain enjeksiyonlarý, ya da kalçadan enjeksiyonlar þeklinde olabilmektedir.

Bilinçli veya bilinçsiz olarak, kiþinin kendi saçýna verdiði zarar bazen saç dökülmesine neden olabilir.

Bu saç dökülmesi iki þekilde gerçekleþebilir:

Trikotillomani: Bu tip saç dökülmesi daha çok çocukluk çaðýnda görülür. Kýz çocuklarda, erkek çocuklara göre daha yaygýndýr. Trikotillomani sürekli saçlarýyla oynayan veya saçlarýný çekiþtiren kiþilerde görülür. Bu da bu rahatsýzlýðýn psikolojik bir temeli olduðunu düþündürmektedir. 

Traksiyon kelliði: Bu tip saç dökülmesine, bazý saç modellerinin veya saça tespit edilen saç sistemlerinin saç tellerine uyguladýðý sürekli çekme ve germe kuvvetleri neden olmaktadýr.

Saçlarýmýz, hatta cildimizin tüm hücreleri belirli frekanslarla dökülmektedir. Cildimizin hücreleri ortalama 28-45 günde bir dökülürken saçlarýmýzýn döngüsü 4-6 yýldýr. Ancak saçlarýn döküldüðüne hemen her gün þahit olmaktayýz. Çünkü dökülme evresine giren mutlaka 50-100 saç teli bulunmaktadýr. Bu demektir ki günlük saç dökülme miktarý 50-100 saç teli için normal olarak kabul edilebilmektedir. Dökülen saçýn yerini saç kökünün yeni ürettiði bir saç teli almaktadýr.

Her gün kaç saç telinin döküleceði, kiþinin toplam terminal saç sayýsý, saçlarýnýn yaþam döngüsünün ortalama süresi, genetik özelliklerimiz, metabolik özelliklerimiz ve yaný sýra, saçlarýnýn maruz kaldýðý fiziksel etkiler (þampuanlama, fýrçalama) gibi faktörlere baðlýdýr. Kopan ve kýrýlan saç telleri de dikkate alýnmalýdýr, çünkü bunlar görünürde dökülen saç sayýsýný arttýrmaktadýrlar. Aslýnda, döküldüðü sanýlan saçlarýn çoðu bazý sebeplerden ötürü kýrýlmýþ olan saç telleri olabilmektedir.

Bazen özellikle vücudun stres altýndayken gösterdiði tepkiler dýþýnda, saçlarda aþýrý dökülme tariflenir. Bu durum kadýnlarda erkeklere göre daha sýk görülebilir veya kadýnlarýn saçlarýna olan ilgisi yüzünden daha fazla göze çarpabilir.

Kadýnlarda saç dökülmesi aylýk periodlarý ile iliþkili olarak, adetten hemen önceki günlerde, menapoz dönemlerinde, hamilelik bitiminden 4-6 ay sonrasýnda görülebilir. Bu tip hormonlara baðlý dökülmeler de fizyolojik sýnýrlar içindedir. Mevsim döngülerinde, ateþli hastalýklar sýrasýnda, psikolojik stres durumlarýnda, tiroid (guatr) hastalýklarýnda, çeþitli ilaçlarýn kullanýmýna baðlý olarak, demir eksikliðine veya vitamin ya da folik asit eksikliðine baðlý olan kansýzlýk durumlarýnda da saç dökülmesi görülebilir.

Özel bir dökülme tipi olan erkek tipi saç dökülmesi kadýnlarda da görülebilir. Saçlarýn genelinde bir dökülme olmadan sadece tepesinde görülen saçlarda seyrelme durumudur. Bu durumda kadýn hastalýklarý açýsýndan tarama yapýlýr. Bazen “polikistik over” denilen kistik yumurtalýk sorunu ile birliktelik gözlenebilir. Bazen de prolaktin (süt hormonu) ile iliþkilendirilir. Neticede hormonal bir hastalýk söz konusu olmasý halinde bu tip saç dökülmesinden söz edilmektedir. 

Ýnsanoðlu tarih boyunca saç dökülmesinin nedenlerini araþtýrmýþtýr. Saç dökülmesi hem erkeklerde, hem de kadýnlarda görülebilir; ancak erkeklerde erkek tipi saç dökülmesi oranýnýn yüksekliði saç dökülme problemi açýsýndan daha fazla göze çarpmaktadýr. 25 yaþýndaki erkeklerin %25’inin saçý biraz da olsa dökülmeye baþlamýþtýr. Bu oran 50 yaþýndaki erkekler arasýnda %50’ye çýkar.

Bu tip saç dökülmesi genellikle geri dönüþümlüdür. Yeni doðan bebeklerin ilk birkaç gününde görülen ani saç dökülmesi veya hamile bir kadýnda doðumun sonrasýndaki 4.aylarda görülen yaygýn saç dökülmesi fizyolojiktir. Eriþkinliðe doðru düz ön saç çizgisinin kaybolmasý da fizyolojik saç dökülmesi olarak kabul edilir, fakat bu saç dökülmesi geri dönüþümlü deðildir.

Androgenetik saç dökülmesi tüm dünyada erkek ve kadýnlarda en sýk görülen saç dökülmesi tipidir. Androjenik saç dökülmesi veya kellik, ya da erkek tipi saç dökülmesi olarak da adlandýrýlýr.

Çok eski tarihi belgelerden de anlaþýldýðý üzere, androgenetik saç dökülmesi tarih boyunca insanoðlu için bir sorun olagelmiþtir. Üstelik evrimsel kanýtlar androgenetik saç dökülmesinin insan ýrkýnýn tarihinden de eski bir sorun olduðunu ortaya koymaktadýr.

Uzun yýllar boyunca androgenetik saç dökülmesinin cinsel geliþimle baðlantýlý, ýrsi bir sistemik hastalýk olduðu düþünülmüþtür. Nihayet günümüzde, genetik bilimindeki geliþmeler ve erkeklik hormonlarýnýn kimyasý hakkýndaki bilgilerin artmasý sayesinde androgenetik saç dökülmesinin temelinde erkeklik hormonlarýnýn genetik olarak hassas kiþiler üzerinde yaptýðý etkilerin olduðu çok net olarak bilinmektedir.

“Erkek tipi saç dökülmesi” olarak adlandýrýlsa da, androgenetik saç dökülmesi kadýnlarý da etkileyebilir ve bu, kadýnlarda da en sýk görülen saç dökülmesi tipidir. Sebepleri ve mekanizmalarý ayný olsa da, kadýnlardaki androgenetik saç dökülmesi bazý yönleriyle erkeklerdeki androgenetik saç dökülmesinden farklýdýr.

Kadýnlarda saç dökülmesi erkeklerdekinden daha geç baþlar. Erkeklerde yaþ ilerledikçe androgenetik saç dökülmesinin görülme sýklýðý artarken, kadýnlarda böyle bir artýþ gözlenmez.

Kadýnlardaki saç dökülmesi geniþ alanlarý etkiler ve saçlý derinin hemen hemen bütünündeki saç yoðunluðu azalýr. Erkeklerde ise çoðunlukla arka ve yanlardaki saçlar korunur, buna karþýlýk önleri ve tepe bölgeleri açýlýr.

Kadýnlarda çoðunlukla ön saç çizgisi korunur. Erkeklerde ise ergenliðin baþlamasýyla birlikte ön saç çizgisinin gerilemesi karakteristiktir. Bu, kadýnlarda erkeklerdekinin yarýsý kadar 5-alfa redüktaz enziminin bulunmasýyla açýklanabilir. Ayný zamanda kadýnlarýn ön saç çizgisi bölgesinde aromataz adlý enzim daha yüksek miktarda bulunmaktadýr. Aromataz dihidrotestosteronu baþlýca kadýnlýk hormonu olan östrojene çevirir ve böylece o bölgede güçlü dihidrotestosteron hormonu azalmýþ olur. Öte yandan östrojenler androjenlerle rekabet ederek, onlarýn saç kökleri üzerindeki etkilerini azaltabilmektedirler.

Daha sýk þekilde “modelli” bir tipe (arka kýsým ve yanlarýn kaldýðý saç dökülmesi) sahip olan erkeklerin aksine kadýnlarda genellikle daha yaygýn bir seyrelme (genel olarak daha az saç bulunmasý) görülür. Tablo erkeklerdekinden çok farklýdýr ve saç dökülmesi yaþayan kadýnlar için yapýlmasý gerekenler hem tanýda hem de tedavide önemli düzeyde uzmanlýk gerektirir.

Kadýnlarýn ön saç çizgisi genellikle olduðu gibi kalýrken erkekler karakteristik olarak kafa derilerinin ön kýsmýndan, baþlangýçtan itibaren önemli miktarda saç kaybederler. Kadýnlarda saç kaybý çoðunlukla oldukça yavaþtýr ve gebelik sýrasýnda ve menopozda hýzý artar.

Erkeklerdekine kýyasla daha büyük bir sýklýkla periyodiktir, kendilerini geri çeviren mevsimsel deðiþiklikler gösterir ve hormonal deðiþikliklerden, týbbi koþullardan ve dýþ faktörlerden daha kolay þekilde etkilenir. Bu nedenle tiroid fonksiyon testleri ve hormon tetkikleri ile bu durum incelenmelidir.

Hastanýn saç ve kafa derisi karakteristiklerinin nakil için uygun olmasý durumunda kadýnlardaki androgenetik saç dökülmesinde saç nakli sýklýkla tercih edilecek tedavidir ve zaman zaman androgenetik saç dökülmesinin cerrahi olmayan tedavisi için Gýda ve Ýlaç Ýdaresi (FDA) tarafýndan onaylanmýþ olan minoksidille kombine edilebilir.

Saç dökülmesinin týbbi tedavileri büyük ölçüde erkeklerde görülen androgenetik saç dökülmesine yöneliktir

Saç kýran olarak da bilinen alopesi areata en çok her iki cinsten genç ve orta yaþlý eriþkinlerde görülür. Çoðu vaka kendiliðinden iyileþir; yani gelip geçicidir ve özel bir tedavi gerektirmez. Bu hastalýðýn nedeni tam olarak bilinmese de, bu saç dökülmesinden, yalnýzca saçlarý etkileyen bir otoimmün süreç sorumlu tutulmaktadýr. Bu süreçte stres de önemli bir rol üstlenmiþtir. Hastalarda genellikle madeni para büyüklüðünde, yani 2.5 santimetre çapýnda bir veya daha fazla dairesel alanda saç dökülmesi görülür. Ýlerlemeye meyilli veya uzun süreli olgularda kortizon tedavisi önerilmektedir. Bu tedavi saçsýz olan alan sulandýrýlmýþ kortizonun lokal enjeksiyonu veya mezoterapi tekniði ile prokain enjeksiyonlarý, ya da kalçadan enjeksiyonlar þeklinde olabilmektedir.

Bilinçli veya bilinçsiz olarak, kiþinin kendi saçýna verdiði zarar bazen saç dökülmesine neden olabilir.

Bu saç dökülmesi iki þekilde gerçekleþebilir:

Trikotillomani: Bu tip saç dökülmesi daha çok çocukluk çaðýnda görülür. Kýz çocuklarda, erkek çocuklara göre daha yaygýndýr. Trikotillomani sürekli saçlarýyla oynayan veya saçlarýný çekiþtiren kiþilerde görülür. Bu da bu rahatsýzlýðýn psikolojik bir temeli olduðunu düþündürmektedir. 

Traksiyon kelliði: Bu tip saç dökülmesine, bazý saç modellerinin veya saça tespit edilen saç sistemlerinin saç tellerine uyguladýðý sürekli çekme ve germe kuvvetleri neden olmaktadýr.