Genel Bilgiler

Giriş

Ramazan ayýnýn ve oruç ibadetinin týbbi ve ruhsal faydalarý

Orucun faydalarý hangi mekanizmalarý ile saðlanýr?

Kilo verme

Oruç tutarak fazla beslenmenin getireceði dezavantajlar ortadan kaldýrýlmaktadýr. Farelerde yapýlan deneylerde periyodik olarak yapýlmýþ az beslemenin farelerin ömürünü uzattýðý gösterilmiþtir. Ýnsanlar içinde ayný þekilde peryodik olarak oruç tutmak fazla beslenmenin getireceði saðlýk dezavantajlarýný ortadan kaldýracaðý için ömürlerindeki kýsalmayý engellemesi beklenir.

Tuz atýlýmýnda artma

Karbonhidrat kýsýtlamalarýnda vücuttaki fazla tuzun atýlýmýnda artýþ olur.

Detoksifikasyon

Oruç esnasýnda endojen ve eksojen olarak üretilmiþ vücutta bulunan toksinler dýþarý atýlmasýnda artýþ olur.

Enzimlerin uyarýlmasý

Oruç tutarken özellikle yaðlarýn yýkýlmasý ile ilgili enzim sistemleri sanki antrenman yaparmýþ gibi uyarýlmakta böylece daha hýzlý yað yýkýmýný yapabilecek hale gelmektedirler. Enzimlerin, bu aktif ve uyarýlmýþ hali oruç bittikten sonrada bir süre daha devam edebilmektedir.
Oruç esnasýnda karaciðer normal zamanda yapmayý býraktýðý veya azalttýðý bazý faydalý metabolik aktiviteleri tekrar yapmaya baþlar. Bunlarý hatýrlar ve bu konuda bir nevi antrenman yapar. Bunlar glukoneogenez (diðer maddelerden glikoz oluþturmak), glikojenoliziz (karaciðerde depolanmýþ bekleyen glikoz depolarýný kullanýma sunmak) ve yað depolarýnýn yýkýlarak kullanýmýný hýzlandýrmak olarak sayýlabilir.

Beyinde de normal zamanlarda sadece glukoz kullanýrken oruþ dönemelerinde yaðlarýn yýkýlmasý sonucu oluþan keton cisimlerini kullanmayý yeniden hatýrlar. Birkaç günn süren bu adaptasyon sýrasýnda glukozdan keton cisimlerine geçme esnasýnda kiþiler geçici olarak baþ aðrýsý yaþayabilirler.

Kalp damar sistemi çalýþmasýnýn daha düzenli hale gelmesi

Oruç esnasýnda sindirim sistemine daha az kan gider. Böylece vücudun diðer kýsýmlarýna daha fazla kan gönderilebilir. Bu esnada kan damarlarýna yayýlmýþ olan kolesterol plaklarýnýn uzaklaþtýrýlmasýna yardýmcý olabilir.
Vücudumuzda birçok sistemin çalýþmasýný organize eden sempatik ve parasempatik otonomik sinir sistemi mevcuttur. Otonomik sinir sistemi bizim bu iþi yapmak için hiç düþünmediðimiz ve otomotik olarak yapýlan iþleri organize ederler. Örneðin kalbimizin çarpmasý, gözlerimizin uzak veya yakýn bir objeye bakarken sürekli netliði kaybetmeden görebilmesi gibi. Bu iki sistem her ne kadar otomatik olarak çalýþmaya ayarlandýlar isede deðiþik dýþ etkenler nedeniyle bu sistemlerden biri, yani sempatik veya parasempatik sistem daha fazla vücuda hakim olabilir bu durumda hangi sistem daha aktif ise buna baðlý yakýnmalar ortaya çýkabilir. Örneðin sempatik sistem daha aktif olduðu dönemlerde çarpýntý, terleme ve ishal gibi durumlar yaþanýrken parasempatik sistem daha aktif olursa aðýz kuruluðu, kabýzlýk gibi durumlar ön plana çýkar. Bu iki sistem arasýndaki dengenin korunmasý gerekmektedir. Bu dengeyi saðlamak için için yoga, biofeedback terapisi, akupunktur ve masaj tedavisi gibi deðiþik metotlar denenmektedir. Ancak Oruç tutmakda sempatik sistem ve parasempatik sistem arasýndaki olmasý gereken dengeyi saðlayan etkili bir yöntemdir. Bir nevi birçok karýþýk iþlemleri ayný anda yaparken yorulan ve aksaklýklar yaþatmaya baþlayan bir bilgisayarý reboot etmek , sistemleri sýfýrlayarak yeniden kurmak gibidir.

Diyabet geliþimini engelleme ve geciktirme, erken evre diyabetiklerde iyileþmenin saðlamasý

Þeker hastalarýnda görülen insulin direncini en iyi tedavi eden durumlardan birisi egzersiz diðeri ise besin azaltýlmasý yani oruçtur.
Günümüzde tip 2 diyabet hastalarýnda bazý cerrahi metotlar kullanýlmaktadýr. Cerrahilerde gýdalarýn mideden hemen sonraki bölüme geçmesi engellenerek daha ileri ki bölümlere bypass cerrahisi uygulanýr. Normalde gýdalarýn bu bölüme ulaþmasý insülin ve baþka diðer hormonlarý salgýlanmasýna neden olur. Toplamda bu salgýlanmalar sonucunda insülin direnci geliþebilmektedir. Cerrahide bu durum engellenmeye çalýþýlýr. Oysa ki oruç bunu herhangi bir cerrahi gerek býrakmadan yapabilmektedir. Oruç döneminde pankreas dinlenmekte, vücut glikoz kullanýmýndan ziyade yaðlarý ve keton cisimlerini enerji kaynaðý olarak tüketmeye zorlanmaktadýr. Bu durumda glikoz böylece daha az olacaðýndan dolayý, pankreasta yüksek glukozu düzeltmek için daha fazla çalýþmak aþýrý miktarda insülin salgýlalmak zorunda kalmayacaktýr.

Hipertansiyon düzenlemesinde ve böbrek fonksiyonlarýnýn korunmasýnda olumlu etkiler

Oruç esnasýnda böbrekler su kaybýný önleyebilmek için konsantrasyon gücünün bir nevi antremanýný yaparlar. Böylece bu fonksiyonlarý daha diri kalýr. Ayný zamanda vücuttan tuz atýlýmý devam etmektedir. Bu ise tansiyon kontrolünü kolaylaþacaktýr. Dünya Saðlýk Örgütü’nün ölüm sebepleri listesinde hipertansiyon sigaradan sonra 2. Sýrada yer almaktadýr. Yýlda 200 000 kiþi kalp yetmezliðinden ve 700 000 kiþi felçlerden ölmektedir. Bu iki ölüm sebebine en önemli katký saðlayýcý faktör hipertansiyondur. Ayrýca hipertansiyonun kendisi direkt böbrek fonksiyonlarýnýnýn kaybýna yol açabilen önemli etkenlerden biridir.

Hipertansiyonu kontrol etmek için faydalý olduðu gösterilen metotlar arasýnda kilo verme, alkolü býrakma, kilo vermeden baðýmsýz olarak yüksek fiberli gýdalarý tüketme, yürüme, yüzme, bisiklet binmeye gibi düzenle yapýlan egzersizler ve ilaçlar sayýlabilir. Ancak yapýlan bazý týbbi çalýþmalarda da gösterildiði þekliyle tuz ve su kýsýtlamasý bu sayýlanlar içerisinde tansiyonu en kuvvetli þekilde düzelten ve hatta bazen ilaç kullanýmýna ihtiyacý ortadan kaldýran yöntem olarak görülmektedir. Oruç esnasýnda ise iþte tam bu sodyum ve su kýsýtlamasý yapýlan iþin doðasý gereði uygulanmýþ olmaktadýr.

Psikoloji ve ruhsal saðlýk üzerine olumlu etkileri vardýr.

Orucun ibadet olarak yapýlýyor olmasý, böylece kendisini kudretli ve güçlü bir varlýðýn korumasýna himayesine girdiðine inanmanýn getirdiði güvende olma duygusu kiþilere mutluluk vermektedir. Bunu beyinden endorfinlerin salýnýmýný artýrararak yapmaktadýr. Hemen bütün büyük dinlerde oruç veya yerini tutan ibadet þekilleri yer almaktadýr. Oruç tutarak duygu durumunu yükselten kiþi özellikle stres, anksiete ve depresyon durumlarýnda olan aðrý eþiði düþmesi durumunu tersine çevirip fiziksel ve mental sapmalara karþý daha dayanýklý hale getirmektedir.

Stres, anksiyete ve depresyon durumlarýnda salgýlalan glukokorticoidler savunma sisteminin lenfosit ayaðýný baskýlamaktadýr. Lenfositler ise vücudumuza giren virüslere, ve henüz yeni oluþmaya çalýþan kanser hücrelerine karþý korumaktadýrlar. Nitekim böyle aþýrý strese maruz kalýndýðýnda dudak kenarýnda çýkan uçuklar lenfositlerin baskýlanmasýný fýrsat bilen herpes virüsünün oluþturduðu bir hastalýktýr. Oruç tutarak kazanýlacak bir saðlýklý ruh halinde virüslere ve kanser geliþmesine karþýda avantajlý duruma geçilecektir.

Ýmmun sistem üzerine etkileri, Otoimmun hastalýklara yakalanmada azalma ve gerileme beklenir.

Gýdalar aðýzdan alýndýktan sonra yemek borusu mideye ince barsaklar ve kalýn barsaklarý geçer ve makattan dýþarý atýlýr. Aslýnda tüm bu yol vücudumuzun içinden geçen bir boþluk gibidir gerçek manada aðzýnýzdan aldýðýnýz bir gýdayý direk vücudunuza almýþ olmuyorsunuz. Özellikle ince barsakta mukoza yüzeyi bir filtre gibi çalýþarak vücut için gerekli olan maddeler alýrken daha büyük proteinleri, antijenleri ve bazen daha büyük yapýlarý vücudun içerisine sokmamaya çalýþýr. Bu olayýn sürekli yaþandýðý durumlarda bu mukozal bariyerlerde þekil bozuklarý, defektler, kopmalar ve aralýklar oluþmaya baþlamaktadýr.  Böylece düzgün çalýþamayan bu filtre yüzünden vücut içerisine istenmeyen antijenik yapýlar veya daha büyük maddeler girebilmektedir. Bu ise vücudun immün sistemini, yani savunma sistemini lüzumundan fazla çalýþmasýna, harekete geçmesine neden olmaktadýr. Bu þekilde sürekli uyarýlan bir immün sistem bir süre sonra hatalar yapabilmekte, kendine ait doku parçalarýný da yabancý sayarak bertaraf etmeye baþlamaktadýrlar. Oto immün hastalýk grubu denilen bu hastalýk grubunda, immün sistem kontrolsüz bir þekilde aþýrý çalýþarak vücut dokularýna zarar vermektedir. Örneðin ülseratif kolitte aþýrý hassaslaþmýþ immün sistem barsak yüzeyine saldýrmakta, romatoid artritte eklem içindeki kayganlýðý saðlayan yüzey epiteline saldýrmaktadýr. Oruç tutma dönemlerinde sindirim sistemindeki dinlenme esnasýnda sindirim yolundaki bu filtre sistemi kendini yenilemekte ve filtre görevini daha kolay yaparak istenmeyen bir çok yabancý maddenin vücuda emilmesini ve lüzumsuz þekilde immun sistemi uyarmasýný engellemektedir.

Önemli uyarýcý not

Orucun yukarýdaki faydalarý anlatýlýrken Tip I diyabet hastalarý ve insüline baðýmlý ileri þeker hastalarý ve yerleþmiþ böbrek hastalarý hariç tutulmuþtur. Burada bahsedilen orucun önleyici faydalarýdýr.

Giriþ

Ramazan ayýnýn ve oruç ibadetinin týbbi ve ruhsal faydalarý

Orucun faydalarý hangi mekanizmalarý ile saðlanýr?

Kilo verme

Oruç tutarak fazla beslenmenin getireceði dezavantajlar ortadan kaldýrýlmaktadýr. Farelerde yapýlan deneylerde periyodik olarak yapýlmýþ az beslemenin farelerin ömürünü uzattýðý gösterilmiþtir. Ýnsanlar içinde ayný þekilde peryodik olarak oruç tutmak fazla beslenmenin getireceði saðlýk dezavantajlarýný ortadan kaldýracaðý için ömürlerindeki kýsalmayý engellemesi beklenir.

Tuz atýlýmýnda artma

Karbonhidrat kýsýtlamalarýnda vücuttaki fazla tuzun atýlýmýnda artýþ olur.

Detoksifikasyon

Oruç esnasýnda endojen ve eksojen olarak üretilmiþ vücutta bulunan toksinler dýþarý atýlmasýnda artýþ olur.

Enzimlerin uyarýlmasý

Oruç tutarken özellikle yaðlarýn yýkýlmasý ile ilgili enzim sistemleri sanki antrenman yaparmýþ gibi uyarýlmakta böylece daha hýzlý yað yýkýmýný yapabilecek hale gelmektedirler. Enzimlerin, bu aktif ve uyarýlmýþ hali oruç bittikten sonrada bir süre daha devam edebilmektedir.
Oruç esnasýnda karaciðer normal zamanda yapmayý býraktýðý veya azalttýðý bazý faydalý metabolik aktiviteleri tekrar yapmaya baþlar. Bunlarý hatýrlar ve bu konuda bir nevi antrenman yapar. Bunlar glukoneogenez (diðer maddelerden glikoz oluþturmak), glikojenoliziz (karaciðerde depolanmýþ bekleyen glikoz depolarýný kullanýma sunmak) ve yað depolarýnýn yýkýlarak kullanýmýný hýzlandýrmak olarak sayýlabilir.

Beyinde de normal zamanlarda sadece glukoz kullanýrken oruþ dönemelerinde yaðlarýn yýkýlmasý sonucu oluþan keton cisimlerini kullanmayý yeniden hatýrlar. Birkaç günn süren bu adaptasyon sýrasýnda glukozdan keton cisimlerine geçme esnasýnda kiþiler geçici olarak baþ aðrýsý yaþayabilirler.

Kalp damar sistemi çalýþmasýnýn daha düzenli hale gelmesi

Oruç esnasýnda sindirim sistemine daha az kan gider. Böylece vücudun diðer kýsýmlarýna daha fazla kan gönderilebilir. Bu esnada kan damarlarýna yayýlmýþ olan kolesterol plaklarýnýn uzaklaþtýrýlmasýna yardýmcý olabilir.
Vücudumuzda birçok sistemin çalýþmasýný organize eden sempatik ve parasempatik otonomik sinir sistemi mevcuttur. Otonomik sinir sistemi bizim bu iþi yapmak için hiç düþünmediðimiz ve otomotik olarak yapýlan iþleri organize ederler. Örneðin kalbimizin çarpmasý, gözlerimizin uzak veya yakýn bir objeye bakarken sürekli netliði kaybetmeden görebilmesi gibi. Bu iki sistem her ne kadar otomatik olarak çalýþmaya ayarlandýlar isede deðiþik dýþ etkenler nedeniyle bu sistemlerden biri, yani sempatik veya parasempatik sistem daha fazla vücuda hakim olabilir bu durumda hangi sistem daha aktif ise buna baðlý yakýnmalar ortaya çýkabilir. Örneðin sempatik sistem daha aktif olduðu dönemlerde çarpýntý, terleme ve ishal gibi durumlar yaþanýrken parasempatik sistem daha aktif olursa aðýz kuruluðu, kabýzlýk gibi durumlar ön plana çýkar. Bu iki sistem arasýndaki dengenin korunmasý gerekmektedir. Bu dengeyi saðlamak için için yoga, biofeedback terapisi, akupunktur ve masaj tedavisi gibi deðiþik metotlar denenmektedir. Ancak Oruç tutmakda sempatik sistem ve parasempatik sistem arasýndaki olmasý gereken dengeyi saðlayan etkili bir yöntemdir. Bir nevi birçok karýþýk iþlemleri ayný anda yaparken yorulan ve aksaklýklar yaþatmaya baþlayan bir bilgisayarý reboot etmek , sistemleri sýfýrlayarak yeniden kurmak gibidir.

Diyabet geliþimini engelleme ve geciktirme, erken evre diyabetiklerde iyileþmenin saðlamasý

Þeker hastalarýnda görülen insulin direncini en iyi tedavi eden durumlardan birisi egzersiz diðeri ise besin azaltýlmasý yani oruçtur.
Günümüzde tip 2 diyabet hastalarýnda bazý cerrahi metotlar kullanýlmaktadýr. Cerrahilerde gýdalarýn mideden hemen sonraki bölüme geçmesi engellenerek daha ileri ki bölümlere bypass cerrahisi uygulanýr. Normalde gýdalarýn bu bölüme ulaþmasý insülin ve baþka diðer hormonlarý salgýlanmasýna neden olur. Toplamda bu salgýlanmalar sonucunda insülin direnci geliþebilmektedir. Cerrahide bu durum engellenmeye çalýþýlýr. Oysa ki oruç bunu herhangi bir cerrahi gerek býrakmadan yapabilmektedir. Oruç döneminde pankreas dinlenmekte, vücut glikoz kullanýmýndan ziyade yaðlarý ve keton cisimlerini enerji kaynaðý olarak tüketmeye zorlanmaktadýr. Bu durumda glikoz böylece daha az olacaðýndan dolayý, pankreasta yüksek glukozu düzeltmek için daha fazla çalýþmak aþýrý miktarda insülin salgýlalmak zorunda kalmayacaktýr.

Hipertansiyon düzenlemesinde ve böbrek fonksiyonlarýnýn korunmasýnda olumlu etkiler

Oruç esnasýnda böbrekler su kaybýný önleyebilmek için konsantrasyon gücünün bir nevi antremanýný yaparlar. Böylece bu fonksiyonlarý daha diri kalýr. Ayný zamanda vücuttan tuz atýlýmý devam etmektedir. Bu ise tansiyon kontrolünü kolaylaþacaktýr. Dünya Saðlýk Örgütü’nün ölüm sebepleri listesinde hipertansiyon sigaradan sonra 2. Sýrada yer almaktadýr. Yýlda 200 000 kiþi kalp yetmezliðinden ve 700 000 kiþi felçlerden ölmektedir. Bu iki ölüm sebebine en önemli katký saðlayýcý faktör hipertansiyondur. Ayrýca hipertansiyonun kendisi direkt böbrek fonksiyonlarýnýnýn kaybýna yol açabilen önemli etkenlerden biridir.

Hipertansiyonu kontrol etmek için faydalý olduðu gösterilen metotlar arasýnda kilo verme, alkolü býrakma, kilo vermeden baðýmsýz olarak yüksek fiberli gýdalarý tüketme, yürüme, yüzme, bisiklet binmeye gibi düzenle yapýlan egzersizler ve ilaçlar sayýlabilir. Ancak yapýlan bazý týbbi çalýþmalarda da gösterildiði þekliyle tuz ve su kýsýtlamasý bu sayýlanlar içerisinde tansiyonu en kuvvetli þekilde düzelten ve hatta bazen ilaç kullanýmýna ihtiyacý ortadan kaldýran yöntem olarak görülmektedir. Oruç esnasýnda ise iþte tam bu sodyum ve su kýsýtlamasý yapýlan iþin doðasý gereði uygulanmýþ olmaktadýr.

Psikoloji ve ruhsal saðlýk üzerine olumlu etkileri vardýr.

Orucun ibadet olarak yapýlýyor olmasý, böylece kendisini kudretli ve güçlü bir varlýðýn korumasýna himayesine girdiðine inanmanýn getirdiði güvende olma duygusu kiþilere mutluluk vermektedir. Bunu beyinden endorfinlerin salýnýmýný artýrararak yapmaktadýr. Hemen bütün büyük dinlerde oruç veya yerini tutan ibadet þekilleri yer almaktadýr. Oruç tutarak duygu durumunu yükselten kiþi özellikle stres, anksiete ve depresyon durumlarýnda olan aðrý eþiði düþmesi durumunu tersine çevirip fiziksel ve mental sapmalara karþý daha dayanýklý hale getirmektedir.

Stres, anksiyete ve depresyon durumlarýnda salgýlalan glukokorticoidler savunma sisteminin lenfosit ayaðýný baskýlamaktadýr. Lenfositler ise vücudumuza giren virüslere, ve henüz yeni oluþmaya çalýþan kanser hücrelerine karþý korumaktadýrlar. Nitekim böyle aþýrý strese maruz kalýndýðýnda dudak kenarýnda çýkan uçuklar lenfositlerin baskýlanmasýný fýrsat bilen herpes virüsünün oluþturduðu bir hastalýktýr. Oruç tutarak kazanýlacak bir saðlýklý ruh halinde virüslere ve kanser geliþmesine karþýda avantajlý duruma geçilecektir.

Ýmmun sistem üzerine etkileri, Otoimmun hastalýklara yakalanmada azalma ve gerileme beklenir.

Gýdalar aðýzdan alýndýktan sonra yemek borusu mideye ince barsaklar ve kalýn barsaklarý geçer ve makattan dýþarý atýlýr. Aslýnda tüm bu yol vücudumuzun içinden geçen bir boþluk gibidir gerçek manada aðzýnýzdan aldýðýnýz bir gýdayý direk vücudunuza almýþ olmuyorsunuz. Özellikle ince barsakta mukoza yüzeyi bir filtre gibi çalýþarak vücut için gerekli olan maddeler alýrken daha büyük proteinleri, antijenleri ve bazen daha büyük yapýlarý vücudun içerisine sokmamaya çalýþýr. Bu olayýn sürekli yaþandýðý durumlarda bu mukozal bariyerlerde þekil bozuklarý, defektler, kopmalar ve aralýklar oluþmaya baþlamaktadýr.  Böylece düzgün çalýþamayan bu filtre yüzünden vücut içerisine istenmeyen antijenik yapýlar veya daha büyük maddeler girebilmektedir. Bu ise vücudun immün sistemini, yani savunma sistemini lüzumundan fazla çalýþmasýna, harekete geçmesine neden olmaktadýr. Bu þekilde sürekli uyarýlan bir immün sistem bir süre sonra hatalar yapabilmekte, kendine ait doku parçalarýný da yabancý sayarak bertaraf etmeye baþlamaktadýrlar. Oto immün hastalýk grubu denilen bu hastalýk grubunda, immün sistem kontrolsüz bir þekilde aþýrý çalýþarak vücut dokularýna zarar vermektedir. Örneðin ülseratif kolitte aþýrý hassaslaþmýþ immün sistem barsak yüzeyine saldýrmakta, romatoid artritte eklem içindeki kayganlýðý saðlayan yüzey epiteline saldýrmaktadýr. Oruç tutma dönemlerinde sindirim sistemindeki dinlenme esnasýnda sindirim yolundaki bu filtre sistemi kendini yenilemekte ve filtre görevini daha kolay yaparak istenmeyen bir çok yabancý maddenin vücuda emilmesini ve lüzumsuz þekilde immun sistemi uyarmasýný engellemektedir.

Önemli uyarýcý not

Orucun yukarýdaki faydalarý anlatýlýrken Tip I diyabet hastalarý ve insüline baðýmlý ileri þeker hastalarý ve yerleþmiþ böbrek hastalarý hariç tutulmuþtur. Burada bahsedilen orucun önleyici faydalarýdýr.