Alerjik hastalýklar toplumda son derece sýk görülen hastalýklar olup, giderek artan oranlarda ciddi problemlere neden olmaktadýrlar. Özellikle astým gibi alerjik hastalýklarýn önemli bir ekonomik gidere de neden olduðu bilinmektedir. Genel toplum içinde astým kadýnlarda erkeklere göre çok daha fazla görüldüðü bilinmektedir. Alerjik rinit (Saman nezlesi) gibi diðer alerjik hastalýklarda da durum bu þekildedir. 

Saðlýklý ve üreme dönemindeki kadýnlarda adetin (menstruel siklusun) hormonal karakteristikleri vardýr. Örneðin; adet bir kanama ile baþlar ve bu kanamanýn ardýndan folliküler faz dediðimiz dönem baþlar ki bu fazýn baþýnda hem östrojen hem de progesteron gibi kadýn yumurtalýðýndan kaynaklanan steroid hormonlarýn düzeyleri düþüktür. Folliküler büyümenin baþlamasý ile önemli bir kadýnlýk hormonu olan östradiol üretiminde hýzlý bir artýþ olur. Adet siklüsünün (menstrüel siklüsün) ortasýnda ise yumurtlama (ovulasyon) gerçekleþir ve follikül hormonal bir bez olan korpus luteuma dönüþür. Bu bez hem östrojen hem de progesteron üretir. Eðer yumurta döllenirse plasenta geliþimine kadar bu organ hem ostrojen hem de progesteron üretmeye devam eder. Ancak, döllenme gerçekleþmezse bu organ iki hafta içinde ölür ve östrojen ve progesteron deðerleri hýzla düþer. Dolayýsýyla hem östrojen hem de progesteron siklus esnasýnda dalgalanmalar gösterir. 

Normal ve saðlýklý insanlarda bazý hücre-hücre arasý mesaj saðlayan proteinler [(sitokinler) Tip-I (IFN- ve IL-12) ve Tip-II (IL-4, IL-5, IL-10)] hücresel ve sývýsal immün yanýtýn yönlendirilmesinde önemli ve kritik rol oynarlar. Tip-I ve Tip-II sitokinler arasýndaki denge bazý faktörlerin birlikte hareketi ile saðlanýr. Örneðin, kiþinin genetik alt yapýsý, antijen sunan hücrenin tipi, antijenin doðasý ve dozu ile sunum esansýnda mikroçevredeki sitokin tipi gibi faktörler baðýþýklýk (immün) yanýtýnýn tipinin belirlenmesindeki önemli faktörlerdir. Tip-I/Tip-II sitokin dengesindeki karýþýklýk enfeksiyon, astým veya oto-immün hastalýk gibi durumlarýn sýklýðýnýn artmasýna neden olabilir. Baðýþýklýk sisteminin anormal çalýþtýðý bu durumlarda hastalarda adetin (menstruel siklüsün) bazý evrelerinde alevlenmeler bildirilmiþtir. Örneðin, bir çok çalýþmada adet kanamasýndan birkaç gün önce baþlayan ve bir kaç gün sonraya kadar devam eden (menstruel kanamadan 3 gün önce ve 4 gün sonrasýna kadar olan dönemi kapsar) süreçte astýmlý olan bazý kadýnlarýn astým bulgularýnýn alevlendiðini bildirdikleri ve bu durumun solunum fonksiyon testindeki bazý deðerlerindeki (PEF deðerlerindeki) düþmelerle onaylandýðý gösterilmiþtir. Bunlara ek olarak yine bu dönemlerde astýmlý kadýn hastalarýn acil servise baþvurma oranlarýnýn da yükseldiði gösterilmiþtir. Bu durumun nedeni tam olarak halen açýklanmamýþ olsa da muhtemelen kadýnlýk hormonlarýnýn veya bu dönemin stresinin Tip-I/Tip-II sitokin yanýtý üzerindeki direkt etkisi olabilir diye düþünülmektedir. 

Bunlarýn dýþýnda bazý vaka bildirilerinde de astýmlý kadýnlarda kendilerine baþlanan doðum kontrol (oral kontraseptif) haplarýyla astým þikayetlerinin arttýðý ve bu ilaçlarýn kesilmesi ile þikayetlerinin düzeldiði gösterilmiþtir. 35 yýl önce de bu gözlemler bildirilmiþtir. O dönemlerde her ne kadar bu deðiþimin mekanizmasý araþtýrýlamasa da bu deðiþimin kadýnlýk hormonlarý nedeniyle olabileceði yorumu yapýlmýþtýr. 

Saðlýklý kadýnlarda normal menstruel siklus esnasýnda baðýþýklýk sisteminin fonksiyon dalgalanmalarýný deðerlendiren birkaç tane laboratuvar çalýþmasý vardýr. Adet kanamasý öncesi ve birkaç gün sonrasýný deðerlendiren bu çalýþmalarda bazý baðýþýklýk sistemi hücrelerinin fonksiyonlarýný tam olarak gösteremedikleri gözlenmiþtir. Bunlara ek olarak; yumurtlama döneminden sonraki fazda (yani adet kanamasýndan önceki neredeyse 10 günlük sürede) rahim içi dokuda (endometrial dokuda) alerjik hastalýklardan da sorumlu olan Tip-II sitokin düzeylerinin arttýðý gösterilmiþtir. Baþkaca çalýþmalarda da adetten önceki bir kaç gün önce ve sonrasýndaki dönemde kan hücrelerinde uyarý sonrasý Tip-II sitokin yanýtýnýn arttýðý bildirilmiþtir. Bu dönemdeki Tip-II sitokin tipine doðru oluþan bu kaymanýn temelinde Tip-II sitokinlerin rol oynadýðý astým gibi hastalýklarý tam da bu dönemde alevlendirebileceði akla yatkýndýr. 

Bunlar dýþýnda genel olarak bakýldýðýnda bir kadýnlýk hormonu olan progesteronun akciðer, yemek borusu, karaciðer, dalak, pankreas ve kalp gibi organlarda algýlayýcýlarýnýn (reseptörlerinin) olmasý progesteronun bu organlarý etkileyebileceðini akla getirmektedir. Hayvan örneklerde düz kaslar açýsýndan bakýldýðýnda hem östrojen hem de progesteronun bronþial düz kaslarý direkt olarak gevþettiði ve kasýlabilirliðini azalttýðý gösterilmiþtir. Ýnsan modellerde de durum benzerdir. Ayrýca biliyoruz ki yapay progesteronlarýn erkeklik hormonuna benzer etkileri de vardýr. Bir erkeklik hormonu olan testosteronun da bronþial dokudaki gevþeme etkisi ve alerji maddesi olan histamine cevabý baskýladýðý bilinmektedir.

Ýltihabi yanýtlara bakýldýðýnda hem hayvan hem de insan modellerde östrojenin baðýþýklýk yanýtýný kuvvetlendirdiði ve Tip-I sitokin tipine yönlendirdiði, tersine progesteron ve erkeklik hormonlarýnýn baðýþýklýk sistemini baskýladýðý ve Tip-II sitokin tipine döndürdüðüne dair yayýnlar vardýr. 

Normal kadýnlarda burun içi hücresel (mukozal) cevaplarý deðerlendirmek için yapýlan çalýþmalarda da özellikle progesteron ve östrojen deðerlerinin yükseldiði yumurtlama fazýnda, histamin ile yapýlan burun uyarý testlerinin diðer fazlara göre pozitif olduðu gözlenmiþtir. Baþka bir çalýþmada da hem östrojen hem de progesteronun burun epitelyal hücre ve mukozal küçük damar endotelyal hücre kültürlerinde H1-R mRNA miktarýný yani histamin algýlayýcýlarýný (reseptörlerini) artýrdýðý gösterilmiþtir. Son olarak benim kliniðimde yaptýðýmýz bir çalýþmada da saman nezlesi (alerjik riniti) olan ve alerji deri prick testi ile alerjen duyarlýlýklarý saptanan kadýnlarda yumurtlama (ovulatuar) fazýnda deri prick testi yanýtýnýn kuvvetlendiði gösterilmiþtir. 

Sonuç olarak; kadýnlýk hormonlarýn ve bunlarýn menstruel siklüsteki dalgalanmalarýn hem alerjik hastalýk bulgularýný oluþturan sitokin tipleri üzerine hem bu bulgulardan sorumlu histamin algýlayýcýlarý (reseptörleri) üzerine hem de astým gibi hastalýklarda bronþial düz kaslar üzerine çoklu etkileri vardýr. Laboratuvar ortamý ve insan üzerindeki çalýþmalarda halen net ve ortak bir þey söylemek çok kolay deðildir. Bu konu ile ilgili özellikle insan üzerindeki yanýtlarý deðerlendiren çalýþmalarýn artýrýlmasý gerekmektedir. Þüphesiz baðýþýklýk sistemi ve bu sistemle ilgili hastalýklar bir çok faktörden etkilenebileceði gibi hormonal dalgalanmalardan da etkilenmektedir.

Alerjik hastalýklar toplumda son derece sýk görülen hastalýklar olup, giderek artan oranlarda ciddi problemlere neden olmaktadýrlar. Özellikle astým gibi alerjik hastalýklarýn önemli bir ekonomik gidere de neden olduðu bilinmektedir. Genel toplum içinde astým kadýnlarda erkeklere göre çok daha fazla görüldüðü bilinmektedir. Alerjik rinit (Saman nezlesi) gibi diðer alerjik hastalýklarda da durum bu þekildedir. 

Saðlýklý ve üreme dönemindeki kadýnlarda adetin (menstruel siklusun) hormonal karakteristikleri vardýr. Örneðin; adet bir kanama ile baþlar ve bu kanamanýn ardýndan folliküler faz dediðimiz dönem baþlar ki bu fazýn baþýnda hem östrojen hem de progesteron gibi kadýn yumurtalýðýndan kaynaklanan steroid hormonlarýn düzeyleri düþüktür. Folliküler büyümenin baþlamasý ile önemli bir kadýnlýk hormonu olan östradiol üretiminde hýzlý bir artýþ olur. Adet siklüsünün (menstrüel siklüsün) ortasýnda ise yumurtlama (ovulasyon) gerçekleþir ve follikül hormonal bir bez olan korpus luteuma dönüþür. Bu bez hem östrojen hem de progesteron üretir. Eðer yumurta döllenirse plasenta geliþimine kadar bu organ hem ostrojen hem de progesteron üretmeye devam eder. Ancak, döllenme gerçekleþmezse bu organ iki hafta içinde ölür ve östrojen ve progesteron deðerleri hýzla düþer. Dolayýsýyla hem östrojen hem de progesteron siklus esnasýnda dalgalanmalar gösterir. 

Normal ve saðlýklý insanlarda bazý hücre-hücre arasý mesaj saðlayan proteinler [(sitokinler) Tip-I (IFN- ve IL-12) ve Tip-II (IL-4, IL-5, IL-10)] hücresel ve sývýsal immün yanýtýn yönlendirilmesinde önemli ve kritik rol oynarlar. Tip-I ve Tip-II sitokinler arasýndaki denge bazý faktörlerin birlikte hareketi ile saðlanýr. Örneðin, kiþinin genetik alt yapýsý, antijen sunan hücrenin tipi, antijenin doðasý ve dozu ile sunum esansýnda mikroçevredeki sitokin tipi gibi faktörler baðýþýklýk (immün) yanýtýnýn tipinin belirlenmesindeki önemli faktörlerdir. Tip-I/Tip-II sitokin dengesindeki karýþýklýk enfeksiyon, astým veya oto-immün hastalýk gibi durumlarýn sýklýðýnýn artmasýna neden olabilir. Baðýþýklýk sisteminin anormal çalýþtýðý bu durumlarda hastalarda adetin (menstruel siklüsün) bazý evrelerinde alevlenmeler bildirilmiþtir. Örneðin, bir çok çalýþmada adet kanamasýndan birkaç gün önce baþlayan ve bir kaç gün sonraya kadar devam eden (menstruel kanamadan 3 gün önce ve 4 gün sonrasýna kadar olan dönemi kapsar) süreçte astýmlý olan bazý kadýnlarýn astým bulgularýnýn alevlendiðini bildirdikleri ve bu durumun solunum fonksiyon testindeki bazý deðerlerindeki (PEF deðerlerindeki) düþmelerle onaylandýðý gösterilmiþtir. Bunlara ek olarak yine bu dönemlerde astýmlý kadýn hastalarýn acil servise baþvurma oranlarýnýn da yükseldiði gösterilmiþtir. Bu durumun nedeni tam olarak halen açýklanmamýþ olsa da muhtemelen kadýnlýk hormonlarýnýn veya bu dönemin stresinin Tip-I/Tip-II sitokin yanýtý üzerindeki direkt etkisi olabilir diye düþünülmektedir. 

Bunlarýn dýþýnda bazý vaka bildirilerinde de astýmlý kadýnlarda kendilerine baþlanan doðum kontrol (oral kontraseptif) haplarýyla astým þikayetlerinin arttýðý ve bu ilaçlarýn kesilmesi ile þikayetlerinin düzeldiði gösterilmiþtir. 35 yýl önce de bu gözlemler bildirilmiþtir. O dönemlerde her ne kadar bu deðiþimin mekanizmasý araþtýrýlamasa da bu deðiþimin kadýnlýk hormonlarý nedeniyle olabileceði yorumu yapýlmýþtýr. 

Saðlýklý kadýnlarda normal menstruel siklus esnasýnda baðýþýklýk sisteminin fonksiyon dalgalanmalarýný deðerlendiren birkaç tane laboratuvar çalýþmasý vardýr. Adet kanamasý öncesi ve birkaç gün sonrasýný deðerlendiren bu çalýþmalarda bazý baðýþýklýk sistemi hücrelerinin fonksiyonlarýný tam olarak gösteremedikleri gözlenmiþtir. Bunlara ek olarak; yumurtlama döneminden sonraki fazda (yani adet kanamasýndan önceki neredeyse 10 günlük sürede) rahim içi dokuda (endometrial dokuda) alerjik hastalýklardan da sorumlu olan Tip-II sitokin düzeylerinin arttýðý gösterilmiþtir. Baþkaca çalýþmalarda da adetten önceki bir kaç gün önce ve sonrasýndaki dönemde kan hücrelerinde uyarý sonrasý Tip-II sitokin yanýtýnýn arttýðý bildirilmiþtir. Bu dönemdeki Tip-II sitokin tipine doðru oluþan bu kaymanýn temelinde Tip-II sitokinlerin rol oynadýðý astým gibi hastalýklarý tam da bu dönemde alevlendirebileceði akla yatkýndýr. 

Bunlar dýþýnda genel olarak bakýldýðýnda bir kadýnlýk hormonu olan progesteronun akciðer, yemek borusu, karaciðer, dalak, pankreas ve kalp gibi organlarda algýlayýcýlarýnýn (reseptörlerinin) olmasý progesteronun bu organlarý etkileyebileceðini akla getirmektedir. Hayvan örneklerde düz kaslar açýsýndan bakýldýðýnda hem östrojen hem de progesteronun bronþial düz kaslarý direkt olarak gevþettiði ve kasýlabilirliðini azalttýðý gösterilmiþtir. Ýnsan modellerde de durum benzerdir. Ayrýca biliyoruz ki yapay progesteronlarýn erkeklik hormonuna benzer etkileri de vardýr. Bir erkeklik hormonu olan testosteronun da bronþial dokudaki gevþeme etkisi ve alerji maddesi olan histamine cevabý baskýladýðý bilinmektedir.

Ýltihabi yanýtlara bakýldýðýnda hem hayvan hem de insan modellerde östrojenin baðýþýklýk yanýtýný kuvvetlendirdiði ve Tip-I sitokin tipine yönlendirdiði, tersine progesteron ve erkeklik hormonlarýnýn baðýþýklýk sistemini baskýladýðý ve Tip-II sitokin tipine döndürdüðüne dair yayýnlar vardýr. 

Normal kadýnlarda burun içi hücresel (mukozal) cevaplarý deðerlendirmek için yapýlan çalýþmalarda da özellikle progesteron ve östrojen deðerlerinin yükseldiði yumurtlama fazýnda, histamin ile yapýlan burun uyarý testlerinin diðer fazlara göre pozitif olduðu gözlenmiþtir. Baþka bir çalýþmada da hem östrojen hem de progesteronun burun epitelyal hücre ve mukozal küçük damar endotelyal hücre kültürlerinde H1-R mRNA miktarýný yani histamin algýlayýcýlarýný (reseptörlerini) artýrdýðý gösterilmiþtir. Son olarak benim kliniðimde yaptýðýmýz bir çalýþmada da saman nezlesi (alerjik riniti) olan ve alerji deri prick testi ile alerjen duyarlýlýklarý saptanan kadýnlarda yumurtlama (ovulatuar) fazýnda deri prick testi yanýtýnýn kuvvetlendiði gösterilmiþtir. 

Sonuç olarak; kadýnlýk hormonlarýn ve bunlarýn menstruel siklüsteki dalgalanmalarýn hem alerjik hastalýk bulgularýný oluþturan sitokin tipleri üzerine hem bu bulgulardan sorumlu histamin algýlayýcýlarý (reseptörleri) üzerine hem de astým gibi hastalýklarda bronþial düz kaslar üzerine çoklu etkileri vardýr. Laboratuvar ortamý ve insan üzerindeki çalýþmalarda halen net ve ortak bir þey söylemek çok kolay deðildir. Bu konu ile ilgili özellikle insan üzerindeki yanýtlarý deðerlendiren çalýþmalarýn artýrýlmasý gerekmektedir. Þüphesiz baðýþýklýk sistemi ve bu sistemle ilgili hastalýklar bir çok faktörden etkilenebileceði gibi hormonal dalgalanmalardan da etkilenmektedir.