Gýda alerjileri toplumda hiç de az rastlanmayan durumlardýr. Hastalar gýda alerjisi ile ilgili olabilecek bir çok bulgu (bulantý, kusma, ishal, karýn aðrýsý, ciltte kaþýntý, kabarýklýk, kurdeþen ve hatta ölümcül anafilaksi reaksiyonlarý) ile doktora baþvurabilirler. 

Toplum geneline bakýldýðýnda, gýda alerjisine 3 yaþýndan küçüklerde %8, eriþkinlerde ise %2 sýklýðýnda rastlanýr. Gýda alerjisinden baþlýca þu gýdalar sorumludur: çocuklarda süt, yumurta, yer fýstýðý, balýk ve fýndýk; eriþkinlerde ise yer fýstýðý, fýndýk, balýk ve kabuklu deniz hayvanlarý. Bu deðiþkenlik aslýnda normaldir. Yani kiþi belirli yaþlarda belirli gýdalarla karþýlaþýr ve bu karþýlaþma sýklýðý ona karþý geliþebilecek alerjik hastalýk sýklýðýný da artýrýr.

Gýda ile ortaya çýkan alerjilerde, deri, mide barsak sistemi ve solunum sistemi bulgularý ortaya çýkabilir. Gýdalar yaþam için elzemdir yani yaþamýn devamý için mutlak gereklidir. Genellikle hemen tüm kültürlerde 3 ana öðün ve arada atýþtýrýlan birçok ek gýda günlük menüyü oluþturur. Batýlý ülkelerde ortalama bir insan yaþamý boyunca yaklaþýk 2-3 ton kadar gýda tüketir. Bu yüzden gýda alerjisi gibi gýdalarla oluþacak rahatsýzlýklarýn da sýk görülmesi sürpriz olmamalýdýr. Bugün birçok gazete, dergi, radyo, televizyon programý, kitap ve web siteleri gýda alerjisi baþlýðýný iþlemektedir. Týbbýn babasý olan Hipokrat 2000 yýl önce gýda ile oluþan reaksiyonlarý tanýmlamýþtýr. Ancak; þu da bilinmelidir ki gýda ile oluþan reaksiyonlarýn hepsi alerjik reaksiyon olmayabilir. Bazýlarý toksik reaksiyon dediðimiz “gýda zehirlenmesi” türüdür (örneðin; balýk yenmesi ile oluþan zehirlenme). Yine bunun gibi bozulmuþ veya beklemiþ gýdalarýn tüketilmesi ile oluþan, kusma, bulantý, karýn aðrýsý gibi bulgularýn olduðu gýda zehirlenmeleri de alerjik reaksiyon deðillerdir. Buradaki belki de en önemli ipucu bu gýdayý yiyen herkeste ayný tür bulgularýn görülmesidir. Hal bu ki gýda alerjisine baðlý reaksiyonlar yalnýzca o kiþiyi ilgilendirir ve ayný gýdanýn her alýndýðýnda bulgular ortaya çýkar. Genellikle de reaksiyona ait bulgular giderek artar ve ciddileþir. 

Gýda alerjilerindeki bulgular olan; bulantý, karýn aðrýsý, kusma ve/veya ishal gibi bulgular yemek yendikten 2 saat sonra ortaya çýkar. Çocuklarda; iþtahsýzlýk, kilo alamama ve karýn aðrýsý gibi bulgular deðerlidir. Uzun süreli devam eden gýda alerjileri sonunda çocuklarda büyüme geliþme geriliði de ortaya çýkabilir. Aslýnda gýdayý aldýktan belli bir süre sonra ortaya çýkan bu mide-barsak sistemi bulgularý belki de durumun erkenden fark edilmesine yardýmcý olabilir. Ancak; gýda alerjileri ile ortaya çýkan cilt reaksiyonlarý (kurdeþen=ürtiker gibi) gýdaya baðlanmayabilir. Bu nedenle bu tür cilt reaksiyonu olan hastalarda da mutlaka ve mutlaka gýda alerjilerini araþtýrmak gereklidir.

Tüm bunlar dýþýnda alerji pratiðinde “oral alerji sendromu” adý ile bir hastalýk tablosu da tanýmlanmýþtýr. Bu tür bir durum özellikle huþ aðacý, Amerikan nezle otu poleni ve pelin otu polenine alerjisi olanlarda oluþabilir. Reaksiyonlar genelde dudaklarda, dilde, boðazda görülmektedir; kaþýntý, gýcýklanma, yanma gibi bulgular dikkati çeker. Bu bulgular genellikle kýsa sürer ve çoðunlukla kavun, karpuz ve muz yenmesinden sonra oluþur. Huþ aðacý alerjisi olanlarda patates, havuç, kereviz, çeviz ve kiwi yedikten sonra da oluþabilir. Bunun nedeni huþ aðacý poleni ile bu sebze ve meyvelerdeki alerjik proteinlerin benzemesidir. 

Hastalarýn tanýlarý için mutlaka bir alerji ve immünoloji uzmaný ile görüþmesi þarttýr. Yapýlan deri testleri, bazý kan testleri veya gýdalarýn direk kendileri ile yapýlan uyarý testleri taný ile konulur.Tedavisinde en önemli þey bu gýdalardan uzak durmaktýr. Gerektiðinde antihistaminik ilaçlar kullanýlýr. Gýda alerjileri için þu anda alerjen spesifik immünoterapi (aþý tedavisi) uygulamasý halen mümkün deðildir.

Sizce bu gün için sýkça tükettiðimiz gýdalarda ne kadar katký maddesi vardýr? Tahmininiz nedir? Bir düzine? 50 tane? Belki 100 veya daha fazla? Bu sayýnýn 2000 veya daha fazla olduðuna inanýr mýsýnýz? Bu gerçekten doðru! Koruyucular, kývam arttýrýcýlar, lezzet arttýrýcýlar, renklendiriciler, tatlandýrýcýlar ve benzerleri her gün yediðimiz yiyeceklere eklenmektedir. Bu kadar çok katký maddesine karþýn sürpriz bir þekilde bu reaksiyonlar sadece bazý duyarlý kiþilerde oluþmaktadýr. Aþaðýda sýk kullanýlan katký maddeleri ve ortaya çýkardýklarý hastalýklar bulunmaktadýr. 

ASPARTAM- Yapay tatlandýrýcý (diyet þekeri) olarak bilinir. Duyarlý olan kiþilerde göz kapaklarýnda, dudaklarda, ellerde veya ayaklarda þiþmeye neden olur. Ancak, bu bulgularýn görülme sýklýðý azdýr.

BENZOATLAR- Muz, kek, hububat, çikolata, soslar, katý ve sývý yaðlar, meyankökü, margarin, mayonez, süt tozu, patates tozu ve kuru maya gibi bazý gýdalarýn iþlenmesi sýrasýnda gýda koruyucusu olarak kullanýlýr. 

BHA/BHT- Antioksidandýrlar. BHA ve BHT özellikle katý ve sývý yaðlar ile hububat ürünlerinde kullanýlýr. Duyarlý kiþilerde kurdeþene sebep olurlar. 

GIDA BOYALARI- Gýdalara renk vermek için kullanýlýrlar. Bunlar, E102 (Tartrazin) gibi numaralarla isimlendirilirler. Kekler, þekerlemeler, konserve sebzeler, peynirler, çikletler, sosis, dondurma, portakallý içecekler, salata soslarý, mevsim salatalarý, alkolsüz meþrubatlar ve ketçap gibi bazý gýdalar tartrazin içerirler. Kurdeþen veya astým ataklarýna neden olur. 

MSG=Monosodyum glutamat (E621)- Özellikle uzak doðu (Çin, Japon) ve Türk mutfaðýnda kullanýlýr. Bununla oluþan reaksiyona “Çin Restoraný Sendromu” da denir. Bir çok imalathane ve restoranda da deðiþik gýdalarda lezzet arttýrýcý olarak kullanýlýr. MSG ile oluþan reaksiyonlar þöyledir: Baþ aðrýsý, bulantý, ishal, terleme, göðüste sýkýþma, boyun arkasýnda yanma. Bu tür reaksiyonlar fazla miktarda MSG alýnmasý sonrasý oluþur. Bu maddeyi tüketen astýmlý hastalarda aðýr astým ataklarý oluþabilmektedir. 

NÝTRAT/NÝTRÝTLER- Bu iki madde hem koruyucu olarak hem de renklendirici ve lezzet arttýrýcý olarak kullanýlýr. Nitrat ve nitritler özellikle sosis, salam gibi et ürünlerinde bulunur. Bazý kiþilerde baþ aðrýsý ve kurdeþene neden olabilirler. 

PARABENLER- Gýda ve ilaçlarda koruyucu olarak kullanýlýrlar. Bu maddelere duyarlý kiþilerde alýndýklarýnda, aðýr cilt bulgularý veya deride kýzarýklýk, þiþlik, kaþýntý ve aðrýya neden olurlar. 

SULFÝTLER- SO2, sülfitleyici maddeler (Sülfür di oksit, sodyum veya potasyum sülfit, bisülfit, metabisülfit) olarak da bilinirler. Gýda koruyucusu olarak ve mayalý içeceklerin kaplarýnda kullanýlýrlar. Fýrýnlanmýþ ürünler, çaylar, çeþniler, deniz ürünleri, reçeller, jöleler, kurutulmuþ meyveler, meyve sularý, konserve ve suyu alýnmýþ sebzeler, dondurulmuþ patates ve çorba karýþýmlarýnda, bira þarap ve elma þarabý gibi içeceklerde bulunurlar. Göðüste sýkýþma, kurdeþen, karýnda kramp, ishal, kan basýncý düþmesi, baþta yanma hissi, halsizlik, nabýz hýzlanmasý gibi bulgulara neden olur. Ayrýca sülfitler, bunlara duyarlý astýmlýlarda astým ataðýný tetikleyebilir. Bir çok restoranýn salata barýnda yüksek düzeyde sülfit mevcuttur. 

En iyi yol hangi gýdada hangi katký maddesinin bulunduðunun bilinmesi ve bunlardan uzak durulmasýdýr. Alerji ve immünoloji uzmanýnýz hangi gýdanýn bu bulgularýnýzdan sorumlu olabileceði ve bunun diyetinizden çýkarýlmasý konusunda size yardýmcý olabilir. Bunun dýþýnda ulusal gýda kontrol mekanizmalarýnýn bu konu üzerine ciddi bir þekilde eðilmesi ve özellikle paketlenmiþ hazýr gýdalar içindeki katký maddelerinin gýda ambalajý üzerine en ince ayrýntýsýna kadar yazýlmasý saðlanmalýdýr.

Gýda alerjileri toplumda hiç de az rastlanmayan durumlardýr. Hastalar gýda alerjisi ile ilgili olabilecek bir çok bulgu (bulantý, kusma, ishal, karýn aðrýsý, ciltte kaþýntý, kabarýklýk, kurdeþen ve hatta ölümcül anafilaksi reaksiyonlarý) ile doktora baþvurabilirler. 

Toplum geneline bakýldýðýnda, gýda alerjisine 3 yaþýndan küçüklerde %8, eriþkinlerde ise %2 sýklýðýnda rastlanýr. Gýda alerjisinden baþlýca þu gýdalar sorumludur: çocuklarda süt, yumurta, yer fýstýðý, balýk ve fýndýk; eriþkinlerde ise yer fýstýðý, fýndýk, balýk ve kabuklu deniz hayvanlarý. Bu deðiþkenlik aslýnda normaldir. Yani kiþi belirli yaþlarda belirli gýdalarla karþýlaþýr ve bu karþýlaþma sýklýðý ona karþý geliþebilecek alerjik hastalýk sýklýðýný da artýrýr.

Gýda ile ortaya çýkan alerjilerde, deri, mide barsak sistemi ve solunum sistemi bulgularý ortaya çýkabilir. Gýdalar yaþam için elzemdir yani yaþamýn devamý için mutlak gereklidir. Genellikle hemen tüm kültürlerde 3 ana öðün ve arada atýþtýrýlan birçok ek gýda günlük menüyü oluþturur. Batýlý ülkelerde ortalama bir insan yaþamý boyunca yaklaþýk 2-3 ton kadar gýda tüketir. Bu yüzden gýda alerjisi gibi gýdalarla oluþacak rahatsýzlýklarýn da sýk görülmesi sürpriz olmamalýdýr. Bugün birçok gazete, dergi, radyo, televizyon programý, kitap ve web siteleri gýda alerjisi baþlýðýný iþlemektedir. Týbbýn babasý olan Hipokrat 2000 yýl önce gýda ile oluþan reaksiyonlarý tanýmlamýþtýr. Ancak; þu da bilinmelidir ki gýda ile oluþan reaksiyonlarýn hepsi alerjik reaksiyon olmayabilir. Bazýlarý toksik reaksiyon dediðimiz “gýda zehirlenmesi” türüdür (örneðin; balýk yenmesi ile oluþan zehirlenme). Yine bunun gibi bozulmuþ veya beklemiþ gýdalarýn tüketilmesi ile oluþan, kusma, bulantý, karýn aðrýsý gibi bulgularýn olduðu gýda zehirlenmeleri de alerjik reaksiyon deðillerdir. Buradaki belki de en önemli ipucu bu gýdayý yiyen herkeste ayný tür bulgularýn görülmesidir. Hal bu ki gýda alerjisine baðlý reaksiyonlar yalnýzca o kiþiyi ilgilendirir ve ayný gýdanýn her alýndýðýnda bulgular ortaya çýkar. Genellikle de reaksiyona ait bulgular giderek artar ve ciddileþir. 

Gýda alerjilerindeki bulgular olan; bulantý, karýn aðrýsý, kusma ve/veya ishal gibi bulgular yemek yendikten 2 saat sonra ortaya çýkar. Çocuklarda; iþtahsýzlýk, kilo alamama ve karýn aðrýsý gibi bulgular deðerlidir. Uzun süreli devam eden gýda alerjileri sonunda çocuklarda büyüme geliþme geriliði de ortaya çýkabilir. Aslýnda gýdayý aldýktan belli bir süre sonra ortaya çýkan bu mide-barsak sistemi bulgularý belki de durumun erkenden fark edilmesine yardýmcý olabilir. Ancak; gýda alerjileri ile ortaya çýkan cilt reaksiyonlarý (kurdeþen=ürtiker gibi) gýdaya baðlanmayabilir. Bu nedenle bu tür cilt reaksiyonu olan hastalarda da mutlaka ve mutlaka gýda alerjilerini araþtýrmak gereklidir.

Tüm bunlar dýþýnda alerji pratiðinde “oral alerji sendromu” adý ile bir hastalýk tablosu da tanýmlanmýþtýr. Bu tür bir durum özellikle huþ aðacý, Amerikan nezle otu poleni ve pelin otu polenine alerjisi olanlarda oluþabilir. Reaksiyonlar genelde dudaklarda, dilde, boðazda görülmektedir; kaþýntý, gýcýklanma, yanma gibi bulgular dikkati çeker. Bu bulgular genellikle kýsa sürer ve çoðunlukla kavun, karpuz ve muz yenmesinden sonra oluþur. Huþ aðacý alerjisi olanlarda patates, havuç, kereviz, çeviz ve kiwi yedikten sonra da oluþabilir. Bunun nedeni huþ aðacý poleni ile bu sebze ve meyvelerdeki alerjik proteinlerin benzemesidir. 

Hastalarýn tanýlarý için mutlaka bir alerji ve immünoloji uzmaný ile görüþmesi þarttýr. Yapýlan deri testleri, bazý kan testleri veya gýdalarýn direk kendileri ile yapýlan uyarý testleri taný ile konulur.Tedavisinde en önemli þey bu gýdalardan uzak durmaktýr. Gerektiðinde antihistaminik ilaçlar kullanýlýr. Gýda alerjileri için þu anda alerjen spesifik immünoterapi (aþý tedavisi) uygulamasý halen mümkün deðildir.

Sizce bu gün için sýkça tükettiðimiz gýdalarda ne kadar katký maddesi vardýr? Tahmininiz nedir? Bir düzine? 50 tane? Belki 100 veya daha fazla? Bu sayýnýn 2000 veya daha fazla olduðuna inanýr mýsýnýz? Bu gerçekten doðru! Koruyucular, kývam arttýrýcýlar, lezzet arttýrýcýlar, renklendiriciler, tatlandýrýcýlar ve benzerleri her gün yediðimiz yiyeceklere eklenmektedir. Bu kadar çok katký maddesine karþýn sürpriz bir þekilde bu reaksiyonlar sadece bazý duyarlý kiþilerde oluþmaktadýr. Aþaðýda sýk kullanýlan katký maddeleri ve ortaya çýkardýklarý hastalýklar bulunmaktadýr. 

ASPARTAM- Yapay tatlandýrýcý (diyet þekeri) olarak bilinir. Duyarlý olan kiþilerde göz kapaklarýnda, dudaklarda, ellerde veya ayaklarda þiþmeye neden olur. Ancak, bu bulgularýn görülme sýklýðý azdýr.

BENZOATLAR- Muz, kek, hububat, çikolata, soslar, katý ve sývý yaðlar, meyankökü, margarin, mayonez, süt tozu, patates tozu ve kuru maya gibi bazý gýdalarýn iþlenmesi sýrasýnda gýda koruyucusu olarak kullanýlýr. 

BHA/BHT- Antioksidandýrlar. BHA ve BHT özellikle katý ve sývý yaðlar ile hububat ürünlerinde kullanýlýr. Duyarlý kiþilerde kurdeþene sebep olurlar. 

GIDA BOYALARI- Gýdalara renk vermek için kullanýlýrlar. Bunlar, E102 (Tartrazin) gibi numaralarla isimlendirilirler. Kekler, þekerlemeler, konserve sebzeler, peynirler, çikletler, sosis, dondurma, portakallý içecekler, salata soslarý, mevsim salatalarý, alkolsüz meþrubatlar ve ketçap gibi bazý gýdalar tartrazin içerirler. Kurdeþen veya astým ataklarýna neden olur. 

MSG=Monosodyum glutamat (E621)- Özellikle uzak doðu (Çin, Japon) ve Türk mutfaðýnda kullanýlýr. Bununla oluþan reaksiyona “Çin Restoraný Sendromu” da denir. Bir çok imalathane ve restoranda da deðiþik gýdalarda lezzet arttýrýcý olarak kullanýlýr. MSG ile oluþan reaksiyonlar þöyledir: Baþ aðrýsý, bulantý, ishal, terleme, göðüste sýkýþma, boyun arkasýnda yanma. Bu tür reaksiyonlar fazla miktarda MSG alýnmasý sonrasý oluþur. Bu maddeyi tüketen astýmlý hastalarda aðýr astým ataklarý oluþabilmektedir. 

NÝTRAT/NÝTRÝTLER- Bu iki madde hem koruyucu olarak hem de renklendirici ve lezzet arttýrýcý olarak kullanýlýr. Nitrat ve nitritler özellikle sosis, salam gibi et ürünlerinde bulunur. Bazý kiþilerde baþ aðrýsý ve kurdeþene neden olabilirler. 

PARABENLER- Gýda ve ilaçlarda koruyucu olarak kullanýlýrlar. Bu maddelere duyarlý kiþilerde alýndýklarýnda, aðýr cilt bulgularý veya deride kýzarýklýk, þiþlik, kaþýntý ve aðrýya neden olurlar. 

SULFÝTLER- SO2, sülfitleyici maddeler (Sülfür di oksit, sodyum veya potasyum sülfit, bisülfit, metabisülfit) olarak da bilinirler. Gýda koruyucusu olarak ve mayalý içeceklerin kaplarýnda kullanýlýrlar. Fýrýnlanmýþ ürünler, çaylar, çeþniler, deniz ürünleri, reçeller, jöleler, kurutulmuþ meyveler, meyve sularý, konserve ve suyu alýnmýþ sebzeler, dondurulmuþ patates ve çorba karýþýmlarýnda, bira þarap ve elma þarabý gibi içeceklerde bulunurlar. Göðüste sýkýþma, kurdeþen, karýnda kramp, ishal, kan basýncý düþmesi, baþta yanma hissi, halsizlik, nabýz hýzlanmasý gibi bulgulara neden olur. Ayrýca sülfitler, bunlara duyarlý astýmlýlarda astým ataðýný tetikleyebilir. Bir çok restoranýn salata barýnda yüksek düzeyde sülfit mevcuttur. 

En iyi yol hangi gýdada hangi katký maddesinin bulunduðunun bilinmesi ve bunlardan uzak durulmasýdýr. Alerji ve immünoloji uzmanýnýz hangi gýdanýn bu bulgularýnýzdan sorumlu olabileceði ve bunun diyetinizden çýkarýlmasý konusunda size yardýmcý olabilir. Bunun dýþýnda ulusal gýda kontrol mekanizmalarýnýn bu konu üzerine ciddi bir þekilde eðilmesi ve özellikle paketlenmiþ hazýr gýdalar içindeki katký maddelerinin gýda ambalajý üzerine en ince ayrýntýsýna kadar yazýlmasý saðlanmalýdýr.