Ankilozan spondilit (AS); öncelikle omurgayý ve sakroiliak eklem dediðimiz, leðen kemiði ile saðrý (sakrum ) kemiði arasýndaki eklemleri tutan kronik bir hastalýktýr. Hastalýk; göz, kalp, kalp kapakçýklarý ve akciðerleri de etkileyebilir.

AS’in görülme sýklýðý toplumdan topluma deðiþmekle birlikte, ortalama olarak her bin kiþide 1 ile 2 arasýndadýr. Daha çok erkeklerde görülür. Kendisi ankilozan spondilit’ e yakalanan kiþinin çocuklarýnda da bu hastalýðýn görülme riski % 10 ile 20 arasýndadýr.

AS’ in ilk belirtisi, genç insanlarda yavaþ yavaþ ve sinsi baþlayan bel aðrýsýdýr. Önceleri sakrum üzerinde duyulan aðrý daha sonra bele yayýlarak sürekli bir aðrý ve tutukluk yapar. Bu tutukluk en fazla sabah olup günün ilerleyen saatlerinde ve hareket ettikçe veya sýcak duþ alýnca hafifler. Hasta bazen yataktan kalkarken sýrtýný ve belini rahatça büküp döndüremediði için öne doðru eðik dolaþýr. Belde sertlik ve tutukluk bazen aðrýdan önce gelir. Romatoid artrit ve kireçlenmeler de görülenin tersine, hastalýk önce eklem çevresindeki ligamentlerden, diðer bir deyiþle baðlarýn ve kaslarýn kemiklere baðlandýðý uçlarda baþlar ve bu bölgelerdeki iltihap sonucu dokular sertleþir ve bir anlamda kireçlenir.

Kireçlenme, omurgayý oluþturan vertebralarý (omurlarý) boydan boya tutarak omurganýn deðiþik yönlerdeki hareketliliðini giderek azaltýr ve hatta omurga eklemlerini kilitleyebilir.

Üst üste dizilmiþ tuðlalarý ve tuðlalar arasýnda þiþirme su yastýklarý olduðunu düþünün. Yanlardan kalýn lastik þeritlerle bu tuðlalarý bir arada tuttuðunuzda bu sert tuðlalardan ve esnek su yastýkçýklarýndan oluþan bu sistem hem esnek hemde lastik bantlar sayesinde saðlamdýr. Ýskelet sistemimizin direði iþlevini gören omurgamýz da benzetmeye çalýþtýðýmýz üst üste dizilmiþ tuðlalar gibidir. Küçük vertebra kemiklerini tuðlalar, vertebralar arasýndaki yarý sert disk yapýlarý da tuðlalar arasýnda ki su yastýklarý gibi gözümüzün önüne getirdiðimizde bu her yana esnek biçimde eðilen yapý, AS de sertleþir ve tuðlalar arasýndaki su yastýðýnýn ve yandaki lastik þeritlerin yerini çimento sýva alýr. Diðer bir anlatýmla, omurlar arasý diskler kireçlenir ve omurlarý saran lifler de bu kireçlenmenin yayýlmasý ile katýlaþýr. Sonuçta, öne, arkaya ve yanlara eðilmeyen, çabuk kýrýlmaya eðilimli ve kýrýldýðý noktalarda da kamburlaþan bir omurga karþýmýza çýkar. Göðüs kafesi de bu hastalýktan etkilenir. Ýlk baþta göðsün üst tarafýndaki sternum kemiði (iman tahtasý) çevresinde aðrýlý þiþlikler oluþur ve bu durum ilerledikçe göðüs kafesinin çevresindeki eklemler sertleþir ve normalde yaptýklarý açýlýp kapanma yada kalkýp inme iþlevlerini yerine getiremezler. Sonuçta, hastanýn derin nefes alma yeteneði azalýr ve göðsün nefes alýp vermeyle geniþleme kapasitesi 2 cm nin altýna düþer (normalde 4 cm nin üzerinde).

 

Hastalýk her hastada farklý biçimde seyretmesine ve zaman zaman alevlenip zaman zaman yatýþmasýna karþýn, genel olarak hayatý tehdit edici deðildir. Çoðunlukla, 10 yýllýk bir süre içinde kendiliðinden durabilir; en azýndan hastalýðýn ilerleyiþi ve þiddeti azalabilir. Kalça tutulmasý, hastalýðýn gidiþatýnýn iyi olmadýðýný gösterir ve kalça tutulmasý hastalarda en önemli rahatsýzlýk ve sakatlýk sebebidir. Kalça tutulmasýnýn yanýsýra diz, omuz gibi büyük eklem tutuluþu olan hastalarda da hastalýk aðýr seyreder. Kadýnlarda kalça, omuz, diz gibi çevresel eklem tutulumu daha sýktýr. Yine kadýnlarda boyun omurgasý daha sýktýr.

Ne yazýk ki, bu hastalýðý önleyebilmek ve tamamen iyileþtirebilmek mümkün olmayabilir. Yine de, sýký bir doktor takibi, fizik tedavi programlarý ve egzersizler ile hastanýn þikayetleri azaltýlýp eklemlerin esnekliði korunmaya çalýþýlýr. Yine kaplýcalar bu hastalarda büyük semptomatik iyilik saðlar.

Tedavide hasta eðitimi ve hastanýn bu eðitimi uygulamasý çok önemlidir. AS li hastalar kesinlikle sigara içmemelidirler. Hastanýn dik durmasý, düzenli egzersizler yapmasý ve mümkünse yastýksýz yatmasý ve dizlerini karýna çekmeden yada yüzükoyun yatmasý omurgasýný korur.

Beli arkaya doðru eðen egzersizlerin yaný sýra, hastanýn kendine yapabileceði en büyük iyilik, yüzmektir. Öne eðilerek yapýlan sporlar zararlýdýr.Tedavide antiromatizmal ilaçlar, sulfasalazin gibi klasik ilaçlar kullanýlýr. Son yýllarda biyolojik ajanlarda infiliximab (remicade) gibi tedavi kullanýlmaktadýr.

Eðer omurganýn dýþýnda, kalça, diz, omuz gibi eklemler de tutulmuþ ise, eklem içlerine hyaluronik asid (Hyaluronan ) verilmesi ve bazen de eklem çok aðrýlý ise, buna kortizon eklenmesi gerekebilir.

AS de omurgada, özellikle boyun ve bel kýsmýnda farkýnda olunmayan tehlikeli kýrýklar olabilir. Bu nedenle, çok küçük bir kaza sonrasý bile oluþan ani bel ve boyun aðrýlarýnda gerekli radyolojik, MRI gibi incelemelerin yapýlmasý gerekir.

Ankilozan spondilit (AS); öncelikle omurgayý ve sakroiliak eklem dediðimiz, leðen kemiði ile saðrý (sakrum ) kemiði arasýndaki eklemleri tutan kronik bir hastalýktýr. Hastalýk; göz, kalp, kalp kapakçýklarý ve akciðerleri de etkileyebilir.

AS’in görülme sýklýðý toplumdan topluma deðiþmekle birlikte, ortalama olarak her bin kiþide 1 ile 2 arasýndadýr. Daha çok erkeklerde görülür. Kendisi ankilozan spondilit’ e yakalanan kiþinin çocuklarýnda da bu hastalýðýn görülme riski % 10 ile 20 arasýndadýr.

AS’ in ilk belirtisi, genç insanlarda yavaþ yavaþ ve sinsi baþlayan bel aðrýsýdýr. Önceleri sakrum üzerinde duyulan aðrý daha sonra bele yayýlarak sürekli bir aðrý ve tutukluk yapar. Bu tutukluk en fazla sabah olup günün ilerleyen saatlerinde ve hareket ettikçe veya sýcak duþ alýnca hafifler. Hasta bazen yataktan kalkarken sýrtýný ve belini rahatça büküp döndüremediði için öne doðru eðik dolaþýr. Belde sertlik ve tutukluk bazen aðrýdan önce gelir. Romatoid artrit ve kireçlenmeler de görülenin tersine, hastalýk önce eklem çevresindeki ligamentlerden, diðer bir deyiþle baðlarýn ve kaslarýn kemiklere baðlandýðý uçlarda baþlar ve bu bölgelerdeki iltihap sonucu dokular sertleþir ve bir anlamda kireçlenir.

Kireçlenme, omurgayý oluþturan vertebralarý (omurlarý) boydan boya tutarak omurganýn deðiþik yönlerdeki hareketliliðini giderek azaltýr ve hatta omurga eklemlerini kilitleyebilir.

Üst üste dizilmiþ tuðlalarý ve tuðlalar arasýnda þiþirme su yastýklarý olduðunu düþünün. Yanlardan kalýn lastik þeritlerle bu tuðlalarý bir arada tuttuðunuzda bu sert tuðlalardan ve esnek su yastýkçýklarýndan oluþan bu sistem hem esnek hemde lastik bantlar sayesinde saðlamdýr. Ýskelet sistemimizin direði iþlevini gören omurgamýz da benzetmeye çalýþtýðýmýz üst üste dizilmiþ tuðlalar gibidir. Küçük vertebra kemiklerini tuðlalar, vertebralar arasýndaki yarý sert disk yapýlarý da tuðlalar arasýnda ki su yastýklarý gibi gözümüzün önüne getirdiðimizde bu her yana esnek biçimde eðilen yapý, AS de sertleþir ve tuðlalar arasýndaki su yastýðýnýn ve yandaki lastik þeritlerin yerini çimento sýva alýr. Diðer bir anlatýmla, omurlar arasý diskler kireçlenir ve omurlarý saran lifler de bu kireçlenmenin yayýlmasý ile katýlaþýr. Sonuçta, öne, arkaya ve yanlara eðilmeyen, çabuk kýrýlmaya eðilimli ve kýrýldýðý noktalarda da kamburlaþan bir omurga karþýmýza çýkar. Göðüs kafesi de bu hastalýktan etkilenir. Ýlk baþta göðsün üst tarafýndaki sternum kemiði (iman tahtasý) çevresinde aðrýlý þiþlikler oluþur ve bu durum ilerledikçe göðüs kafesinin çevresindeki eklemler sertleþir ve normalde yaptýklarý açýlýp kapanma yada kalkýp inme iþlevlerini yerine getiremezler. Sonuçta, hastanýn derin nefes alma yeteneði azalýr ve göðsün nefes alýp vermeyle geniþleme kapasitesi 2 cm nin altýna düþer (normalde 4 cm nin üzerinde).

 

Hastalýk her hastada farklý biçimde seyretmesine ve zaman zaman alevlenip zaman zaman yatýþmasýna karþýn, genel olarak hayatý tehdit edici deðildir. Çoðunlukla, 10 yýllýk bir süre içinde kendiliðinden durabilir; en azýndan hastalýðýn ilerleyiþi ve þiddeti azalabilir. Kalça tutulmasý, hastalýðýn gidiþatýnýn iyi olmadýðýný gösterir ve kalça tutulmasý hastalarda en önemli rahatsýzlýk ve sakatlýk sebebidir. Kalça tutulmasýnýn yanýsýra diz, omuz gibi büyük eklem tutuluþu olan hastalarda da hastalýk aðýr seyreder. Kadýnlarda kalça, omuz, diz gibi çevresel eklem tutulumu daha sýktýr. Yine kadýnlarda boyun omurgasý daha sýktýr.

Ne yazýk ki, bu hastalýðý önleyebilmek ve tamamen iyileþtirebilmek mümkün olmayabilir. Yine de, sýký bir doktor takibi, fizik tedavi programlarý ve egzersizler ile hastanýn þikayetleri azaltýlýp eklemlerin esnekliði korunmaya çalýþýlýr. Yine kaplýcalar bu hastalarda büyük semptomatik iyilik saðlar.

Tedavide hasta eðitimi ve hastanýn bu eðitimi uygulamasý çok önemlidir. AS li hastalar kesinlikle sigara içmemelidirler. Hastanýn dik durmasý, düzenli egzersizler yapmasý ve mümkünse yastýksýz yatmasý ve dizlerini karýna çekmeden yada yüzükoyun yatmasý omurgasýný korur.

Beli arkaya doðru eðen egzersizlerin yaný sýra, hastanýn kendine yapabileceði en büyük iyilik, yüzmektir. Öne eðilerek yapýlan sporlar zararlýdýr.Tedavide antiromatizmal ilaçlar, sulfasalazin gibi klasik ilaçlar kullanýlýr. Son yýllarda biyolojik ajanlarda infiliximab (remicade) gibi tedavi kullanýlmaktadýr.

Eðer omurganýn dýþýnda, kalça, diz, omuz gibi eklemler de tutulmuþ ise, eklem içlerine hyaluronik asid (Hyaluronan ) verilmesi ve bazen de eklem çok aðrýlý ise, buna kortizon eklenmesi gerekebilir.

AS de omurgada, özellikle boyun ve bel kýsmýnda farkýnda olunmayan tehlikeli kýrýklar olabilir. Bu nedenle, çok küçük bir kaza sonrasý bile oluþan ani bel ve boyun aðrýlarýnda gerekli radyolojik, MRI gibi incelemelerin yapýlmasý gerekir.