logo

SaglikDanis.com

Ve
Veya
Aynen
 Prof.Dr. Þenay HASPOLAT            

Güncelleme: 30.06.2012

x

Genel Bilgiler

Giriş

Nöromotor geliþim, tepkiler ve beceriler fizyolojik ve anatomik olarak olgunlaþmanýn sonucu geliþmektedir. Geliþim konsepsiyondan olgunluða kadar süren devamlý bir olaydýr. Santral sinir sisteminin matürasyonu ile yakýndan iliþkilidir. Her çocukta benzer özellikler göstermesine karþýn kiþisel farklýlýklar belirgindir.Kiþiye ait ve çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Sefalokaudal bir özellik gösterir,  Geliþim fiziksel geliþim ,motor geliþim, zihinsel geliþim, dil geliþimi, sosyal ve duygusal geliþim olarak sýnýflanabilir.

.Bu alanlarda geliþme genellikle paraleldir, ancak herhangi birindeki gecikme diðerinin geliþmesini engeller veya deðerlendirilmesini  zorlaþtýrýr. Normal geliþim basamaklarýnda kaba motor geliþim baþ tutma 3ay, desteksiz oturma 7-8 ay, desteksiz yürüme 13-15 ay, merdiven inme ve çýkma 2 yaþ olarak özetlenebilir. Ýnce motor geliþmede ise izleme orta hatta kadar 1 ay, orta hattý geçme 3ay, cisimlere ulaþma ve avuçla tutma 4 ay, elden ele geçirme 6 ay, baþ parmak ile tutma 9 ay ,küpleri üst üste koyma (18 ayda 3, 24 ayda 5 küp) þeklindedir. Çizgi çizme (36 aylýk), yuvarlak çizme ( 39 aylýk), çapraz çizme (49 aylýk) olarak  deðerlendirilir.

Yeni doðan bebekte zihinsel geliþim ses, temas gibi çevresel uyaranlara gösterdiði  tepki ile deðerlendirilebilir. Motor geliþimde ise tonus önemli bir göstergedir. Hipotoni (gevþeklik) perinatal (doðum öncesi veya doðumda) bir zedelenmeyi veya 2. motor nörona ait bir patolojiyi düþündürür. Baþ kontrolü 2 -3 ayda geliþmiþ olmalýdýr. Yenidoðan refleksleri yenidoðan bebeðin aktivitesinin en önemli göstergesidir. Ýki aydan sonra sosyal gülümseme ve artmýþ göz kontaðý geliþmektedir. Dört aylýk bebek asimetrik boyun refleksinin kaybolmasýyla cisimleri 180 derece izleyebilir, gövde fleksiyonun artmasýyla gövdeyi yüzeyden tam olarak kaldýrabilir. Üçüncü ayda izlemenin geliþmemesi durumunda mutlaka görmenin deðerlendirilmesi gerekmektedir. Dört ayda artýk çevre ile ilgilenmeye baþlayan bebek kendi vücudunu keþfetmeye baþlar, sesler çýkarýr, ellerini inceler. Kendi kendinin farkýndalýðýnýn ilk aþamasýdýr. Çeþitli ses ve figür ile yapýlan oyunlara katýlýr.Bu dönemde renkli ses çýkaran, hareket eden, kolay temizlenebilen oyuncaklar kullanarak bebeðin ilgisi çekilmelidir. Avuç ile kavrama geliþtiði için cisimlere ulaþabilir, avuç ile kavrayabilir. Bebekler altý- yedi aylýk olduklarýnda desteksiz oturma geliþmiþ olmaktadýr. Cisimleri araþtýrmaya baþlarlar, öncelikle cisimleri aðza götürerek tanýmaya çalýþýrlar. Cisimlere ulaþma, alma, elden ele geçirme ve aðza götürme bu yaþ bebeðinin en önemli özelliðidir. Altý aylýk bebek kaybolan bir þeyi aramayý hemen býrakýrken, dokuz ayda kararlýlýk geliþir ve aramaya devam eder. Dokuz ayda emekleme, oturur pozisyona gelme ve tutunarak ayaða kalkma beklenmelidir. Ýnce motor beceri olarak baþ parmak fonksiyonunun geliþmesi bebeðin yabancý cisim aspirasyonuna maruz býrakabilir. Bu nedenle dikkatli olunmalýdýr.  Ayrýlma anksiyetesi, yabancýlama bu aylarýn tipik özelliðidir. Bebekler bu yaþta sözel olmayan iletiþime açýktýrlar. Ses tonu ve yüz ifadesini anlarlar, dokuz ayda hayýr kelimesinin anlamýný anlarlar, aðlama ile tepki verebilirler. Dokuz aya kadar genel anlamda heceler “ba-da-ma” çýkarýrken, dokuz aydan sonra artýk konuþulan dile özgü heceler çýkarmaya baþlarlar. Sosyal iletiþim dil geliþimini belirgin olarak etkilemektedir. Bebeklerin çoðu 1bir yaþýna kadar yürür, ancak bazý bebeklerde yürüme on beþ aya kadar uzayabilir. Erken yürüme diðer geliþim özelliklerinin örneðin zihinsel geliþimin bir göstergesi deðildir. Genelde baþlangýç yürüyüþü geniþ tabanlý, dengeyi saðlamak için kollarýn da fleksiyona getirilerek kullanýldýðý bir yürüyüþ þeklidir. Aylar içinde denge merkezi düzenlenir, kollar yanlarda sallanarak yürüme baþlar. Artýk amaçlý oyunlar baþlar. Dil geliþiminde alýcý dil daha önce geliþir. Hayýr, baþ baþ, bana ver komutlarýný anlar. Parmakla göstermek dil geliþiminin önemli bir göstergesidir. On beþ aylýkta vücut bölümlerini “gözler, aðýz, burun gibi” göstermeye baþlar. Bu dönemde jargon kullanmalarý en önemli özelliktir. Suya bu demek gibi, On sekiz yirmi dördüncü aylarda  çocuklar artýk koþmaya baþlamýþlardýr. Merdiven inme ve çýkma tek tek basamak þeklinde geliþmiþtir.  Yürümede gecikme veya yavaþlýk yakýnmasýyla baþvuran hastalar mutlaka kas hastalýðý yönünden incelenmelidirler. Bu yaþta kendi oyunlarýný kendi kurmaya, hayali objeler kullanmaya baþlar ki aþamalý komutlarý yerine getirirler, bardaðý ver, terliðini getir gibi. Yirmi dört ayda yatay çizgi, otuz ayda yatay ve dikey çizgiler çizebilirler ancak çarpý  oluþturamazlar. Altý-yedi küpten kule yapabilir. Bu dönemde ince motor yeteneðini geliþtirmek için çocuða takmalý, sökmeli oyuncalarýn alýnmasý uygundur.

On sekiz ayda en az on kelime söylemelidir. Ýki yaþýnda ise  50-100 kelime söyleyebilmelidir. Çocuklar elli kelime öðrendikten sonra kelimeleri yan yana getirmeye baþlarlar. Cümleler devrik yapýdadýrlar, gramer içermezler. Ýlerleyen yaþlarda kelime daðarcýðý 2000 kelimeye kadar ulaþýr ve gramer kullanarak cümle yapmaya baþlar. Kelime daðarcýðýnýn geliþmesi için günlük yaþantýsýnda karþýlaþtýðý durum, nesne ve olaylarý içeren kýsa, resimli kitaplar okunmalýdýr. Dil geliþimi çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Dil geliþimi zihinsel ve sosyal geliþme ile baðýntýlýdýr. Dil geliþimindeki gecikme zihinsel geriliðin, otizmin erken belirtisi olabilir. Okul öncesi döneminde çocuklar farklý kaba motor becerileri gösterebilirler. Top atma, topa vurma, bisiklete binme, týrmanma becerileri farklý olabilir. Kiþisel farklýlýklar bu dönemde ön plana çýkar.  Tuvalet terbiyesi bu yaþlarda geliþir. Kýzlarda daha erkendir. Gece ýslatmalarý kýzlarda 4 yaþ ,erkeklerde 5 yaþa kadar normal kabul edilmelidir.  Bu dönemde ebeveynler çocuklarý baþkalarýna yanýt vermesi, arkadaþlarýyla veya diðer insanlarla konuþmasý için onlara örnek olmalarý gerekmektedir. 

Okul çaðýnda kas gücü, koordinasyon artar ve çocuk dans etme, basket oynama gibi kompleks hareketleri yapar hale gelir. Bu dönemde akademik baþarý ve okuldaki davranýþ biçimi önemlidir. Bunlardaki bozukluklar görme ve iþitme problemleri, özgün öðrenme güçlükleri, dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðu, mental retardasyon, depresyon, anksiyete veya kronik bir hastalýðýn sonucu ortaya çýkabilir. Çocuklarýn  bu yönlerden deðerlendirilmeleri gerekmektedir.

Ergenlik döneminde asimetrik büyüme özellikle distal bölümüden baþlar. Eller ve ayaklarda büyümeyi kollar ve bacaklar takip eder. Bu nedenle ergen çocuklarda beceriksizlik ve sakarlýk beklenen bir bulgudur. Farinks, larinks ve akciðerlerin hýzlý geliþmesi sesin kalýnlaþmasýna ve çatallanmasýna neden olur.

x

x

x

x

x


Giriþ

Nöromotor geliþim, tepkiler ve beceriler fizyolojik ve anatomik olarak olgunlaþmanýn sonucu geliþmektedir. Geliþim konsepsiyondan olgunluða kadar süren devamlý bir olaydýr. Santral sinir sisteminin matürasyonu ile yakýndan iliþkilidir. Her çocukta benzer özellikler göstermesine karþýn kiþisel farklýlýklar belirgindir.Kiþiye ait ve çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Sefalokaudal bir özellik gösterir,  Geliþim fiziksel geliþim ,motor geliþim, zihinsel geliþim, dil geliþimi, sosyal ve duygusal geliþim olarak sýnýflanabilir.

.Bu alanlarda geliþme genellikle paraleldir, ancak herhangi birindeki gecikme diðerinin geliþmesini engeller veya deðerlendirilmesini  zorlaþtýrýr. Normal geliþim basamaklarýnda kaba motor geliþim baþ tutma 3ay, desteksiz oturma 7-8 ay, desteksiz yürüme 13-15 ay, merdiven inme ve çýkma 2 yaþ olarak özetlenebilir. Ýnce motor geliþmede ise izleme orta hatta kadar 1 ay, orta hattý geçme 3ay, cisimlere ulaþma ve avuçla tutma 4 ay, elden ele geçirme 6 ay, baþ parmak ile tutma 9 ay ,küpleri üst üste koyma (18 ayda 3, 24 ayda 5 küp) þeklindedir. Çizgi çizme (36 aylýk), yuvarlak çizme ( 39 aylýk), çapraz çizme (49 aylýk) olarak  deðerlendirilir.

Yeni doðan bebekte zihinsel geliþim ses, temas gibi çevresel uyaranlara gösterdiði  tepki ile deðerlendirilebilir. Motor geliþimde ise tonus önemli bir göstergedir. Hipotoni (gevþeklik) perinatal (doðum öncesi veya doðumda) bir zedelenmeyi veya 2. motor nörona ait bir patolojiyi düþündürür. Baþ kontrolü 2 -3 ayda geliþmiþ olmalýdýr. Yenidoðan refleksleri yenidoðan bebeðin aktivitesinin en önemli göstergesidir. Ýki aydan sonra sosyal gülümseme ve artmýþ göz kontaðý geliþmektedir. Dört aylýk bebek asimetrik boyun refleksinin kaybolmasýyla cisimleri 180 derece izleyebilir, gövde fleksiyonun artmasýyla gövdeyi yüzeyden tam olarak kaldýrabilir. Üçüncü ayda izlemenin geliþmemesi durumunda mutlaka görmenin deðerlendirilmesi gerekmektedir. Dört ayda artýk çevre ile ilgilenmeye baþlayan bebek kendi vücudunu keþfetmeye baþlar, sesler çýkarýr, ellerini inceler. Kendi kendinin farkýndalýðýnýn ilk aþamasýdýr. Çeþitli ses ve figür ile yapýlan oyunlara katýlýr.Bu dönemde renkli ses çýkaran, hareket eden, kolay temizlenebilen oyuncaklar kullanarak bebeðin ilgisi çekilmelidir. Avuç ile kavrama geliþtiði için cisimlere ulaþabilir, avuç ile kavrayabilir. Bebekler altý- yedi aylýk olduklarýnda desteksiz oturma geliþmiþ olmaktadýr. Cisimleri araþtýrmaya baþlarlar, öncelikle cisimleri aðza götürerek tanýmaya çalýþýrlar. Cisimlere ulaþma, alma, elden ele geçirme ve aðza götürme bu yaþ bebeðinin en önemli özelliðidir. Altý aylýk bebek kaybolan bir þeyi aramayý hemen býrakýrken, dokuz ayda kararlýlýk geliþir ve aramaya devam eder. Dokuz ayda emekleme, oturur pozisyona gelme ve tutunarak ayaða kalkma beklenmelidir. Ýnce motor beceri olarak baþ parmak fonksiyonunun geliþmesi bebeðin yabancý cisim aspirasyonuna maruz býrakabilir. Bu nedenle dikkatli olunmalýdýr.  Ayrýlma anksiyetesi, yabancýlama bu aylarýn tipik özelliðidir. Bebekler bu yaþta sözel olmayan iletiþime açýktýrlar. Ses tonu ve yüz ifadesini anlarlar, dokuz ayda hayýr kelimesinin anlamýný anlarlar, aðlama ile tepki verebilirler. Dokuz aya kadar genel anlamda heceler “ba-da-ma” çýkarýrken, dokuz aydan sonra artýk konuþulan dile özgü heceler çýkarmaya baþlarlar. Sosyal iletiþim dil geliþimini belirgin olarak etkilemektedir. Bebeklerin çoðu 1bir yaþýna kadar yürür, ancak bazý bebeklerde yürüme on beþ aya kadar uzayabilir. Erken yürüme diðer geliþim özelliklerinin örneðin zihinsel geliþimin bir göstergesi deðildir. Genelde baþlangýç yürüyüþü geniþ tabanlý, dengeyi saðlamak için kollarýn da fleksiyona getirilerek kullanýldýðý bir yürüyüþ þeklidir. Aylar içinde denge merkezi düzenlenir, kollar yanlarda sallanarak yürüme baþlar. Artýk amaçlý oyunlar baþlar. Dil geliþiminde alýcý dil daha önce geliþir. Hayýr, baþ baþ, bana ver komutlarýný anlar. Parmakla göstermek dil geliþiminin önemli bir göstergesidir. On beþ aylýkta vücut bölümlerini “gözler, aðýz, burun gibi” göstermeye baþlar. Bu dönemde jargon kullanmalarý en önemli özelliktir. Suya bu demek gibi, On sekiz yirmi dördüncü aylarda  çocuklar artýk koþmaya baþlamýþlardýr. Merdiven inme ve çýkma tek tek basamak þeklinde geliþmiþtir.  Yürümede gecikme veya yavaþlýk yakýnmasýyla baþvuran hastalar mutlaka kas hastalýðý yönünden incelenmelidirler. Bu yaþta kendi oyunlarýný kendi kurmaya, hayali objeler kullanmaya baþlar ki aþamalý komutlarý yerine getirirler, bardaðý ver, terliðini getir gibi. Yirmi dört ayda yatay çizgi, otuz ayda yatay ve dikey çizgiler çizebilirler ancak çarpý  oluþturamazlar. Altý-yedi küpten kule yapabilir. Bu dönemde ince motor yeteneðini geliþtirmek için çocuða takmalý, sökmeli oyuncalarýn alýnmasý uygundur.

On sekiz ayda en az on kelime söylemelidir. Ýki yaþýnda ise  50-100 kelime söyleyebilmelidir. Çocuklar elli kelime öðrendikten sonra kelimeleri yan yana getirmeye baþlarlar. Cümleler devrik yapýdadýrlar, gramer içermezler. Ýlerleyen yaþlarda kelime daðarcýðý 2000 kelimeye kadar ulaþýr ve gramer kullanarak cümle yapmaya baþlar. Kelime daðarcýðýnýn geliþmesi için günlük yaþantýsýnda karþýlaþtýðý durum, nesne ve olaylarý içeren kýsa, resimli kitaplar okunmalýdýr. Dil geliþimi çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Dil geliþimi zihinsel ve sosyal geliþme ile baðýntýlýdýr. Dil geliþimindeki gecikme zihinsel geriliðin, otizmin erken belirtisi olabilir. Okul öncesi döneminde çocuklar farklý kaba motor becerileri gösterebilirler. Top atma, topa vurma, bisiklete binme, týrmanma becerileri farklý olabilir. Kiþisel farklýlýklar bu dönemde ön plana çýkar.  Tuvalet terbiyesi bu yaþlarda geliþir. Kýzlarda daha erkendir. Gece ýslatmalarý kýzlarda 4 yaþ ,erkeklerde 5 yaþa kadar normal kabul edilmelidir.  Bu dönemde ebeveynler çocuklarý baþkalarýna yanýt vermesi, arkadaþlarýyla veya diðer insanlarla konuþmasý için onlara örnek olmalarý gerekmektedir. 

Okul çaðýnda kas gücü, koordinasyon artar ve çocuk dans etme, basket oynama gibi kompleks hareketleri yapar hale gelir. Bu dönemde akademik baþarý ve okuldaki davranýþ biçimi önemlidir. Bunlardaki bozukluklar görme ve iþitme problemleri, özgün öðrenme güçlükleri, dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðu, mental retardasyon, depresyon, anksiyete veya kronik bir hastalýðýn sonucu ortaya çýkabilir. Çocuklarýn  bu yönlerden deðerlendirilmeleri gerekmektedir.

Ergenlik döneminde asimetrik büyüme özellikle distal bölümüden baþlar. Eller ve ayaklarda büyümeyi kollar ve bacaklar takip eder. Bu nedenle ergen çocuklarda beceriksizlik ve sakarlýk beklenen bir bulgudur. Farinks, larinks ve akciðerlerin hýzlý geliþmesi sesin kalýnlaþmasýna ve çatallanmasýna neden olur.


Ýlgili Kelimeler Listesi: ÇOCUKLARDA NÖROMOTOR, PSÝKOSOSYAL GELÝÞÝM, Nöromotor geliþim

Not:  Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..


Bu Soru 6152 kere okunmuştur.


x

Bu sayfanın linki başarıyla arkadaşınıza gönderilmiştir.

x

Yorum Katkı ve Ek sorular Editör onayladıktan sonra yayınlanır.

x

Editor onayı gerektirir..

SİTE İÇİ ARAMA YAP

BU KONUDA ANA MAKALELER