Genel Bilgiler

Prof. Dr. Gülüm Altaca Hemoroidlerle ilgili sorularý cevaplýyor.

Prof. Dr. Gülüm Altaca
Kadýköy Florence Nightingale
Genel Cerrahi Uzmaný

HEMOROÝD ve ANAL FÝSSÜRLER

S: Hemoroid ne demektir?

C: Halk arasýnda basur, mayasýl gibi terimlerle adlandýrýlan hemoroidler makattaki normal damarsal yapýlarýn þiþmiþ halidir. Hem damarlarýn þiþmesi, hem de bu damarlarý destekleyen çevre dokunun zayýflamasý sonucu oluþurlar. Bir kýsým venler kalýn barsaðýn (rektum) içinde, bir kýsým venler de makat çevresindeki deri altýndadýr. Bunlara iç ve dýþ hemoroid denir.

S: Hemoroidler kimlerde olur, nasýl oluþur?

C: Hemoroidler kabýzlýk, aþýrý ýkýnma ve tuvalette uzun süreli oturma sonucu oluþur. Gebelik, obezite ve bazý karaciðer hastalýklarýnda da görülebilir.

S: Ne gibi belirtiler verir?

C: Hemoroid belirtileri dört baþlýkta toplanabilir. Bunlar makattan kanama, hemoroidlerin þiþmesi ve aðrýmasý, hemoroidlere kan oturmasý ve kaþýntýdýr.

Makattan Kanama: genellikle dýþkýlama sonrasý tuvalet kaðýdýnda görülür, ancak tahriþ çok olduðunda tuvalet taþýnda ya da klozetin içinde kanama görülebilir; hatta hastalarda hemoroid kanamasýndan ciddi kan kaybý bile görülebilir.  

Hemoroid þiþmesi, sarkmasý ve aðrý: Hemoroidler üzüm tanesi gibi makattan dýþarý doðru sarkabilirler. Bu tür hemoroid aðrýlý ve kaþýntýlý olabilir. Hemoroidler makattan dýþarý çýkýp elle tekrar itilebileceði gibi bazen de þiþer ve içeri itilemez. Bu durumda bu bölge çok aðrýlýdýr. Bazen tüm makat çevresinde bir kaç hemoroid paketi dýþarý sarkmýþ olabilir, bazen de sarkan hemoroidlerin tümü þiþer, içeri itilemez ve ileri derecede aðrýlýdýr.

Trombüs (kan oturmasý): Hemoroidin içinde kan pýhtýsý oluþabilir. Bu þekilde olduðunda hemoroid paketi büyür ve aðrýlýdýr. Makatýn kenarýnda aðrýlý bir þiþlik ele gelir. Bu aðrýlý þiþlik kaþýmayla, ýkýnmayla ya da tuvalet kaðýdýnýn sürtmesiyle kanayabilir.

Kaþýnma: Hemoroidal çýkýntýlar arasýndaki dýþký parçacýklarýný tam temizleyememek kaþýntý
oluþturabilir. Tam tersine makatý temizlemeye çalýþýrken hemoroidal çýkýntýyý hýrpalama sonucunda oluþan akýntý da kaþýnmaya yol açabilir.

S: Hemoroid Problemleri Ne Sýklýkta Görülür?

C: Hem kadýnlarda hem de erkeklerde hemoroidal sorunlar çok sýktýr. En sýk neden kabýzlýktýr. Çevremizdeki kiþilerin hemen yarýsýnda 50 yaþýna kadar en az bir kez hemoroid sorunu olmuþtur. Çoðu kiþide zaman zaman hemoroid kanamasý olur, ama genellikle çok fazla ve ciddi deðildir. Kadýnlarda hamilelikte bebeðin baskýsýyla ve kabýzlýk sonucu sorun baþlayabilir.

S: Kaç tür hemoroid vardýr? Bazen iç veya dýþ hemoroid gibi tanýmlamalar duyuyoruz, bunlarý ve varsa baþka sýnýflamalarý anlatýr mýsýnýz?
C: Hemoroidler iç ve dýþ hemoroid olarak ikiye ayrýlýr. Dýþ hemoroidler makatýn en son yaklaþýk 1-2 santimetrelik alanýnda bulunur. Makatýn bu bölümü aðrýya duyarlý olduðundan dýþ hemoroidler içine kan oturup þiþtiðinde çok aðrýlý olabilir. Makatýn bu son kýsmýndan itibaren bi,raz daha iç kýsýmlara doðru olan hemoroidlere de iç hemoroid denilir. Bunlar makattan sarkarak yukarýda söz ettiðimiz tüm belirtileri oluþtururlar. Ýç hemoroidler de ayrýca 4 tiptir:

Birinci derece- hafifçe þiþebilir, yalnýzca kanama yapar,
Ýkinci derece – makattan dýþarý çýkar, kendi kendine içeri girer,
Üçüncü derece – makattan dýþarý çýkar, ancak içeri itmeyle girer,
Dördüncü derece- Tamamen dýþarýdadýr, itmekle de içeri girmez

S: Halk arasýnda çok görülen bir hastalýk olmasýna karþýn bu sorunla pek doktora gitmeyiz, kiþiler çoðunlukla kanamalarý çok olduðunda ya da aþýrý aðrý duyduklarýnda hekime baþvurabilirler. Aslýna ne zaman bu yakýnmalarla doktora baþvurmamýz gerekir?

C: Makattan kanama olduðunda doktora gitmelisiniz. Bu þekilde kanamanýn hemoroid nedeniyle mi, yoksa barsaðýn içindeki baþka bir nedenle mi olduðuna doktorunuz karar verecektir. Bunu anlayabilmek için muayeneden baþka, anoskop denilen bir aletle
makatýnýzýn içi incelenir, gerekirse kalýn barsaðýn son 25-30 cm.nin görülebilmesi için rektoskopi denilen yöntem kullanýlabilir. Ya da sigmoidoskopi ya da kolonoskopi ile barsaðýnýzýn daha çok bölümünün içi incelenebilir. Doktorunuz ayrýca barsaklarýnýzý görüntülemek için bilgisayarlý tomografi ya da bilgisayarlý tomografi ile birlikte radyolojik olarak yapýlan kolonoskopi isteyebilir. Bu her zaman yapýlan kolonoskopiden daha az zahmetli bir iþlemdir ve tarama yöntemi olarak kullanýlmaktadýr.

Kanamanýz olmasa da makatta içeri girip çýkan bir kitle varsa yine doktorunuza gitmelisiniz. Bunun hemoroid olup olmadýðýna doktorunuz karar vermelidir.

S: Hemoroid kansere yol açar mý?

C: Hemoroidi olan ve ara sýra kanamasý olan hastalarda kalýn barsaðýn son kýsmýnýn (rektum ve anüs) kanserlerinin tanýsýnda gecikmeler olabilmektedir. Hemoroid hastalýðý kansere yol açmaz; ancak hastalar “nasýlsa uzun zamandýr hemoroidim var, bu sefer de ondan kanama oluyordur” diyerek doktora gitmezse, o bölgede oluþabilen kanserler gözden kaçabilir. Bu nedenle makattan kanamanýz olduðunda mutlaka doktorunuza görünmelisiniz. Makattan kanamanýz hemoroide baðlý olsa bile, kolonoskopi gibi ileri incelemeler ile polip ve kanserler bulunabilmektedir.

S: Hemoroid tedavisi nasýl yapýlýr? Hastalar nelere dikkat etmelidir?

C: Hemoroidleri önlemek için de, tedavisi için de öncelikle kabýz kalmamak gereklidir. Bunun için posalý diyet gerekir. Taze meyveler, yeþil yapraklý sebzeler, tam tahýllý ekmek ve gevrekler yenmeli, günde en az 6-8 bardak su içmelidir, ilkbahar ve yaz aylarýnda su miktarý daha da artýrýlmalýdýr. Tuvalet temizliðinde yumuþak, nemli tuvalet kaðýdý ya da ýslak mendil kullanmalý, hemoroidler tahriþ edilmemelidir. Gerekirse, zorlayarak temizlemektense, suyla yýkama, duþ ya da banyo yapýlabilir. Yýkamadan sonra makatý yumuþak bir bez ya da tuvalet kaðýdýyla kurulamak gerekir.  

Hemoroidin tipine ve derecesine göre tedavi seçenekleri deðiþir. 1 ve 2. derece hemoroidlerde ameliyatsýz tedavi önerilir. 3. ve 4. derece hemoroidlerde ise cerrahi tedavi uygundur.

1. ve 2. derece hemoroidlerde tedavi:
- Diyet
- Oturma banyosu (günde 4-5 kez sýcak su banyosu)
- Aðrý kesici ve inflamasyon giderici fitil ve kremler
- Skleroterapi (hemoroidin içine ince iðneyle ilaç verilerek kurutma)
- Bant ligasyonu (Hemoroidin köküne lastik bant konulur, hemoroid pakesi sonradan
kuruyup düþer)
Genellikle 1. ve 2. derece hemoroidlerde cerrahi tedavi gerekmez.
Bunlarda diyetle yatýþma olmazsa skleroterapi (hemoroidin içine ilaç zerk edilerek kurumasýnýn saðlanmasý) ve bant ligasyonu yapýlabilir. Ancak bu iþlemler hem çok aðrýlý olabilir, hem de çoðu zaman geçici iyileþme saðlar. Kalýcý ve tam iyileþme saðlamayabilir.
3. ve 4. derece hemoroitlerde tedavi:
- Cerrahi tedavi
- Cerrahiye ek olarak diyet ve oturma banyosu

S: Hemoroid ameliyatlarý çok aðrýlý olur diye halk arasýnda bir inanýþ vardýr, bu doðru mudur?

C: Cerrahi Tedavi Seçenekleri Þunlardýr: Hemoroid ameliyatlarý günümüzde geliþen teknolojiyle son derece konforlu bir þekilde yapýlmaktadýr. Ameliyattan sonra eskiden olduðu gibi korkutucu aðrýlý günler olmamakta, hasta isterse ayný gün, isterse bir gece hastanede kaldýktan sonra evine gidebilmektedir. Hastalar bir kaç gün içinde çalýþmaya baþlayabilmektedir. Anestezi uzmanlarýmýz hastaya uygun genel ya da spinal (belden) anestezi uygulamaktadýrlar.

S: Kaç tip ameliyat uyguluyorsunuz?
C: Hemoroid Ameliyat tipleri þunlardýr:
- Açýk hemoroidektomi

- Kapalý hemoroidektomi

- Stapler hemoroidektomi (dikiþsiz, içten zýmbalý, Longo)

-Damar mühürleme cihazlarýyla hemoroidektomi (dikiþsiz)

Aðrýnýn çok az ve yara iyileþmesinin oldukça hýzlý sonuçlandýðý yeni teknikler kullanýldýðýnda hem hastanýn evde bakým süreci kýsalmakta, hem de hasta iþine erken dönebilmektedir.

S: Longo ameliyatý nedir?

C: Dört tip ameliyat çeþidinin hepsinin uygulanabileceði hasta grubu farklý olmakla birlikte, en aðrýsýz olan ve çabuk iyileþme saðlayan Longo hemoroid ameliyatýdýr. Aslýnda dikiþ koymaya yardýmcý olan stapler (zýmba) denilen aletle yapýlan hemoroid ameliyatýna verilen isimdir. Ýlk olarak 1993’te Longo isimli bir cerrah tarafýndan uygulanmýþtýr. Bu ameliyatta dikiþler içten, stapler denilen dikiþ atmayý kolaylaþtýrýcý bir cihazla konulur. Hemoroidlerin olduðu dýþ bölgede dikiþ yoktur. Bu durum ameliyat sonrasý aðrýyý çok azaltýr.

S: Bir de, makattan kanamalara yol açan baþka hastalýklar var mý acaba?

C: Tabi, hemoroidlerden baþka en sýk olarak anal fissür olarak adlandýrýlan makattaki çatlaklar kanamaya yol açar. Tabi, kalýn barsaktaki ve makattaki polipler ve kanserler da sýklýkla makattan kanamaya yol açarlar.

Akut fissürlerin çoðu týbbi tedavi ile iyileþir. Kronik fissürler (4-6 haftada geçmeyenler) çoðu zaman artmýþ kas spazmýna baðlýdýr ve cerrahi tedavi gerektirir (Makatta istemsiz kaslar ve istemli dýþkýlamayý saðlayan iki grup kas mevcuttur). Tedavi makattaki basýncý azaltmaya yöneliktir.

S: Makatta çatlaklar da kabýzlýk sonucu mu oluþur?

C: Genellikle kabýzlýk sonucu makatta yýrtýlmalar ile baþlar. Makatý kasan kaslarýn spazmýna baðlý kan akýmýnda bozukluk olur. Anal fissürü olanlarýn % 5’inde makattaki kaslar arasýnda kronik abse vardýr. Genellikle 30-50 yaþ arasýnda görülür: % 90’ý arka orta hatta, % 10’u ön orta hattadýr. Ön fissürler kadýnlarda daha sýktýr  (özellikle doðum sonrasý görülür). Fissür birden fazlaysa ya da deðiþik yerleþimdeyse Crohn Hastalýðý, Sfiliz, Tüberküloz gibi hastalýklar araþtýrýlmalýdýr.

S: Anal fissür ne gibi belirtiler verir?

C: Aðrýlý dýþkýlama, açýk kýrmýzý renkte kanama, kaþýntý olur. Makatta çatlak görülebilir, birlikte “sentinel pili” denilen makatta dýþa doðru bir çýkýntý olabilir. 6 haftadan uzun süren semptomlar, sentinel pili oluþmasý, muayene bulgularýnda çatlaðýn kenarlarýnýn belirginleþmesi ve içinden iç sfinkter kasýnýn görülmesi kronikleþme belirtileridir.

S: Anal fissürleri nasýl tedavi ediyorsunuz?

C: Posalý yiyecekler, müshil ilaçlarý ve lokal olarak uygulanan anestezik madde içeren pomatlar semptomlarda düzelme saðlar. Akut fissürlerin % 50’si bu tedaviyle iyileþir. Ancak bu þikayetleriniz olduðunda doktorunuza hemen gitmeli ve uygun tedaviyi uygulamalýsýnýz. 4-6 hafta içinde hastalýðýnýz bu tedaviye yanýt vermeyecek hale gelebilir ve tedavi için ameliyat gerekebilir. Ayrýca anal sfinkter dediðimiz makatý çevreleyen ve kasýlmayý saðlayan kaslarý  gevþetici ilaçlar tedavide denenebilir (GTN, diltiazem, botilismus toksin gibi).

S: Ne zaman ameliyat uygulanýyor?

C: Cerrahi tedavide hasta bir þey hissetmeyecek þekilde anestezi desteði ile makattaki basýncý
arttýran kaslarýn küçük bir bölümü kesilir. Makatta yukarýda söz edilen kas gruplarýndan bir
tanesinin 1/3’lük kýsmýnýn kesilmesi dýþkýlama fonksiyonlarýný genellikle etkilemez. Gereken hastalarda fissürün tamamen çýkartýlmasý ya da bu çatlaðýn üzerinin normal mukoza
ile örtülmesi gibi ameliyatlar da yapýlmaktadýr. Ayný seansta varsa makattan dýþarý doðru uzanan doku parçasý da alýnýr. Bu yöntemlerle hastalarýn % 95’inde uzun süreli iyileþme saðlanýr. Bazý hastalarda (özellikle yaþlýlarda) %5-10 oranýnda bir miktar inkontinans olabilir (gaz kaçýrma ya da çamaþýrda hafif lekelenme gibi). Ancak tedaviyi planlarken uygun hasta
belirlenmesi ve cerrahi tekniðin uygun yapýlmasýyla bu oran azalmaktadýr.

S: Son olarak, hemoroid ve anal fissür olmamasý için neler yapýlmalýdýr?
Dýþkýlama hissi geldiðinde bir an önce tuvalete çýkmalýsýnýz. Tuvalette çok oturmayýn, çünkü makat bu sýrada tamamen gevþemiþ olur ve çok oturulduðunda venler kanla dolar. Ne kadar uzun oturursanýz hemoroidler üzerine baský o kadar fazla olur. Kabýzlýðý önlemek için aktif olun. Yürüyün, hareket edin, egzersiz yapýn. Diyetinizde lifli gýdalar olmasýna dikkat edin. Yine de kabýzlýk oluyorsa doktorunuzdan yardým isteyin.