Glioblastoma, ya da diðer adýyla glioblastoma multiforme, bütün beyin tümörlerinin içinde en sýk rastlanan primer kötü huylu beyin tümörüdür. Ayrýca bu tümör tedavi edilmesi en zor olan tümörlerden de biridir. Bu tümör beyin içindeki yýldýz þeklindeki glial destek dokularýndan yani astrositlerden köken alan kötü huylu bir tümör yani kanserdir. Astrositler kan ile beyin arasýndaki bariyerde çok önemli bir rol oynarlar. Kan-beyin bariyeri beyni koruyan bir filitre görevi görür. Bu tümör, bilinmeyen bir nedenden ötürü bir astrositin anormal bir þekil almasýyla baþlarý. Bu anormal astrosit çoðalarak kendi gibi anormal astrositlerin ortaya çýkmasýna neden olur. Aslýnda 4 tip astrositoma vardýr. Bunlardan evre 4 olaný en kötü huyludur. Astrositoma evre 4, glioblastoma multiforme, glioblastoma veya GBM ayný kötü huylu tümörün ortak adlarýdýr.

Bu tümör yaklaþýk 100 000’de 5 kiþide görülür. GBM bütün primer beyin tümörlerinin yaklaþýk olarak %20-30’unu oluþturmaktadýr. Genellikle 40-60 yaþ arasýnda ve erkeklerde kadýnlara oranla biraz daha fazla görülmektedir. Çocukluk çaðýndaki tümörlerin %10’dan azý glioblastomadýr. Bu tümör her iki beyin yarým küresini de tutabilir, bu durumda beyin grafisinde “kelebek” görüntüsü tipiktir.

Glioblastoma multiforme genellikle ilk oluþtuðu yerin 1-2 cm civarýndaki çevre dokulara yayýlýr, ancak hemen hemen hiç bir zaman vücuttaki baþka organlara yayýlmaz. Bazýlarý yavaþ büyüme eðilimindedir ancak daha sýklýkla çok hýzlý büyüyen ve yayýlan glioblastoma türü yaygýn olarak görülür. Hýzlý büyüyen türü 3-6 ay içinde bulgu verebilir.

Glioblastomada en sýk görülen bulgular baþ aðrýsý, hafýza kaybý, havale ve davranýþ deðiþiklikleridir. Bu bulgular tümörün hýzla büyümesi sonucunda artan basýnç nedeniyle ortaya çýkar. Tümör büyüdükçe, basý yaptýðý yerin özelliðine göre bazý beden iþlevlerinde kayýplar ortaya çýkabilir.

Glioblastomanýn tanýsý için hekim öncelikle nörolojik muayene yapar. Daha sonra CT ve/veya MRI ile tümörün yeri, büyüklüðü ve tipi saptanýr. Tanýnýn kesinleþmesi biyopsi ile mümkündür.

Tanýnýn kesinleþtirilmesi

Þikayetlerin giderilmesi

Potansiyel olarak tedaviye dirençli hücrelerin, onlar çoðalmaya baþlamadan önce yok edilmesi

Baðýþýklýk sisteminin baþ etmesi gereken kötü huylu hücrelerin azaltýlmasý

Kötü huylu hücrelerin daha sonraki tedaviye daha duyarlý hale getirilmesi için oksijenli ortama maruz býrakýlmalarý

Kötü huylu hücreler tarafýndan üretilen zararlý ürünlerin miktarýnýn azaltýlmasý

Bunlarý baþarabilmek için genellikle cerrahi tercih edilir. Ancak en baþarýlý ameliyattan sonra bile mikroskopik düzeyde tümör hücreleri beyinde kalýr. Bu durumda hekim bu hücrelerden mümkün olduðunca çoðunu öldürebilmek için ek bir tedavi önerecektir. Bu tedavi planý ya sistemik, yani bedende dolaþarak tümör bölgesine giden, ya da yerel, yani tümörün olduðu yerde etki eden tarzda bir tedavi olabilir.

Görüntüleme yardýmýyla yapýlan beyin cerrahisi. Burada amaç tümörün mümkün olduðunca büyük bir kýsmýnýn çýkartýlmasýdýr.

Giriþimsel MRI

Yerel tedaviler: ­ Yerel radyasyon uygulamasý. Beyin içine iyot veya iridyum yayan bir takým maddelerin, sývý radyoaktif madde dolu balonlarýn yerleþtirilmesi gibi bir takým yaklaþýmlarla cerrahi sonrasý beyinde kalmýþ olabilecek tümörün radyasyon ile yok edilmesine çalýþýlýr. ­ Yerel kemoterapi uygulamasý. Karmustin ya da BCNU adýndaki bir kemoterapotik ilaç içeren, kendinden eriyen bir takým maddelerin, cerrahi sonrasýnda beyin içine, tümörün çýkartýldýðý yere yerleþtirilmesi ile yerel kemoterapi uygulamasý yapýlabilir. Bu ilaç geleneksel olarak glioblastomanýn tedavisinde kullanýlmaktadýr. Beyin içine 1-8 adet yerleþtirilen bu maddeler 2-3 hafta boyunca ilacý salgýlarlar. Bu tedavinin tümörü tam olarak iyi etmese de yaþamý uzattýðý gösterilmiþtir. Bu tedavinin yan etkileri tümörün çýkartýlmasý için yapýlan cerrahi ile aynýdýr. Bu tedavinin diðerleriyle birlikte kullanýlmasýnýn etkinliði ile ilgili araþtýrmalar sürmektedir. Yeni tedaviler. Bunlar cerrahi giriþim sonrasýnda beyin içine yerleþtirilen, içlerine bir toksin ya da radyasyon yerleþtirilmiþ monoklonal antikorlar, ya da bir virüs aracýlýðýyla vücuda verilen gen tedavisi olarak sayýlabilir. Toksin veya radyasyon yerleþtirilmiþ monoklonal antikorlar bir taþýyýcýnýn içine yerleþtirilip, ameliyat sýrasýnda tümörün çýkartýldýðý boþluða yerleþtirilir. Bu antikorlarýn sadece “yabancý” olarak tanýnacak kanser hücrelerini yok etmeleri beklenmektedir. Diðer deneysel tedavi yönteminde ise cerrahi sýrasýnda alýnan tümör hücreleri laboratuarda iþlendikten sonra hastanýn kanýna enjekte edilmektedir. Bu, hastanýn baðýþýklýk sisteminde özelleþmiþ T hücrelerinin oluþmasýna ve kan dolaþýmýna salýnmasýna neden olur. Daha sonra kandan bu T hücreleri alýnarak cerrahi sýrasýnda oluþturulan boþluða yerleþtirilirler. Gen tedavisinde ise kanser hücrelerini tanýyýp yok edecek genlerin laboratuar ortamýnda geliþtirilmesine çalýþýlmaktadýr. Bu genler “Truva Atý” yaklaþýmýyla bir virüsün içine yerleþtirilir ve vücuda verilirler. Henüz araþtýrma döneminde olan bu tedavilerden alýnan sonuçlar umut vermektedir. ­ Yüksek kesinlikli radyasyon cerrahisi – bu iþlem için Gamma knife, modifiye doðrusal hýzlandýrýcý, proton ýþýnlarý kullanýlýr. Sadece tümöre ve çevresindeki alana radyasyon uygulanmasý normal beyin dokusunu radyasyonun yan etkilerinden korur. Radyasyon tedavisinin yan etkileri tümörün radyasyona direnç kazanmasý ve radyasyon hasarýdýr.

Glioblastoma, ya da diðer adýyla glioblastoma multiforme, bütün beyin tümörlerinin içinde en sýk rastlanan primer kötü huylu beyin tümörüdür. Ayrýca bu tümör tedavi edilmesi en zor olan tümörlerden de biridir. Bu tümör beyin içindeki yýldýz þeklindeki glial destek dokularýndan yani astrositlerden köken alan kötü huylu bir tümör yani kanserdir. Astrositler kan ile beyin arasýndaki bariyerde çok önemli bir rol oynarlar. Kan-beyin bariyeri beyni koruyan bir filitre görevi görür. Bu tümör, bilinmeyen bir nedenden ötürü bir astrositin anormal bir þekil almasýyla baþlarý. Bu anormal astrosit çoðalarak kendi gibi anormal astrositlerin ortaya çýkmasýna neden olur. Aslýnda 4 tip astrositoma vardýr. Bunlardan evre 4 olaný en kötü huyludur. Astrositoma evre 4, glioblastoma multiforme, glioblastoma veya GBM ayný kötü huylu tümörün ortak adlarýdýr.

Bu tümör yaklaþýk 100 000’de 5 kiþide görülür. GBM bütün primer beyin tümörlerinin yaklaþýk olarak %20-30’unu oluþturmaktadýr. Genellikle 40-60 yaþ arasýnda ve erkeklerde kadýnlara oranla biraz daha fazla görülmektedir. Çocukluk çaðýndaki tümörlerin %10’dan azý glioblastomadýr. Bu tümör her iki beyin yarým küresini de tutabilir, bu durumda beyin grafisinde “kelebek” görüntüsü tipiktir.

Glioblastoma multiforme genellikle ilk oluþtuðu yerin 1-2 cm civarýndaki çevre dokulara yayýlýr, ancak hemen hemen hiç bir zaman vücuttaki baþka organlara yayýlmaz. Bazýlarý yavaþ büyüme eðilimindedir ancak daha sýklýkla çok hýzlý büyüyen ve yayýlan glioblastoma türü yaygýn olarak görülür. Hýzlý büyüyen türü 3-6 ay içinde bulgu verebilir.

Glioblastomada en sýk görülen bulgular baþ aðrýsý, hafýza kaybý, havale ve davranýþ deðiþiklikleridir. Bu bulgular tümörün hýzla büyümesi sonucunda artan basýnç nedeniyle ortaya çýkar. Tümör büyüdükçe, basý yaptýðý yerin özelliðine göre bazý beden iþlevlerinde kayýplar ortaya çýkabilir.

Glioblastomanýn tanýsý için hekim öncelikle nörolojik muayene yapar. Daha sonra CT ve/veya MRI ile tümörün yeri, büyüklüðü ve tipi saptanýr. Tanýnýn kesinleþmesi biyopsi ile mümkündür.

Tanýnýn kesinleþtirilmesi

Þikayetlerin giderilmesi

Potansiyel olarak tedaviye dirençli hücrelerin, onlar çoðalmaya baþlamadan önce yok edilmesi

Baðýþýklýk sisteminin baþ etmesi gereken kötü huylu hücrelerin azaltýlmasý

Kötü huylu hücrelerin daha sonraki tedaviye daha duyarlý hale getirilmesi için oksijenli ortama maruz býrakýlmalarý

Kötü huylu hücreler tarafýndan üretilen zararlý ürünlerin miktarýnýn azaltýlmasý

Bunlarý baþarabilmek için genellikle cerrahi tercih edilir. Ancak en baþarýlý ameliyattan sonra bile mikroskopik düzeyde tümör hücreleri beyinde kalýr. Bu durumda hekim bu hücrelerden mümkün olduðunca çoðunu öldürebilmek için ek bir tedavi önerecektir. Bu tedavi planý ya sistemik, yani bedende dolaþarak tümör bölgesine giden, ya da yerel, yani tümörün olduðu yerde etki eden tarzda bir tedavi olabilir.

Görüntüleme yardýmýyla yapýlan beyin cerrahisi. Burada amaç tümörün mümkün olduðunca büyük bir kýsmýnýn çýkartýlmasýdýr.

Giriþimsel MRI

Yerel tedaviler: ­ Yerel radyasyon uygulamasý. Beyin içine iyot veya iridyum yayan bir takým maddelerin, sývý radyoaktif madde dolu balonlarýn yerleþtirilmesi gibi bir takým yaklaþýmlarla cerrahi sonrasý beyinde kalmýþ olabilecek tümörün radyasyon ile yok edilmesine çalýþýlýr. ­ Yerel kemoterapi uygulamasý. Karmustin ya da BCNU adýndaki bir kemoterapotik ilaç içeren, kendinden eriyen bir takým maddelerin, cerrahi sonrasýnda beyin içine, tümörün çýkartýldýðý yere yerleþtirilmesi ile yerel kemoterapi uygulamasý yapýlabilir. Bu ilaç geleneksel olarak glioblastomanýn tedavisinde kullanýlmaktadýr. Beyin içine 1-8 adet yerleþtirilen bu maddeler 2-3 hafta boyunca ilacý salgýlarlar. Bu tedavinin tümörü tam olarak iyi etmese de yaþamý uzattýðý gösterilmiþtir. Bu tedavinin yan etkileri tümörün çýkartýlmasý için yapýlan cerrahi ile aynýdýr. Bu tedavinin diðerleriyle birlikte kullanýlmasýnýn etkinliði ile ilgili araþtýrmalar sürmektedir. Yeni tedaviler. Bunlar cerrahi giriþim sonrasýnda beyin içine yerleþtirilen, içlerine bir toksin ya da radyasyon yerleþtirilmiþ monoklonal antikorlar, ya da bir virüs aracýlýðýyla vücuda verilen gen tedavisi olarak sayýlabilir. Toksin veya radyasyon yerleþtirilmiþ monoklonal antikorlar bir taþýyýcýnýn içine yerleþtirilip, ameliyat sýrasýnda tümörün çýkartýldýðý boþluða yerleþtirilir. Bu antikorlarýn sadece “yabancý” olarak tanýnacak kanser hücrelerini yok etmeleri beklenmektedir. Diðer deneysel tedavi yönteminde ise cerrahi sýrasýnda alýnan tümör hücreleri laboratuarda iþlendikten sonra hastanýn kanýna enjekte edilmektedir. Bu, hastanýn baðýþýklýk sisteminde özelleþmiþ T hücrelerinin oluþmasýna ve kan dolaþýmýna salýnmasýna neden olur. Daha sonra kandan bu T hücreleri alýnarak cerrahi sýrasýnda oluþturulan boþluða yerleþtirilirler. Gen tedavisinde ise kanser hücrelerini tanýyýp yok edecek genlerin laboratuar ortamýnda geliþtirilmesine çalýþýlmaktadýr. Bu genler “Truva Atý” yaklaþýmýyla bir virüsün içine yerleþtirilir ve vücuda verilirler. Henüz araþtýrma döneminde olan bu tedavilerden alýnan sonuçlar umut vermektedir. ­ Yüksek kesinlikli radyasyon cerrahisi – bu iþlem için Gamma knife, modifiye doðrusal hýzlandýrýcý, proton ýþýnlarý kullanýlýr. Sadece tümöre ve çevresindeki alana radyasyon uygulanmasý normal beyin dokusunu radyasyonun yan etkilerinden korur. Radyasyon tedavisinin yan etkileri tümörün radyasyona direnç kazanmasý ve radyasyon hasarýdýr.