Burada kaybedilen çocuðun ebeveynlerinden biri ise onun yokluðundan kaynaklanan sýkýntýlar yaþanacaktýr. Ve tabi bu yaþlarda da çocuða söz konusu kiþinin öldüðünün söylenmesi gerekecektir. 4-5 yaþlarýnda  bir çocuk ise bir yakýnýný kaybetmekten ve ölüm kavramýndan korkabilecek  zihinsel geliþime sahiptir.  

Çünkü ölümü geri dönüþü mümkün olan bir süreç olarak görürler.  5 yaþýndan itibaren ise ölümün geri dönüþü olmayan bir olay olduðunu anlamaya baþlarlar. 6-7 yaþlarýnda ölüm hastalýkla ve yaþlýlýkla ilgili olarak algýlanmaya baþlar. Ancak genelde 10-12 yaþlarýnda ölümün yaþamýn sonu olduðu, geri dönüþün olmadýðý algýlanmaya baþlar.

Ölüm kiþi için  travmatik bir olay olduðu kadar doðal da bir olaydýr. Çocuða ölümün kötü bir olay olmadýðýný, doðal bir süreç olduðunu onun anlayabileceði bir dilde anlatmalýyýz. Örneðin; bir çiçeðin büyümesi, yeþillenmesi, sararmasý ve solmasýný ölümü  zihinsel açýdan sembolize ederek anlatmanýz korkmasýný engelleyecektir ya da bir hikaye anlatabilirsiniz. “Bir anne kuþ ile çocuk kuþ birlikte geziyorlarmýþ. Bir gün anne kuþun kanadý bir aðacýn dalýna takýlmýþ o günden sonra anne kuþ bulutlarýn üzerinden çocuk kuþu izlemeye devam etmiþ, her yaptýðýný oradan görebiliyormuþ. ….” gibi hikayeleþtirin , daha sonra yaþadýðý olayla bu anlatýlan hikayeyi birleþtirerek anlatabilirsiniz. Kendisini daha iyi hissetmesini ve daha iyi anlamasýný saðlayabilirsiniz.

Cenazenin bulunduðu ortama sokulmamasý gerekir. Bu zor dönemi yaþayan kiþilerin  aþýrý aðlamalarý, kendini yerden yere atmalarý çocuk tarafýndan görülmemesi gereken sahnelerdir.

Çocuðun yanýnda hiçbir þey yokmuþ gibi davranmamak da gerekir. Ölüm haberi çocuða çok sevdiði , güvendiði bir kiþi tarafýndan verilebilir. Ölen kiþinin hasta olduðu ve hastanede yattýðý ve doktorlarýn ona yardýmcý olmaya, onu iyileþtirmeye çalýþtýðý söylenerek sürece hazýrlanmaya çalýþýlýr. Bu konuda çocuðun çevresindeki  herkesten ayný þeyi duymasý çok önemlidir. Çevredeki diðer kiþilerin konuþmalarýna tanýk olmasý güvenini yýkabilir ve korkmasýna neden olabilir.  Onun bazý þeylere tek baþýna tanýk olmasý kafasýnda oluþabilecek sorulara cevap bulamamasýný saðlayabilir bu da travmatik bir durum ortaya çýkarabilir. Bu nedenle yanýnda sürekli olarak sorularýna cevap verecek bir kiþi bulunmalýdýr.   

Ölüm haberi verilen bir çocuðun tüm tepkilerinin izlenmesi gerekmektedir. Ölüme karþý verilen tepki her çocukta farklý olabilir. Yapmýþ olduðu davranýþlarý olaðan karþýlayýn  ve sormuþ olduðu tüm sorularý cevaplayýn , sorularý karþýsýnda endiþelenmeyin, sakin bir tonda cevaplar verin. Endiþenizi hissetmesi kendisini güvende hissetmemesine ve kötü bir þeyler olduðunu düþünmesine neden olacaktýr. Duygularýný istediði þekilde ifade etmesine izin verin, mümkün olduðunca konuþmasýný saðlayýn fakat konuþmasý konusunda baský yapmayýn.

Çocuklarýn cenaze ortamlarýna sokulmamasý gerektiðini ifade etmiþtim fakat bu durumlarda çocuðun hiç tanýmadýðý, tamamen yabancý olduðu bir ortama gönderilmesi de doðru deðildir. Yanýnda kendisini iyi hissedebileceði, tanýdýklarýnýn olduðu bir ortamda olmasý onu rahatlatacaktýr.

Ölünün yüzünü göstermek de  çocuk için travmatik bir olaydýr ve asla yapýlmamasý gerekir .Ölen kiþinin derin bir uykuya daldýðý, toprak olup yok olduðu gibi kavramlar kullanmak doðru deðildir. Ölümü somutlaþtýrarak anlatmak çok daha rahatlatýcý ve açýklayýcý olacak çocuk ölümü kendi zihninde anlamlandýrabilecektir. Bu tür mesajlar çocuklarda  uykuya, topraða  fobi geliþtirmesine neden olabilir . Çocuklarda yaþanan yas sürecinde altýný ýslatma, kekemelik, týrnak yeme, saldýrganlýk, hýrçýnlýk gibi uyum ve davranýþ bozukluklarý, kabuslar, gece korkularý, korkular, uykusuzluk,yeme problemleri, karýn ya da baþ aðrýsý , okul baþarýsýzlýðý, içe kapanma gibi sorunlar görülebilir. Bu durumlarda bir uzmandan destek almak gerekir.

Ölüm sebebi ile çocuða aþýrý koruyucu bir tutum sergilemek doðru olmayacaktýr. Her þey eskisi gibi devam etmeli çocuðun yaþamýnda birden büyük deðiþiklikleri yapýlmamalýdýr ( ev ya da þehir deðiþtirmek vb.) Çocuðun yaþamýna zevk alabileceði aktivitelerin eklenmesi süreci daha saðlýklý atlatmasýna neden olacaktýr. Ölen, çocuðun ebeveyni ise ebeveynin rolünü üstlenebilecek amca, teyze bu rolü üstlenmeye yavaþ yavaþ baþlamalýdýr.

Burada kaybedilen çocuðun ebeveynlerinden biri ise onun yokluðundan kaynaklanan sýkýntýlar yaþanacaktýr. Ve tabi bu yaþlarda da çocuða söz konusu kiþinin öldüðünün söylenmesi gerekecektir. 4-5 yaþlarýnda  bir çocuk ise bir yakýnýný kaybetmekten ve ölüm kavramýndan korkabilecek  zihinsel geliþime sahiptir.  

Çünkü ölümü geri dönüþü mümkün olan bir süreç olarak görürler.  5 yaþýndan itibaren ise ölümün geri dönüþü olmayan bir olay olduðunu anlamaya baþlarlar. 6-7 yaþlarýnda ölüm hastalýkla ve yaþlýlýkla ilgili olarak algýlanmaya baþlar. Ancak genelde 10-12 yaþlarýnda ölümün yaþamýn sonu olduðu, geri dönüþün olmadýðý algýlanmaya baþlar.

Ölüm kiþi için  travmatik bir olay olduðu kadar doðal da bir olaydýr. Çocuða ölümün kötü bir olay olmadýðýný, doðal bir süreç olduðunu onun anlayabileceði bir dilde anlatmalýyýz. Örneðin; bir çiçeðin büyümesi, yeþillenmesi, sararmasý ve solmasýný ölümü  zihinsel açýdan sembolize ederek anlatmanýz korkmasýný engelleyecektir ya da bir hikaye anlatabilirsiniz. “Bir anne kuþ ile çocuk kuþ birlikte geziyorlarmýþ. Bir gün anne kuþun kanadý bir aðacýn dalýna takýlmýþ o günden sonra anne kuþ bulutlarýn üzerinden çocuk kuþu izlemeye devam etmiþ, her yaptýðýný oradan görebiliyormuþ. ….” gibi hikayeleþtirin , daha sonra yaþadýðý olayla bu anlatýlan hikayeyi birleþtirerek anlatabilirsiniz. Kendisini daha iyi hissetmesini ve daha iyi anlamasýný saðlayabilirsiniz.

Cenazenin bulunduðu ortama sokulmamasý gerekir. Bu zor dönemi yaþayan kiþilerin  aþýrý aðlamalarý, kendini yerden yere atmalarý çocuk tarafýndan görülmemesi gereken sahnelerdir.

Çocuðun yanýnda hiçbir þey yokmuþ gibi davranmamak da gerekir. Ölüm haberi çocuða çok sevdiði , güvendiði bir kiþi tarafýndan verilebilir. Ölen kiþinin hasta olduðu ve hastanede yattýðý ve doktorlarýn ona yardýmcý olmaya, onu iyileþtirmeye çalýþtýðý söylenerek sürece hazýrlanmaya çalýþýlýr. Bu konuda çocuðun çevresindeki  herkesten ayný þeyi duymasý çok önemlidir. Çevredeki diðer kiþilerin konuþmalarýna tanýk olmasý güvenini yýkabilir ve korkmasýna neden olabilir.  Onun bazý þeylere tek baþýna tanýk olmasý kafasýnda oluþabilecek sorulara cevap bulamamasýný saðlayabilir bu da travmatik bir durum ortaya çýkarabilir. Bu nedenle yanýnda sürekli olarak sorularýna cevap verecek bir kiþi bulunmalýdýr.   

Ölüm haberi verilen bir çocuðun tüm tepkilerinin izlenmesi gerekmektedir. Ölüme karþý verilen tepki her çocukta farklý olabilir. Yapmýþ olduðu davranýþlarý olaðan karþýlayýn  ve sormuþ olduðu tüm sorularý cevaplayýn , sorularý karþýsýnda endiþelenmeyin, sakin bir tonda cevaplar verin. Endiþenizi hissetmesi kendisini güvende hissetmemesine ve kötü bir þeyler olduðunu düþünmesine neden olacaktýr. Duygularýný istediði þekilde ifade etmesine izin verin, mümkün olduðunca konuþmasýný saðlayýn fakat konuþmasý konusunda baský yapmayýn.

Çocuklarýn cenaze ortamlarýna sokulmamasý gerektiðini ifade etmiþtim fakat bu durumlarda çocuðun hiç tanýmadýðý, tamamen yabancý olduðu bir ortama gönderilmesi de doðru deðildir. Yanýnda kendisini iyi hissedebileceði, tanýdýklarýnýn olduðu bir ortamda olmasý onu rahatlatacaktýr.

Ölünün yüzünü göstermek de  çocuk için travmatik bir olaydýr ve asla yapýlmamasý gerekir .Ölen kiþinin derin bir uykuya daldýðý, toprak olup yok olduðu gibi kavramlar kullanmak doðru deðildir. Ölümü somutlaþtýrarak anlatmak çok daha rahatlatýcý ve açýklayýcý olacak çocuk ölümü kendi zihninde anlamlandýrabilecektir. Bu tür mesajlar çocuklarda  uykuya, topraða  fobi geliþtirmesine neden olabilir . Çocuklarda yaþanan yas sürecinde altýný ýslatma, kekemelik, týrnak yeme, saldýrganlýk, hýrçýnlýk gibi uyum ve davranýþ bozukluklarý, kabuslar, gece korkularý, korkular, uykusuzluk,yeme problemleri, karýn ya da baþ aðrýsý , okul baþarýsýzlýðý, içe kapanma gibi sorunlar görülebilir. Bu durumlarda bir uzmandan destek almak gerekir.

Ölüm sebebi ile çocuða aþýrý koruyucu bir tutum sergilemek doðru olmayacaktýr. Her þey eskisi gibi devam etmeli çocuðun yaþamýnda birden büyük deðiþiklikleri yapýlmamalýdýr ( ev ya da þehir deðiþtirmek vb.) Çocuðun yaþamýna zevk alabileceði aktivitelerin eklenmesi süreci daha saðlýklý atlatmasýna neden olacaktýr. Ölen, çocuðun ebeveyni ise ebeveynin rolünü üstlenebilecek amca, teyze bu rolü üstlenmeye yavaþ yavaþ baþlamalýdýr.