Çocuk, doðduðu aile ortamý içerisinde fiziksel, zihinsel, duygusal geliþimini sürdürerek büyür. Ýlgiye, sevgiye, korunmaya, desteklenmeye ihtiyaç duyar. Ancak ilk üç yýlý tamamladýktan sonra, diðer geliþim alaný olan sosyal geliþim için aile ortamý artýk yeterli olmamaya baþlar. Anneler sýk sýk, “ Arkadaþ istiyor “ demeye baþlarlar. Sosyal gereksinimler giderek artýþ göstermeye baþlamýþtýr. 

Ýþte artýk okul kavramý yaþantýlara girmeye baþlar bu dönemde. Bu yaþ çocuðu sosyal olarak pek çok açýlýma ihtiyaç duysa da duygusal olarak diðer yaþlara göre alýþmadýðý ortamlarda, tanýmadýðý kiþilerle kaldýðýnda huzursuzluk duyar. Ýhtiyaçlarýný nasýl karþýlayacaðýný bilmemektedir. Evde hep annesi ya da bakýcý ya vb. onun ihtiyaçlarýný karþýlýyorken þimdi ne olacaktýr? ( Acýkýnca ne yapmalý? Ya onu okuldan gelip almazlarsa? Okulda mý kalacak? Ya unutulursa? ) Bu tür kaygýlarý dýþa vurma þekli genellikle aðlama þeklinde olur. 

Özellikle de alýþkanlýklarýna baðlý hiçbir þeyin deðiþmemesi için direnen, anneden ayrýlmayan yapýdaki çocuklarda okula baþlama sancýlý olabilir. o zamana kadar gereksinimleri baþkalarý tarafýndan karþýlanan çocuk, artýk bazý gereksinimlerini giderebilmek için kendisi çabalamak zorunda kalacaktýr. Bu da yeterince kaygý ve endiþe doðurabilecek bir durumdur. 

Yaþ ilerledikçe beceriler de artacaðýndan çocuklarýn kendilerini ifade edebilmeleri , ikna edilebilmeleri daha kolaylaþacaðý , gibi, tepkileri de çeþitlenecektir. 

Anaokuluna baþlama sürecinde bazý çocuklar, en baþta uyumludur. Yeni ortama kolay girer ve böyle devam eder. ,

Bazý çocuklar ilk birkaç gün olumsuz bir tepki vermezler her þey yolunda gidiyor görünür ama bir süre sonra çocuk gerçeði farketmeye baþlar hayalindeki ile yaþadýðý farklýdýr ve okula gitmek istememe, gittikten sonra anneyi býrakmama, sýnýfa girmekte zorluk yaþarlar.

Bir bölümü de en baþtan itibaren tepkilidir. Evden çýkmakta, okula girmekte, anneyi býrakmakta, sýnýf içinde etkinliklere katýlmakta zorluklar yaþar ve yaþatýr ve aðlama tepkisi gösterirler. Bu tepkiler kiþilik özelliklerine göre de farklýlýk gösterebilir. 

Tepkilerini açýkça ortaya koyan çocuklarda aðlama, tepinme, ortalýðý daðýtma, çevresine zarar verebilecek bedensel tepkiler gösterebilirken, tepkilerini açýkça ortaya koyamayan daha pasif çocuklarda da pasif direnç tepkileri görülebilir. Sessizlik,içe kapanma, uyku,yemek ve tuvalet sorunlarý görülebilir. 

En baþtan veya sonradan baþlayan uyum sorunu bir iki hafta içinde halledilebilir. (Halledilmesi beklenir.) 

Bu uyum süreci sýkýntýlarý bir ay ve sonrasýnda devam ediyorsa, farklý bir müdahale gerekmektedir. 

Okula yeni baþlamada uyum sürecindeki bu tepkiler, zorluklar sadece çocuk ilk kez anaokuluna baþlayacaðý zaman görülmez. Birkaç yýl anaokuluna gidip ilkokula baþlama zamaný gelmiþ bir çok çocukta da görülebilir. Bir okul kavramý, öðretmen kavramý artýk geliþmiþ olmasýna, yuvada çok iyi bir zaman geçirmesine raðmen, ilkokula adým atarken uyum sürecini zorlu geçirmektedir bazý çocuklar. 

Küçük yaþlarda anaokuluna baþlarken yukarýda anlatýlan nedenlere ek olarak ,

çocuðun kaygýlý bir yapýya sahip olmasý,

kaygýlý ebeveynler,

çocuðun gideceði okul için bir hazýrlýk dönemi geçirmemiþ olmasý,

anaokuluna baþlamada ciddi zorluk yaþayan, ilk kez karþýlaþtýðý ortamlarda gerginlikleri ile baþa çýkamayan çocuklar için önlem almamak,

anababanýn okulun gerekliliðine yeterince inanmýyor oluþu ( nasýl olsa öðrenir tutumu), ilkokula baþlarken yaþanan uyum sürecinde zorluklara neden olan ve bu süreci uzatan tutumlar arasýnda gösterilebilir.

Çoðunlukla okula baþlamanýn sadece çocuk için zorlu bir süreç olduðu düþünülür. Oysa çocuðu aileden ayrý düþünebilmek mümkün deðil. Sadece çocuk için bir uyum dönemi deðil, ayný zamanda anne-baba için de bir uyum dönemidir. 

Okullarda, ilk günlerde normalde çocuktan tepki vermesi beklenirken, rahatça sýnýfýnda girip öðretmeni ile sorunsuz zaman geçirebilen çocuðun anne babasýnýn okuldan ayrýlmakta zorluk çektiði, çocuk olumsuz bir tepki vermemesine raðmen olumsuz tepki verebilme ihtimali ile sýnýfa girmek isteyen ve çocuðu sýra olup sýnýfýna girererken aðlayan anne- babalar görülmektedir. 

Nasýlki çocuk doðal bir tedirginlik yaþýyorsa, anne-baba da duygularý ve mantýklý düþünme sistemi arasýnda bir bocalama yaþamaktadýr. 

Anaokulunda, çalýþmayan annelerin bir baþka güçlüðü daha görülür. Çocuk tepki verirken hem aile içinden hem de çevreden bunun ne kadar gerektiði ile ilgili çeþitli tepkiler alýr ve bu tepkilere direnmesi gerekmektedir. Ancak bu durum ilkokul için söz konusu olamaz. Ýþler orada biraz daha çýkmaza girebilir.

Uyum dönemini zorlu geçiren çocuklarýn ailelerinde anaokulu döneminde geri adým atarak çocuðu okuldan alma, ilkokul 1. sýnýfta da, “Acaba erken mi verdik bir yýl daha okuldan alýp bekletsem mi, anaokuluna geri mi dönsem düþünceleri “ belirir ve okul yetkililerine bu görüþlerle baþvuran veliler görülmektedir. 

Hem anaokuluna baþlama hem de ilkokul birinci sýnýfa baþlamada dikkat edilmesi gerekenler, ana-baba tutumlarý, öneriler:

Hem anaokulu, hem ilkokul 1. sýnýf için çocuklar mutlaka önceden hazýrlanmalý.

Okul kavramý sohbetler içine girmeli hatta önce hikayelerle baþlamalý.

“Þu okula mý gitmek istersin, bu okula mý “ gibi seçenekler sunmadan,çok önceden tercihinizi çocuðunuzun yapýsýný, isteklerini, sizin beklentilerinizi göz önünde bulundurarak siz yapmalýsýnýz. Çocuklar henüz o olgunlukta olmadýklarýnda, anlýk duygularýna ve hoþlandýklarý þeylere göre cevap verecekleri için bir süre sonra hoþlanmadýðý bir þeyle karþýlaþtýðýnda ör, istediði bir þey yapýlmadýðýnda,” Ben o okula gitmek istemiyorum, beni þu okula gönder “ gibi bir istekle karþýnýza gelebilir.

Okulda kazanýlacak þeyler için özendirilmeli.

Okul, mutlaka önceden çocukla birlikte gidilerek görülmeli.

Anne-baba kendi duygu ve düþüncelerini çocuða belli etmeme konusunda çaba göstermeli. Evde bu konuda yapýlan sohbetlerde o bir baþka þeyle meþgulken bile antenlerinin çok açýk olduðunu unutmamalý.

Yaþanan zorluk karþýsýnda çocuðun okula devam etmesi ya da etmemesi gibi konular çocuðun yanýnda tartýþýlmamalý,

Okul ile mutlaka iþbirliði yapýlmalý. Duygusal bað söz konusu olduðunda hepimiz büyük olasýlýkla objektifliðimizi kaybedebiliriz. Bu iþi profesyonel olarak yapan kiþilerin bilgi ve tecrübelerinde yararlanmakta, onlarý dinlemekte fayda olacaktýr. Durum eðer okulu aþan bir boyut gösterirse ya okulunuz sizi bir uzmana yönlendirecektir, ya da siz mutlaka bir uzmanla görüþerek bir süre yardým almalýsýnýz demektir.

Hala aðlama tepkileri gösteriyorsa kýzmamak ve onun duygularýný ve korkularýný anlayýp kabul etmek ve sabýr göstermek önemlidir.

Evde yaptýrýlamayan þeyler için okulu kullanýp zorlamak da yapýlmamasý gerekenler arasýnda diyebiliriz. “ Þunu yapmazsan öðretmenine söylerim görürsün “ Bu tutum ayný zamanda anne-baba otoritesinin yine anne-baba eliyle ortadan kaldýrýlmasý anlamýna da gelecektir.

Çocuðun eve döneceði saatlerde ( Anne de çalýþýyorsa hiç deðilse ilk haftalarda) evde olup onu karþýlayabilmek, küçük sürprizler hazýrlamak, çocuðun yapabildiklerini öne çýkartarak olumlu yanlarýný pekiþtirmek ( Aferin ….. ne kadar güzel yapabiliyorsun artýk. Büyüdüðünü görmek çok güzel. gibi)

Bazý çocuklar ev ve okul yaþantýlarýný birbirine aktarmak istemezler. Okulda neler olduðunu, neler yaptýðýný merak ediyorsanýz ama sorularýnýza cevap alamýyorsanýz ýsrarla sormaktan vazgeçmelisiniz. Onunla farklý ortamlarda sohbet ve çeþitli oyunlarýn içinde mutlaka merak ettiðiniz konularla ilgili þeyleri size kendi isteði ile anlatacaktýr.

Sýnýf arkadaþlarýný siz de mümkün olduðu kadar tanýmaya çalýþýn. Okul ortamý dýþýnda görüþtürmek, okul içindeki iliþkilerini de farklýlaþtýracak, paylaþýmlarý arttýkça okulda birlikte zaman geçirme istekleri de farklýlaþacaktýr.

Çocuk, doðduðu aile ortamý içerisinde fiziksel, zihinsel, duygusal geliþimini sürdürerek büyür. Ýlgiye, sevgiye, korunmaya, desteklenmeye ihtiyaç duyar. Ancak ilk üç yýlý tamamladýktan sonra, diðer geliþim alaný olan sosyal geliþim için aile ortamý artýk yeterli olmamaya baþlar. Anneler sýk sýk, “ Arkadaþ istiyor “ demeye baþlarlar. Sosyal gereksinimler giderek artýþ göstermeye baþlamýþtýr. 

Ýþte artýk okul kavramý yaþantýlara girmeye baþlar bu dönemde. Bu yaþ çocuðu sosyal olarak pek çok açýlýma ihtiyaç duysa da duygusal olarak diðer yaþlara göre alýþmadýðý ortamlarda, tanýmadýðý kiþilerle kaldýðýnda huzursuzluk duyar. Ýhtiyaçlarýný nasýl karþýlayacaðýný bilmemektedir. Evde hep annesi ya da bakýcý ya vb. onun ihtiyaçlarýný karþýlýyorken þimdi ne olacaktýr? ( Acýkýnca ne yapmalý? Ya onu okuldan gelip almazlarsa? Okulda mý kalacak? Ya unutulursa? ) Bu tür kaygýlarý dýþa vurma þekli genellikle aðlama þeklinde olur. 

Özellikle de alýþkanlýklarýna baðlý hiçbir þeyin deðiþmemesi için direnen, anneden ayrýlmayan yapýdaki çocuklarda okula baþlama sancýlý olabilir. o zamana kadar gereksinimleri baþkalarý tarafýndan karþýlanan çocuk, artýk bazý gereksinimlerini giderebilmek için kendisi çabalamak zorunda kalacaktýr. Bu da yeterince kaygý ve endiþe doðurabilecek bir durumdur. 

Yaþ ilerledikçe beceriler de artacaðýndan çocuklarýn kendilerini ifade edebilmeleri , ikna edilebilmeleri daha kolaylaþacaðý , gibi, tepkileri de çeþitlenecektir. 

Anaokuluna baþlama sürecinde bazý çocuklar, en baþta uyumludur. Yeni ortama kolay girer ve böyle devam eder. ,

Bazý çocuklar ilk birkaç gün olumsuz bir tepki vermezler her þey yolunda gidiyor görünür ama bir süre sonra çocuk gerçeði farketmeye baþlar hayalindeki ile yaþadýðý farklýdýr ve okula gitmek istememe, gittikten sonra anneyi býrakmama, sýnýfa girmekte zorluk yaþarlar.

Bir bölümü de en baþtan itibaren tepkilidir. Evden çýkmakta, okula girmekte, anneyi býrakmakta, sýnýf içinde etkinliklere katýlmakta zorluklar yaþar ve yaþatýr ve aðlama tepkisi gösterirler. Bu tepkiler kiþilik özelliklerine göre de farklýlýk gösterebilir. 

Tepkilerini açýkça ortaya koyan çocuklarda aðlama, tepinme, ortalýðý daðýtma, çevresine zarar verebilecek bedensel tepkiler gösterebilirken, tepkilerini açýkça ortaya koyamayan daha pasif çocuklarda da pasif direnç tepkileri görülebilir. Sessizlik,içe kapanma, uyku,yemek ve tuvalet sorunlarý görülebilir. 

En baþtan veya sonradan baþlayan uyum sorunu bir iki hafta içinde halledilebilir. (Halledilmesi beklenir.) 

Bu uyum süreci sýkýntýlarý bir ay ve sonrasýnda devam ediyorsa, farklý bir müdahale gerekmektedir. 

Okula yeni baþlamada uyum sürecindeki bu tepkiler, zorluklar sadece çocuk ilk kez anaokuluna baþlayacaðý zaman görülmez. Birkaç yýl anaokuluna gidip ilkokula baþlama zamaný gelmiþ bir çok çocukta da görülebilir. Bir okul kavramý, öðretmen kavramý artýk geliþmiþ olmasýna, yuvada çok iyi bir zaman geçirmesine raðmen, ilkokula adým atarken uyum sürecini zorlu geçirmektedir bazý çocuklar. 

Küçük yaþlarda anaokuluna baþlarken yukarýda anlatýlan nedenlere ek olarak ,

çocuðun kaygýlý bir yapýya sahip olmasý,

kaygýlý ebeveynler,

çocuðun gideceði okul için bir hazýrlýk dönemi geçirmemiþ olmasý,

anaokuluna baþlamada ciddi zorluk yaþayan, ilk kez karþýlaþtýðý ortamlarda gerginlikleri ile baþa çýkamayan çocuklar için önlem almamak,

anababanýn okulun gerekliliðine yeterince inanmýyor oluþu ( nasýl olsa öðrenir tutumu), ilkokula baþlarken yaþanan uyum sürecinde zorluklara neden olan ve bu süreci uzatan tutumlar arasýnda gösterilebilir.

Çoðunlukla okula baþlamanýn sadece çocuk için zorlu bir süreç olduðu düþünülür. Oysa çocuðu aileden ayrý düþünebilmek mümkün deðil. Sadece çocuk için bir uyum dönemi deðil, ayný zamanda anne-baba için de bir uyum dönemidir. 

Okullarda, ilk günlerde normalde çocuktan tepki vermesi beklenirken, rahatça sýnýfýnda girip öðretmeni ile sorunsuz zaman geçirebilen çocuðun anne babasýnýn okuldan ayrýlmakta zorluk çektiði, çocuk olumsuz bir tepki vermemesine raðmen olumsuz tepki verebilme ihtimali ile sýnýfa girmek isteyen ve çocuðu sýra olup sýnýfýna girererken aðlayan anne- babalar görülmektedir. 

Nasýlki çocuk doðal bir tedirginlik yaþýyorsa, anne-baba da duygularý ve mantýklý düþünme sistemi arasýnda bir bocalama yaþamaktadýr. 

Anaokulunda, çalýþmayan annelerin bir baþka güçlüðü daha görülür. Çocuk tepki verirken hem aile içinden hem de çevreden bunun ne kadar gerektiði ile ilgili çeþitli tepkiler alýr ve bu tepkilere direnmesi gerekmektedir. Ancak bu durum ilkokul için söz konusu olamaz. Ýþler orada biraz daha çýkmaza girebilir.

Uyum dönemini zorlu geçiren çocuklarýn ailelerinde anaokulu döneminde geri adým atarak çocuðu okuldan alma, ilkokul 1. sýnýfta da, “Acaba erken mi verdik bir yýl daha okuldan alýp bekletsem mi, anaokuluna geri mi dönsem düþünceleri “ belirir ve okul yetkililerine bu görüþlerle baþvuran veliler görülmektedir. 

Hem anaokuluna baþlama hem de ilkokul birinci sýnýfa baþlamada dikkat edilmesi gerekenler, ana-baba tutumlarý, öneriler:

Hem anaokulu, hem ilkokul 1. sýnýf için çocuklar mutlaka önceden hazýrlanmalý.

Okul kavramý sohbetler içine girmeli hatta önce hikayelerle baþlamalý.

“Þu okula mý gitmek istersin, bu okula mý “ gibi seçenekler sunmadan,çok önceden tercihinizi çocuðunuzun yapýsýný, isteklerini, sizin beklentilerinizi göz önünde bulundurarak siz yapmalýsýnýz. Çocuklar henüz o olgunlukta olmadýklarýnda, anlýk duygularýna ve hoþlandýklarý þeylere göre cevap verecekleri için bir süre sonra hoþlanmadýðý bir þeyle karþýlaþtýðýnda ör, istediði bir þey yapýlmadýðýnda,” Ben o okula gitmek istemiyorum, beni þu okula gönder “ gibi bir istekle karþýnýza gelebilir.

Okulda kazanýlacak þeyler için özendirilmeli.

Okul, mutlaka önceden çocukla birlikte gidilerek görülmeli.

Anne-baba kendi duygu ve düþüncelerini çocuða belli etmeme konusunda çaba göstermeli. Evde bu konuda yapýlan sohbetlerde o bir baþka þeyle meþgulken bile antenlerinin çok açýk olduðunu unutmamalý.

Yaþanan zorluk karþýsýnda çocuðun okula devam etmesi ya da etmemesi gibi konular çocuðun yanýnda tartýþýlmamalý,

Okul ile mutlaka iþbirliði yapýlmalý. Duygusal bað söz konusu olduðunda hepimiz büyük olasýlýkla objektifliðimizi kaybedebiliriz. Bu iþi profesyonel olarak yapan kiþilerin bilgi ve tecrübelerinde yararlanmakta, onlarý dinlemekte fayda olacaktýr. Durum eðer okulu aþan bir boyut gösterirse ya okulunuz sizi bir uzmana yönlendirecektir, ya da siz mutlaka bir uzmanla görüþerek bir süre yardým almalýsýnýz demektir.

Hala aðlama tepkileri gösteriyorsa kýzmamak ve onun duygularýný ve korkularýný anlayýp kabul etmek ve sabýr göstermek önemlidir.

Evde yaptýrýlamayan þeyler için okulu kullanýp zorlamak da yapýlmamasý gerekenler arasýnda diyebiliriz. “ Þunu yapmazsan öðretmenine söylerim görürsün “ Bu tutum ayný zamanda anne-baba otoritesinin yine anne-baba eliyle ortadan kaldýrýlmasý anlamýna da gelecektir.

Çocuðun eve döneceði saatlerde ( Anne de çalýþýyorsa hiç deðilse ilk haftalarda) evde olup onu karþýlayabilmek, küçük sürprizler hazýrlamak, çocuðun yapabildiklerini öne çýkartarak olumlu yanlarýný pekiþtirmek ( Aferin ….. ne kadar güzel yapabiliyorsun artýk. Büyüdüðünü görmek çok güzel. gibi)

Bazý çocuklar ev ve okul yaþantýlarýný birbirine aktarmak istemezler. Okulda neler olduðunu, neler yaptýðýný merak ediyorsanýz ama sorularýnýza cevap alamýyorsanýz ýsrarla sormaktan vazgeçmelisiniz. Onunla farklý ortamlarda sohbet ve çeþitli oyunlarýn içinde mutlaka merak ettiðiniz konularla ilgili þeyleri size kendi isteði ile anlatacaktýr.

Sýnýf arkadaþlarýný siz de mümkün olduðu kadar tanýmaya çalýþýn. Okul ortamý dýþýnda görüþtürmek, okul içindeki iliþkilerini de farklýlaþtýracak, paylaþýmlarý arttýkça okulda birlikte zaman geçirme istekleri de farklýlaþacaktýr.