Cinsellik yaþamýn doðal bir parçasýdýr. Cinsel saðlýk ve davranýþý; aile, arkadaþlar, eðitim, kültür ve çevre gibi birçok etken belirler. Fakat, bazý hastalýklar cinsel saðlýðý ve iliþki sýrasýnda gösterilen eforu etkileyebilir hatta bozabilir. Astým, cinsel yaþam açýsýndan, hastalarýn yaþam kalitesi algýlamalarýný önemsenmeye baþlandýðýndan bu yana üzerinde durulan bir konudur.

Temel bilgi olarak astým toplumun %5’ini etkileyen, trakeo-bronþial aðacýn terminal dallarýnýn yaygýn daralmasý ve obstrüksiyonu ile karakterize, bronkokonstrüksiyon ve mukus üretiminin aracýlýk ettiði kronik inflamatuvar, dönemsel, yaygýn bir hastalýktýr. Hastalýk ataklar þeklinde geliþir ve bu ataklarý enfeksiyonlar, alerjenler, çeþitli egzersizler ve duygusal stres tetikleyebilir. Sonuç olarak kiþilerin fiziksel aktiviteleri kýsýtlanýr, çalýþma performanslarý düþer, gece uykularý bölünür, sýklýkla medikal tedavi almalarý ve bazen de hastanede yatmalarý gerekir. 

Yaþam kalitesi, genel olarak kiþinin hastalýðý ile ilgili olarak fiziksel, psikolojik ve sosyal fonksiyonlarýna olan etkisini tanýmlayan bir terimdir. Astýmýn yaþam kalitesi parametelerini etkilediðine dair hem jenerik hem de hastalýk özgül anket formlarýnýn kullanýlarak elde edilen bir çok veri vardýr (1,2). Hastalýðýn yaþam kalitesi parametrelerini ne denli etkilediðini inceleyen hem jenerik hem de hastalýða özgül anketler vardýr (1,3,4). Astým, hastalarýn hayatýný fiziksel, emosyonel ve sosyal açýlardan etkileyen kronik bir hastalýk olup son yýllarda hastalýðýn bu yönüyle de deðerlendirilmesi oldukça ilgi çekici bir alan yaratmýþtýr. 

Seksüel yaþam da kiþilerin normal hayatýnýn doðal ve önemli bir parçasý olup, birçok hastalýktan etkilenmektedir. Seksüel yaþama ait veriler yaþam kalitesi verilerinin önemli parçalarýný oluþturmaktadýr. Birçok hastalýðýn yaþam kalitesi parametreleri dýþýnda kiþilerin seksüel kalitelerini de etkilediðine dair çalýþmalar mevcuttur (5,6). Son yýllarýn ilgi çeken alanlarýndan olan yaþam kalitesi, seksüel yaþam kalitesi ve bunlarýn hastalýklarla ilgisini deðerlendiren çalýþmalar giderek artmaktadýr. 

Seksüel aktivite (koitus) astýmý deðiþik yollarla tetikleyebilir. Kimi hastalarda seksüel heyecan ile birlikte anksiyetenin eþlik ettiði astým ve rinit ataklarý geliþir, nadiren de bazý hastalarda tek baþýna insan seminal sývý alerjisine baðlý (HSPA=Human Seminal Plasma Allergy) (7,8) ya da kondom kullanýmý sýrasýnda görülen lateks alerjisi (7.9,10) kaynaklý aþýrý duyarlýlýk reaksiyonlarý görülebilir. Postkoital astým “sexercise induced asthma (SIA)” ise seksüel heyecan dýþýnda herhangi bir sebepten kaynaklanan astým ataðýdýr (11). Hasta ve partnerlerinin baskýn özelliði anksiyete ve endiþedir. Koital astýmýn aksine akut ataklar yerine koitus sonrasý 4-6 saat sonra görülen geç astým yanýtlarýyla karakterizedir (11).

SIA, egzersizin indüklediði bir astým þekli deðildir. Seksüel aktivitenin ilk dakikalarýndan itibaren hastalarýn PEFR (peak expiratory flow rates) deðerleri bariz bir þekilde düþerken merdiven çýkma egzersizindeki (ki bu egzersiz seks sýrasýnda harcanan enerjiye denk olan bir egzersizdir) PERF deðerlerinde bir düþüþ görülmemektedir (12). Seksüel aktivite sýrasýnda oluþan yoðun duygusal uyaranlar otonom sinir sitemi üzerinde parasempatik yönde bir dengesizliðe yol açarak mast hücrelerinden medyatörlerin salýnmasýna sonuç olarak hastada postkoital astým ya da rinit geliþmesine neden olur (11).

Koitus ile iliþkili astým durumlarý iyi tanýmlanmalý ve ayrýlmalýdýr. HSPA, kondom kullanýmý ve SIA; koitus ile iliþkili olan ancak her biri farklý tedavi yaklaþýmlarý gereken durumlardýr. HSPA, vulvovajinit ile kolayca karýþtýrýlabilirken, kondomun yol açtýðý lokal belirtiler ve astým durumu, spesifik olmayan postkoital semptomlarla karýþabilir. Kolayca taný konulabilecek çoðu vaka hastalarýn utangaçlýðý, çekinmeleri ya da klinisyenlerin yoðun poliklinik tempolarý sýrasýnda dikkatsizlikleri nedeniyle gözden kaçmaktadýr. Ancak; tüm bunlarda en önemli çözümün, hasta deðerlendirme esnasýnda son derece derin ve ayrýntýlý bir anamnez almak olduðu aþikardýr. 

Astýmda cinsel hayatý etkileyebilen bir diðer neden de depresyondur. Hipoksi, sýnýrlý akciðer fonksiyonu gibi organik deðiþiklikler hastalýðýn ileri aþamalarýnda belirgin hale gelirken, depresif ruh hali ve sosyal faaliyetlerde kýsýtlanma erken fazda görülür. Depresyon astýmlý hastalarda semptomlarý aðýrlaþtýrýr, düþük libido, erektil disfonksiyon gibi cinsel fonksiyon bozukluklarýna yol açar (13-16). Nefes darlýðý ve boðulma hissi korkusu yaþayan hastalar cinsel temastan kaçýnabilir ve sonuç olarak eþler arasýnda uyum sorunlarý oluþabilir (16,17). 

Fizyolojik olarak astým, kronik obstrüktif akciðer hastalýðý (KOAH) ile benzer þekilde gonadal steroidleri etkileyebilir. Hipoksi, libido ile iliþkili temel hormon olan testesteron düzeylerinde düþüklüðe neden olur. Hipoksinin diðer bir etkisi, Nitrik oksit (NO) sentezi ve kavernöz dokuda cGMP aktivitesi için gerekli olan moleküler oksijen düzeylerini etkilemesidir ki bu yolla erektil disfonksiyona neden olabilir (18).

Etkilenen sistem bakýmýndan yakýnlýk gösteren KOAH gibi hastalýklarýn cinsel yaþam üzerine etkileri belgelenmiþ olmasýna raðmen astým için yeterince çalýþma yapýlmamýþtýr (19). Oysa ki cinsel efor düþünüldüðünde bu tür durumlarýn astýmlý bir hastanýn cinsel yaþamýný olumsuz yönde etkileyeceði aþikardýr. Kaba bir yaklaþýmla astýmdan primer olarak etkilenen popülasyon %5 iken sekonder olarak etkilenen eþ, ebeveyn ve çocuk popülasyonu hesaba katýlacak olursa bu oran %10 ila 25 arasýnda dramatik bir deðiþim gösterebilir. Etkilenecek kiþilerin muazzamlýðý dikkate alýnýrsa konuya ciddi bir yaklaþým gerekmektedir. Gerek kapalý gerekse modern toplumlarda, hasta ve hekimler cinsel yaþam hakkýnda konuþmayý rahatsýz edici bir konu olarak bulmaktadýr (20). Kronik hastalýðý olan kiþiler sadece hastalýklarý ile ilgili deðil ayrýca cinsel yaþamlarý hakkýnda konuþmaya da teþvik edilmeli, týp eðitimi içine hastalara cinsel konularda nasýl yaklaþýlacaðý konusunda pratik uygulamalar eklenmelidir (21,22). Astým tedavisinin uygun yönetimi için yaþam kalitesi ve dolayýsýyla cinsel fonksiyonlar da önemlidir ve cinsel hayatlarýnda sýnýrlamalarý olan hastalarýn astým kontrolünün iyi olduðunu söyleyemeyiz.

Tüm bu veriler ele alýndýðýnda astýmlý bir hastayý deðerlendirirken son derece derin ve ayrýntýlý bir anamnez almanýn gerekliliði ortaya çýkmaktadýr. Hekimlerin bu görüþme esnasýnda hastasýnýn özellikle cinsel yaþamla ilgili kýsýtlanmalarý ve diðer yaþam kalitesi parametrelerini mutlaka deðerlendirmeye almasý, yapacaðý tedaviye buna göre deðerlendirmesi gerekmektedir. Bunun dýþýnda astým için uygulanan tedavilerin hastanýn cinsel yaþam kalitesi üzerine olumlu veya olumsuz etkileri her vizite mutlaka deðerlendirilmelidir. Tüm hastalýklarda olduðu gibi astýmlý hastalar da bir bütün olarak ele alýnmalýdýrlar.

Cinsellik yaþamýn doðal bir parçasýdýr. Cinsel saðlýk ve davranýþý; aile, arkadaþlar, eðitim, kültür ve çevre gibi birçok etken belirler. Fakat, bazý hastalýklar cinsel saðlýðý ve iliþki sýrasýnda gösterilen eforu etkileyebilir hatta bozabilir. Astým, cinsel yaþam açýsýndan, hastalarýn yaþam kalitesi algýlamalarýný önemsenmeye baþlandýðýndan bu yana üzerinde durulan bir konudur.

Temel bilgi olarak astým toplumun %5’ini etkileyen, trakeo-bronþial aðacýn terminal dallarýnýn yaygýn daralmasý ve obstrüksiyonu ile karakterize, bronkokonstrüksiyon ve mukus üretiminin aracýlýk ettiði kronik inflamatuvar, dönemsel, yaygýn bir hastalýktýr. Hastalýk ataklar þeklinde geliþir ve bu ataklarý enfeksiyonlar, alerjenler, çeþitli egzersizler ve duygusal stres tetikleyebilir. Sonuç olarak kiþilerin fiziksel aktiviteleri kýsýtlanýr, çalýþma performanslarý düþer, gece uykularý bölünür, sýklýkla medikal tedavi almalarý ve bazen de hastanede yatmalarý gerekir. 

Yaþam kalitesi, genel olarak kiþinin hastalýðý ile ilgili olarak fiziksel, psikolojik ve sosyal fonksiyonlarýna olan etkisini tanýmlayan bir terimdir. Astýmýn yaþam kalitesi parametelerini etkilediðine dair hem jenerik hem de hastalýk özgül anket formlarýnýn kullanýlarak elde edilen bir çok veri vardýr (1,2). Hastalýðýn yaþam kalitesi parametrelerini ne denli etkilediðini inceleyen hem jenerik hem de hastalýða özgül anketler vardýr (1,3,4). Astým, hastalarýn hayatýný fiziksel, emosyonel ve sosyal açýlardan etkileyen kronik bir hastalýk olup son yýllarda hastalýðýn bu yönüyle de deðerlendirilmesi oldukça ilgi çekici bir alan yaratmýþtýr. 

Seksüel yaþam da kiþilerin normal hayatýnýn doðal ve önemli bir parçasý olup, birçok hastalýktan etkilenmektedir. Seksüel yaþama ait veriler yaþam kalitesi verilerinin önemli parçalarýný oluþturmaktadýr. Birçok hastalýðýn yaþam kalitesi parametreleri dýþýnda kiþilerin seksüel kalitelerini de etkilediðine dair çalýþmalar mevcuttur (5,6). Son yýllarýn ilgi çeken alanlarýndan olan yaþam kalitesi, seksüel yaþam kalitesi ve bunlarýn hastalýklarla ilgisini deðerlendiren çalýþmalar giderek artmaktadýr. 

Seksüel aktivite (koitus) astýmý deðiþik yollarla tetikleyebilir. Kimi hastalarda seksüel heyecan ile birlikte anksiyetenin eþlik ettiði astým ve rinit ataklarý geliþir, nadiren de bazý hastalarda tek baþýna insan seminal sývý alerjisine baðlý (HSPA=Human Seminal Plasma Allergy) (7,8) ya da kondom kullanýmý sýrasýnda görülen lateks alerjisi (7.9,10) kaynaklý aþýrý duyarlýlýk reaksiyonlarý görülebilir. Postkoital astým “sexercise induced asthma (SIA)” ise seksüel heyecan dýþýnda herhangi bir sebepten kaynaklanan astým ataðýdýr (11). Hasta ve partnerlerinin baskýn özelliði anksiyete ve endiþedir. Koital astýmýn aksine akut ataklar yerine koitus sonrasý 4-6 saat sonra görülen geç astým yanýtlarýyla karakterizedir (11).

SIA, egzersizin indüklediði bir astým þekli deðildir. Seksüel aktivitenin ilk dakikalarýndan itibaren hastalarýn PEFR (peak expiratory flow rates) deðerleri bariz bir þekilde düþerken merdiven çýkma egzersizindeki (ki bu egzersiz seks sýrasýnda harcanan enerjiye denk olan bir egzersizdir) PERF deðerlerinde bir düþüþ görülmemektedir (12). Seksüel aktivite sýrasýnda oluþan yoðun duygusal uyaranlar otonom sinir sitemi üzerinde parasempatik yönde bir dengesizliðe yol açarak mast hücrelerinden medyatörlerin salýnmasýna sonuç olarak hastada postkoital astým ya da rinit geliþmesine neden olur (11).

Koitus ile iliþkili astým durumlarý iyi tanýmlanmalý ve ayrýlmalýdýr. HSPA, kondom kullanýmý ve SIA; koitus ile iliþkili olan ancak her biri farklý tedavi yaklaþýmlarý gereken durumlardýr. HSPA, vulvovajinit ile kolayca karýþtýrýlabilirken, kondomun yol açtýðý lokal belirtiler ve astým durumu, spesifik olmayan postkoital semptomlarla karýþabilir. Kolayca taný konulabilecek çoðu vaka hastalarýn utangaçlýðý, çekinmeleri ya da klinisyenlerin yoðun poliklinik tempolarý sýrasýnda dikkatsizlikleri nedeniyle gözden kaçmaktadýr. Ancak; tüm bunlarda en önemli çözümün, hasta deðerlendirme esnasýnda son derece derin ve ayrýntýlý bir anamnez almak olduðu aþikardýr. 

Astýmda cinsel hayatý etkileyebilen bir diðer neden de depresyondur. Hipoksi, sýnýrlý akciðer fonksiyonu gibi organik deðiþiklikler hastalýðýn ileri aþamalarýnda belirgin hale gelirken, depresif ruh hali ve sosyal faaliyetlerde kýsýtlanma erken fazda görülür. Depresyon astýmlý hastalarda semptomlarý aðýrlaþtýrýr, düþük libido, erektil disfonksiyon gibi cinsel fonksiyon bozukluklarýna yol açar (13-16). Nefes darlýðý ve boðulma hissi korkusu yaþayan hastalar cinsel temastan kaçýnabilir ve sonuç olarak eþler arasýnda uyum sorunlarý oluþabilir (16,17). 

Fizyolojik olarak astým, kronik obstrüktif akciðer hastalýðý (KOAH) ile benzer þekilde gonadal steroidleri etkileyebilir. Hipoksi, libido ile iliþkili temel hormon olan testesteron düzeylerinde düþüklüðe neden olur. Hipoksinin diðer bir etkisi, Nitrik oksit (NO) sentezi ve kavernöz dokuda cGMP aktivitesi için gerekli olan moleküler oksijen düzeylerini etkilemesidir ki bu yolla erektil disfonksiyona neden olabilir (18).

Etkilenen sistem bakýmýndan yakýnlýk gösteren KOAH gibi hastalýklarýn cinsel yaþam üzerine etkileri belgelenmiþ olmasýna raðmen astým için yeterince çalýþma yapýlmamýþtýr (19). Oysa ki cinsel efor düþünüldüðünde bu tür durumlarýn astýmlý bir hastanýn cinsel yaþamýný olumsuz yönde etkileyeceði aþikardýr. Kaba bir yaklaþýmla astýmdan primer olarak etkilenen popülasyon %5 iken sekonder olarak etkilenen eþ, ebeveyn ve çocuk popülasyonu hesaba katýlacak olursa bu oran %10 ila 25 arasýnda dramatik bir deðiþim gösterebilir. Etkilenecek kiþilerin muazzamlýðý dikkate alýnýrsa konuya ciddi bir yaklaþým gerekmektedir. Gerek kapalý gerekse modern toplumlarda, hasta ve hekimler cinsel yaþam hakkýnda konuþmayý rahatsýz edici bir konu olarak bulmaktadýr (20). Kronik hastalýðý olan kiþiler sadece hastalýklarý ile ilgili deðil ayrýca cinsel yaþamlarý hakkýnda konuþmaya da teþvik edilmeli, týp eðitimi içine hastalara cinsel konularda nasýl yaklaþýlacaðý konusunda pratik uygulamalar eklenmelidir (21,22). Astým tedavisinin uygun yönetimi için yaþam kalitesi ve dolayýsýyla cinsel fonksiyonlar da önemlidir ve cinsel hayatlarýnda sýnýrlamalarý olan hastalarýn astým kontrolünün iyi olduðunu söyleyemeyiz.

Tüm bu veriler ele alýndýðýnda astýmlý bir hastayý deðerlendirirken son derece derin ve ayrýntýlý bir anamnez almanýn gerekliliði ortaya çýkmaktadýr. Hekimlerin bu görüþme esnasýnda hastasýnýn özellikle cinsel yaþamla ilgili kýsýtlanmalarý ve diðer yaþam kalitesi parametrelerini mutlaka deðerlendirmeye almasý, yapacaðý tedaviye buna göre deðerlendirmesi gerekmektedir. Bunun dýþýnda astým için uygulanan tedavilerin hastanýn cinsel yaþam kalitesi üzerine olumlu veya olumsuz etkileri her vizite mutlaka deðerlendirilmelidir. Tüm hastalýklarda olduðu gibi astýmlý hastalar da bir bütün olarak ele alýnmalýdýrlar.