Bu dönem ayný zamanda tuvalet alýþkanlýðýnýn da kazanýlmaya baþladýðý zamana denk düþer. Ýki yaþ civarýnda çocuk artýk kendi vücudu üzerinde kontrol kazamaya baþlar. Hareket ve kendini ifade etme becerileri hýzla geliþir. Bununla birlikte çocuk istekleri üzerinde daha ýsrarcý, inatçý olmaya aþlar. Çocuk psikolojisine baðlý olarak, anne babanýn tahammül sýnýrlarýný zorlayacak kadar zýtlýk çýkarabilir, gereksiz yere aðlar, istekleri olmadýðýnda eþyalarý fýrlatabilir, kendini yerlere atabilir. Bu durum zordur ancak normal geliþimin de bir parçasýdýr. 

Bakým verenin bu sürecin geçici olduðunu bilerek sabýrlý olmasý gerekir. Çocuða baðýrmak, þiddet uygulamak gibi yanlýþ tavýrlar çocuðun daha da negatif bir tavýr içine girmesine neden olmaktan baþka iþe yaramaz. Böyle durumlarda en uygun davranýþ sabýrlý, sakin ve kararlý olmak, çocuðun sakinleþmesini beklemektir.

Çocuðun içinde bulunduðu yaþ döneminin yaný sýra, çocuk eðitiminde anne babanýn takýndýðý tavýr ve farkýnda olmadan yaptýklarý tutum hatalarý da çocuðun söz dinlememe davranýþý göstermesine sebep olabilir. Özellikle çocuklara uygulanan katý disiplin veya tam tersi fazla gevþek bir disiplin, ebeveynlerin kararlý ve net bir tavýr sergileyememesi ve çocuða farklý mesajlarýn verildiði kalabalýk ortamlarda yetiþmiþ çocuklarda bu tip olumsuz davranýþlarý daha fazla görüyoruz. Ayrýca çocuða bir kardeþ gelmesi de çocukta yarattýðý stres nedeniyle, sinirli olmasýna ve olumsuz da olsa ilgiyi üzerine çekmeðe yönelik zorlayýcý, söz dinlemez davranýþlarýn ortaya çýkmasýna neden olabilir.

Çocuðun toplum içinde uyum içinde yaþayabilmesi, sorumluluk duygusu ve iç denetim kazanabilmesi için belli bir disiplin içerisinde yetiþtirilmesi gerekir. Kural tanýmayan, her istediði yapýlmýþ, söz dinlemeyen çocuklar hem kolay mutlu olamazlar, hem de davranýþlarýndaki benmerkezci tutum nedeniyle sosyal çevre tarafýndan dýþlanabilirler. Bu nedenle çocuk psikolojisinde anne babalarýn çocuklarýna bazý toplumsal kurallarý ve saðlýklý davranýþ modellerini öðretmeleri çok önemlidir. Burada en önemli noktalardan birisi anne ve babanýn çocuklarýna kendi davranýþlarýyla örnek olduklarýný unutmamalarýnýn gerektiðidir. Kendisiyle ve birbirleriyle sürekli baðýrýlarak ve azarlayarak konuþulan çocuklar ayný davranýþlarý kendi anne baba ve kardeþlerine gösterirler. Ayný þekilde saygýlý, çalýþkan, giriþken olabilmeleri için çocuklarýmýza davranýþlarýmýzla örnek olmalýyýz. Aþýrý katý disiplin uygulanmasý ise çocuðun korkak, öfkeli ve kýzgýn davranýþlar sergilemesine yol açabilir.

Doðru davranýþlarýnýn gözden kaçýrýlmadan, fazla abartýlý olmamak kaydýyla övülmesi ve takdir edilmesi çocuðu mutlu ederek olumlu davranýþýn tekrarlanmasý ve pekiþmesini saðlar. Somut hediye ve ödüller de sýk olmamakla birlikte verilebilir.

Ceza ve ödüllendirme çocuklarýn eðitiminde kullanýlan ve etkinliði kanýtlanmýþ yöntemlerdir. Öncelikli olarak tercih edilmesi gereken her zaman ödüllendirme olmalý, cezaya en son baþvurulmalýdýr. Çocuk psikolojisinde cezalar asla çocuðun kiþiliðini zedeleyecek, onun kendine güvenini sarsacak nitelikte olmamalýdýr. Bilgisayar oyunu oynamasýnýn kýsýtlanmasý, sokaða çýkmasýna belli bir süre izin verilmemesi, odasýnda bir süre oturup beklemesi gibi onun için önemli ve severek yaptýðý birkaç aktiviteden uzaklaþmasý þeklinde cezalar daha uygun olacaktýr. Çocuðu da eleþtirirken “Sen yaramaz bir çocuksun” gibi genel ifadeler kullanmak yerine, “Bu yaptýðýn davranýþ yanlýþtý” gibi hataya odaklanmak çok daha doðrudur.

Sonuç Olarak: Kendine güvenen, mutlu ve sosyal iliþkilerinde baþarýlý çocuklar yetiþtirmek istiyorsak onlara davranýþlarýmýzla örnek olmalý, onlara güvendiðimizi hissettirmeli, olumlu davranýþlarýný takdir etmeli, onlarla iliþkilerimizde hoþgörülü, tutarlý, net ve kararlý davranmaya dikkat etmeliyiz. Aþýrý gevþek ve aþýrý katý bir disiplin çocuklarda davranýþ sorunlarý oluþmasýna neden olacaðýndan dengeli bir eðitim çok önemlidir.

Çocuk ve Ergen Psikiyatristi

Bu dönem ayný zamanda tuvalet alýþkanlýðýnýn da kazanýlmaya baþladýðý zamana denk düþer. Ýki yaþ civarýnda çocuk artýk kendi vücudu üzerinde kontrol kazamaya baþlar. Hareket ve kendini ifade etme becerileri hýzla geliþir. Bununla birlikte çocuk istekleri üzerinde daha ýsrarcý, inatçý olmaya aþlar. Çocuk psikolojisine baðlý olarak, anne babanýn tahammül sýnýrlarýný zorlayacak kadar zýtlýk çýkarabilir, gereksiz yere aðlar, istekleri olmadýðýnda eþyalarý fýrlatabilir, kendini yerlere atabilir. Bu durum zordur ancak normal geliþimin de bir parçasýdýr. 

Bakým verenin bu sürecin geçici olduðunu bilerek sabýrlý olmasý gerekir. Çocuða baðýrmak, þiddet uygulamak gibi yanlýþ tavýrlar çocuðun daha da negatif bir tavýr içine girmesine neden olmaktan baþka iþe yaramaz. Böyle durumlarda en uygun davranýþ sabýrlý, sakin ve kararlý olmak, çocuðun sakinleþmesini beklemektir.

Çocuðun içinde bulunduðu yaþ döneminin yaný sýra, çocuk eðitiminde anne babanýn takýndýðý tavýr ve farkýnda olmadan yaptýklarý tutum hatalarý da çocuðun söz dinlememe davranýþý göstermesine sebep olabilir. Özellikle çocuklara uygulanan katý disiplin veya tam tersi fazla gevþek bir disiplin, ebeveynlerin kararlý ve net bir tavýr sergileyememesi ve çocuða farklý mesajlarýn verildiði kalabalýk ortamlarda yetiþmiþ çocuklarda bu tip olumsuz davranýþlarý daha fazla görüyoruz. Ayrýca çocuða bir kardeþ gelmesi de çocukta yarattýðý stres nedeniyle, sinirli olmasýna ve olumsuz da olsa ilgiyi üzerine çekmeðe yönelik zorlayýcý, söz dinlemez davranýþlarýn ortaya çýkmasýna neden olabilir.

Çocuðun toplum içinde uyum içinde yaþayabilmesi, sorumluluk duygusu ve iç denetim kazanabilmesi için belli bir disiplin içerisinde yetiþtirilmesi gerekir. Kural tanýmayan, her istediði yapýlmýþ, söz dinlemeyen çocuklar hem kolay mutlu olamazlar, hem de davranýþlarýndaki benmerkezci tutum nedeniyle sosyal çevre tarafýndan dýþlanabilirler. Bu nedenle çocuk psikolojisinde anne babalarýn çocuklarýna bazý toplumsal kurallarý ve saðlýklý davranýþ modellerini öðretmeleri çok önemlidir. Burada en önemli noktalardan birisi anne ve babanýn çocuklarýna kendi davranýþlarýyla örnek olduklarýný unutmamalarýnýn gerektiðidir. Kendisiyle ve birbirleriyle sürekli baðýrýlarak ve azarlayarak konuþulan çocuklar ayný davranýþlarý kendi anne baba ve kardeþlerine gösterirler. Ayný þekilde saygýlý, çalýþkan, giriþken olabilmeleri için çocuklarýmýza davranýþlarýmýzla örnek olmalýyýz. Aþýrý katý disiplin uygulanmasý ise çocuðun korkak, öfkeli ve kýzgýn davranýþlar sergilemesine yol açabilir.

Doðru davranýþlarýnýn gözden kaçýrýlmadan, fazla abartýlý olmamak kaydýyla övülmesi ve takdir edilmesi çocuðu mutlu ederek olumlu davranýþýn tekrarlanmasý ve pekiþmesini saðlar. Somut hediye ve ödüller de sýk olmamakla birlikte verilebilir.

Ceza ve ödüllendirme çocuklarýn eðitiminde kullanýlan ve etkinliði kanýtlanmýþ yöntemlerdir. Öncelikli olarak tercih edilmesi gereken her zaman ödüllendirme olmalý, cezaya en son baþvurulmalýdýr. Çocuk psikolojisinde cezalar asla çocuðun kiþiliðini zedeleyecek, onun kendine güvenini sarsacak nitelikte olmamalýdýr. Bilgisayar oyunu oynamasýnýn kýsýtlanmasý, sokaða çýkmasýna belli bir süre izin verilmemesi, odasýnda bir süre oturup beklemesi gibi onun için önemli ve severek yaptýðý birkaç aktiviteden uzaklaþmasý þeklinde cezalar daha uygun olacaktýr. Çocuðu da eleþtirirken “Sen yaramaz bir çocuksun” gibi genel ifadeler kullanmak yerine, “Bu yaptýðýn davranýþ yanlýþtý” gibi hataya odaklanmak çok daha doðrudur.

Sonuç Olarak: Kendine güvenen, mutlu ve sosyal iliþkilerinde baþarýlý çocuklar yetiþtirmek istiyorsak onlara davranýþlarýmýzla örnek olmalý, onlara güvendiðimizi hissettirmeli, olumlu davranýþlarýný takdir etmeli, onlarla iliþkilerimizde hoþgörülü, tutarlý, net ve kararlý davranmaya dikkat etmeliyiz. Aþýrý gevþek ve aþýrý katý bir disiplin çocuklarda davranýþ sorunlarý oluþmasýna neden olacaðýndan dengeli bir eðitim çok önemlidir.

Çocuk ve Ergen Psikiyatristi