x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Alkolle Gelen Þiddet
Þiddet.. Son dönemlerde giderek arttýðýna her türlü medya iletiþim aracý yardýmýyla daha sýk tanýk olduðumuz, hakkýnda sürekli konuþulan ve fikir üretilen ancak yine de bitmeyen gündem maddesi. Hepimiz, savaþýn olmadýðý bir yerde her zaman barýþýn hüküm sürdüðü sanýsýna kapýlmýþýzdýr; oysa ülkelerin savaþ ilan etmediði her durumda barýþ, huzur, refah içinde yaþamýyoruz; kendi içimizde yaþanan gelgitleri, çekiþmeleri, konuþmalarý ya da savaþlarý da hiç hesaba katmayalým. Haberlerde sýk sýk okuduðumuz ya da dinlediðimiz gibi, kadýna, yaþlýlara, çocuklara, erkeklere, gençlere yönelik þiddet haberleri sürüp giderken savaþýn olmadýðýný söylemek mümkün deðil elbette. Bunlar, yalnýzca medya iþçileri tarafýndan ele alýnýp evlerimize kadar getirilmiþ þiddet haberleri; oysa iþin bir de görünmeyen yüzü var.
Tehlikenin büyüklüðünü kavrayabilmek için Dünya Saðlýk Örgütü’nün yakýn zamanda yaptýðý bir açýklamayla bir yýlda 1,6 milyondan fazla sayýda insanýn þiddet gördüðü gerçeðine bakmak bir fikir oluþturabilir. Þiddetin bu kadar yaygýn hale gelmesi, aslýnda bir anlamda ona sessiz kalýnmasýnýn yanýnda þiddeti nasýl tanýmladýðýmýz ya da ne tür bir davranýþýn þiddet olarak adlandýrýlacaðýný bilememekten de kaynaklanýyor.
Þiddeti evde, okulda, stadyumda, kitle iletiþim araçlarýnda, iþ yerinde, sokakta, kýsacasý insan insana etkileþimin olduðu her yerde görmek mümkün. Dünya Saðlýk Örgütü 2002 yýlýndaki raporunda þiddeti “Fiziksel güç ya da kuvvetin, amaçlý bir þekilde kendine, baþkasýna, bir gruba ya da topluluða karþý fiziksel zarara ya da fiziksel zararla sonuçlanma ihtimalini artýrmasýna, psikolojik zarara, ölüme, geliþim sorunlarýna ya da yoksunluða neden olacak þekilde tehdit edici biçimde ya da gerçekten kullanýlmasýdýr” olarak tanýmlýyor. Þiddet deyince akla ilk önce cinayet, tecavüz, gasp, yaralama, aile içi þiddet, darp etme/dövme, kavga, terörizm ve savaþ gibi olaylar gelir. Bu tür davranýþlarýn þiddet olduðu doðrudur, ancak bunlar þiddet davranýþýnýn yalnýzca fiziksel ve cinsel olan kýsmýdýr. Sýklýkla atlanan, çoðu zaman þiddet olarak algýlanmayan, belki þiddet olarak adlandýrýlmadýðý için de olaðan bir davranýþ olarak kabul edilen, hatta boyun eðilen þiddet türlerinden biri ise duygusal þiddettir. Ýþ yerinde, evde, sokakta, arkadaþ ortamlarýnda aslýnda farkýna varmadan maruz kaldýðýmýz bu þiddet türü, kendisini aþaðýlama, dýþlanma, hakaret, eleþtirilme, yok sayýlma gibi yineleyici biçimde gösterebilmektedir. Fiziksel, cinsel, duygusal þiddetin yaný sýra toplumumuzda özellikle kadýnlara yönelik olmak üzere toplumun “zayýf” olarak deðerlendirilen her kesimine uygulanan diðer þiddet türü ise, ekonomik þiddettir ve paranýn ve ekonomiyi oluþturan her türlü kaynaðýn, kadýnlar, çocuklar ya da ihtiyacý olan her insan üzerinde bir yaptýrým aracý olarak kullanýlmasý durumudur.
Saydýðýmýz bütün bu fiziksel, cinsel, ekonomik ve duygusal þiddetin toplumda kendisini sýklýkla gösterdiði alanlardan birisi ailedir. Ýlkokul sýralarýndan beri öðrenegeldiðimiz þekilde toplumun temel taþýný oluþturan aile biriminde gözlenen bu þiddet, toplumda, aslýnda bireysel olarak yaþanan acýlarýn hepsinin toplamýndan daha büyük infiale neden olmaktadýr. Pek çok davranýþ gibi, þiddet davranýþý da, adeta nesilden nesile aktarýlmakta, bir anlamda nesiller arasýnda ortak bir bilinçdýþý aktarýlarak bu davranýþýn sürdürülmesi saðlanmaktadýr.
Ýnsan, bedeni ve ruhsal yapýsýyla bir bütün olarak ele alýnmasý gereken bir varlýktýr. Bedeninde ya da ruhsal yapýsýnda meydana gelen herhangi bir aksaklýk, týpký bir mekanik aksamda yer alan diþlilerden birinin sýkýþmasý sonucu tüm aksamýn bozulmasý ya da durmasý gibi, insanda bütün olarak bir bozulmaya yol açabilmektedir. Þiddet de, bu aksamýn bozulmasýna neden olan eylemlerden biridir çünkü insanýn beden ve ruhsal yapýsýnýn bütünlüðüne karþý yapýlmýþ bir saldýrýdýr. Bu saldýrý neticesinde kiþide meydana gelen ilk duygu ise, kendi hayatý üzerinde kontrolünü kaybetmiþ olma duygusu olacaktýr. Sonuçta kiþinin yaþam kalitesi bozulur, yardým arayýþýnda ya da saðlýk hizmetlerini kullanma oranýnda artýþ gözlenir, çocuklarýnýn ruhsal geliþimleri üzerinde de doðrudan olumsuz etkilere neden olabilir.
Aile içi þiddetin dünyada ve Türkiye’de önemli bir saðlýk sorunu olduðu bilinen bir gerçek. Literatürü incelediðimizde, son 15-20 yýlda, dünyanýn her yerinde, eþ þiddetiyle ilgili çok sayýda araþtýrma yapýldýðýný görüyoruz. Tüm dünya nüfusunu temel alan 48 çalýþmanýn verilerine göre, Dünya Saðlýk Örgütü, kadýnlarýn eþleri ya da partnerleri tarafýndan þiddete uðrama oranýný % 10-69 arasýnda bildirmektedir; tahminlere göre tüm dünyada üç kadýndan biri yaþamlarýnýn bir döneminde dövülmekte, cinsel iliþkiye zorlanmakta ve diðer yollarla taciz edilmektedir. T.C. Baþbakanlýk Aile Araþtýrma Kurumu’nun yaptýðý araþtýrma sonuçlarýna göre; aile içi þiddet ülkemizde de yaygýndýr. Ailelerin % 34’ünde fiziksel þiddete, %53’ünde ise sözel þiddete rastlanmaktadýr. Ayný araþtýrmada çocuklara yönelik þiddetin de %46 oranýnda olduðu, cinsel þiddet ve tacize rastlanma oranýnýn ise %9 olduðu belirtilmektedir. Þiddete maruz kalanlarýn %80’i yapacak fazla bir þey olmadýðýna inanýyorlar. Bu durum daha önce de bahsedildiði üzere, çaresizliðin kabulü anlamýna geliyor ve þiddete maruz kalan kiþinin giderek daha da pasif kalmasýna neden oluyor.
Peki, þiddet bu kadar artmýþken, ya da zaten hep böyleyken nedir þiddeti destekleyen unsurlar? Ne oluyor da þiddeti uygulamak bu denli kolaylaþýyor? Elbette þiddetin nedenselliði üzerine hep konuþuldu ve hala üzerine fikirler üretilen, araþtýrmalar yapýlan bir konu. Nedenselliðinden ziyade þiddet uygulamayý kolaylaþtýran etkenlere deðinmek istiyorum bu kez. Bu kadar kolay bir þey midir bir insaný hýrpalamak, canýný yakmak, onu tehdit etmek, savunmasýz býrakmak?
Ekonomik koþullar, bireysel patolojilerin/sorunlarýn varlýðý ve þiddeti, eþler arasý aldatma, ailelerin ve eþlerin eðitim düzeyi, kýskançlýk, dedikodu ve/ya intikam alma gayretleri, eþlerin prestij ve statüye verdikleri önem, eþte madde kullaným bozukluðu ve/ya ruhsal hastalýk varlýðý, namus kavramýna iliþkin algýlar, alkolün kullaným miktarý ve sýklýðý, çocukluk yaþantýlarýnda þiddet görmüþ olma gibi pek çok faktör, çoklu ya da tekil olarak þiddeti hem doðuran ama ayný zamanda sürdürülmesine de katký saðlayan durumlar arasýnda yer alýr.
Bütün bu þiddeti doðuran, tetikleyen ya da kolaylaþtýran etkenler arasýnda, çok yaygýn olarak gözlenen durumlardan biri de alkol kullanýmýdýr. Alkol kullaným oraný, kiþinin hem sosyal baðlamýna hem de bireysel patolojilerine göre farklýlaþýr. Kadýn ve erkeklerin alkol kullaným oranlarýna dair az sayýda yapýlan çalýþmalar, tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de erkekler arasýnda alkol/madde kullanýmýnýn daha yaygýn olduðuna ancak kadýnlar arasýnda alkol kullanýmýnýn hýzla yaygýnlaþtýðýna da dikkat çekmektedir.
Dünya Saðlýk Örgütü’nün verilerine göre, Türkiye’de alkol tüketimi giderek artmaktadýr. Eriþkin nüfusta alkol kullanýmýnýn yaygýnlýðýna dair saðlýklý veriler bulunmamakla beraber, alkol üretim ve tüketiminin son 20 yýlda büyük artýþ gösterdiði bildirilmektedir (TUBITAK 2003). Türkiye Ýstatistik Kurumu (TÜÝK) verileri de bu bulgularý desteklemektedir. Ülkemizdeki alkollü içecek tüketimi 1997 yýlýnda 867.9 milyon litre iken, 2006 yýlýnda 968.9 milyon litreye yükselmiþtir.
Sosyal ortamlarda alkol kullanýmýndan farklý olarak alkol baðýmlýlýðý, bireyin beden ve ruh saðlýðýný, aile iliþkilerini, sosyal ve iþ uyumunu bozacak derecede alkol alma ve alkol alma isteðini durduramama þeklinde ortaya çýkan bir ruhsal sorun olarak karþýmýza çýkar.
Alkolün þiddet davranýþýný kolaylaþtýran ve/ya hýzlandýran bir etki yaptýðýný söylemek mümkündür. Alkol baðýmlýlýðý birey ve aileyi çok yönlü etkilemekte olup, bir yandan bireyde aðýr ruhsal ve bedensel sorunlara, diðer yandan bireyin kiþiler arasý iliþkilerinde, aile yaþamýnda bozulmaya, ev içi þiddete, aile içi sorunlarýn artmasýna, eþler arasýnda anlaþmazlýklara neden olur. Alkol alýndýktan sonra evde þiddetin uygulanmasý durumunda, o evde yaþayan her birey, bu þiddetten ve huzursuzluktan nasibini alýr. Özellikle þiddetin kuþaktan kuþaða aktarýlmasýnda evde yaþanan bu þiddet davranýþlarýnýn da payý büyüktür. Gençlerin þiddet davranýþýný kazanmalarýnda ailesel kaynaklarýn bu denli önemli olmasýnýn nedeni, ailenin ilk temel sosyalleþme iþlevini gören kurum olmasýndan kaynaklanmaktadýr. Çünkü, çocuðun okul öncesi aile içindeki geliþimi veya sosyalleþme biçimi, çocuðun gelecekte þiddete olan yönelimini önemli ölçüde belirler. Bu çerçevede þiddet davranýþý gerçekleþtiren bireylerin, þiddet davranýþýný sergilemeyenlere nispeten daha çok aile içi þiddete maruz kaldýklarý veya daha çok þiddet davranýþýnýn sergilendiði ortamlarda büyüdükleri söylenebilir.
Alkol baðýmlýlýðý, çocuklar üzerinde gözlenen bu etkilerin yaný sýra,alkol alan bireyin ve ailesinin sosyal iliþkilerde azalmaya, cinsel iliþkilerde bozulmalara ve sapkýnlýklara, aile içinde ve sosyal çevrede kiþiler arasý iletiþim sorunlarýna, gündelik iþlerin yapýlmasýnda güçlüklere, güvensizliðe, problem çözme hususunda baþarýsýzlýklara ve bunlarýn yaný sýra ekonomik olarak da zorluklara neden olur. Ayrýca alkol alan bireyin içinde yaþamakta olduðu aile içinde oldukça güç durumlar meydana gelmekte; eþler ya da aileler psikosomatik hastalýklarýn yaný sýra depresyon, çaresizlik, yeme bozukluklarý, sosyal geri çekilme gibi sorunlar deneyimlemektedirler.
Alkol ve beraberinde getirdiði þiddet, hem ülkemizin hem de dünyanýn süregelen önemli sorunlarýndan biri olarak hala güncelliðini korumaktadýr. Alkolün bireysel olarak yol açtýðý sorunlarýn yaný sýra toplumun en küçük birimi olarak aileye de kalýcý ve çoðu zaman geri dönüþümsüz hasar verdiði, gelecek nesilleri de derinden etkilediði unutulmamalýdýr.