x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Boyun fýtýðýnda risk faktörleri
Boyun fýtýðýnýn evrelemesi
Evrelemeye yönelik tedavi prensipleri
Boyun fýtýðýnýn cerrahi tedavisi, servikal mikrodiskektomi
Boyun fýtýðý nedir?
Boyunda 7 adet omur cismi
bulunur. Yapýlarý itibariyle bir önceki bölümde anlatýlan bel
omurlarýndan tek farklarý, daha küçük olmalarýdýr. Her omurga arasýnda
yastýkçýk dediðimiz kýkýrdaklar mevcuttur. Bu kýkýrdak yapýnýn
yýrtýlarak, omurga içinde seyreden omurilik veya kola daðýlan sinirlere
baský yapmasý donucu oluþan hastalýða boyun fýtýðý denir. Hastada
þiddetli bir boyun aðrýsýyla birlikte kola yayýlan aðrý, uyuþma
mevcuttur. Zamanla yýrtýlan kýkýrdak sinirlere baský yaparsa kolda
kuvvetsizlik, eðer omuriliðin kendisine de basý yaparsa tüm vücutta
hareket kusurlarý ortaya çýkabilir. Hastalýðýn çok ileri dönemlerinde
yataða baðýmlý hale gelen hastalara rastlanýr.
Boyun omurlarýnýn yapýsý
Kafa
tabanýndan itibaren 7 adet omur cisminden oluþur. Her omur cisminin
ortasýnda , beynin devamý olan omurilik bulunur. Vücudun çeþitli
yerlerinden beyine dönen duyular veya beyinden vücuda daðýlan emirler
omurilik içinde seyreder. Boyun bölgesinde her omur cismi hizasýndan
çýkan sinirlerde kola ve sýrta yayýlarak, bu bölgelerin duyu ve
hareketini saðlar.
Omurgalar arasý yastýkçýk dediðimiz
disk dokusunun dýþ kýsmý (anulus fibrosus) ve iç kýsmý (nucleus
pulposus ) bulunur. Jelatin kývamýndaki iç kýsmýn , daha kuvvetli bir
bað dokusundan oluþan dýþ kýsmý yýrtarak omurilik ve sinirlere basý
yapmasý sonucu boyun fýtýðý ortaya çýkar. Burada dikkat edilmesi
gereken ve bel fýtýðýndan baþlýca fark, sadece sinirlere deðil
omuriliðin kendisinede baský olmasý sonucu vücudun tamamýnda kýsmi veya
tam kuvvetsizlik oluþmasýdýr. Omurilik ilk bel omuru hizasýnda
sonlandýðýndan ve alt bel omurlarý içinde sadece ayaða giden sinirler
bulunduðundan , bel fýtýðýnda belirli sinirin daðýldýðý alanda felçler
görülür.
Boyun fýtýðýnda risk faktörleri
- Boyun omurlarý arasýndaki kýkýrdaðýn dejenerasyon dediðimiz yýpranmasý
- Ani ve güçlü boyun hareketleri. Aðýr kaldýrmak, ani ters dönüþler.
- Baþ öne eðik olarak uzun süreli çalýþma: Masa baþý iþleri.
- Özellikle emniyet kemeri takmadan araba kullananlarda ani fren yapýlmasý veya trafik kazasý.
- Geçirilmiþ boyun travmasý, spor yaralanmalarý.
- Osteoporoz.
- Fibromyositis: Sýk tekrarlayan boyun ve bel adelelerinin spazmýdýr. Halk arasýnda adele romatizmasý olarak bilinir.
- Ýmpigman Hastalýðý: Omuz ekleminin sertleþmesi ve kola yayýlan çok þiddetli aðrýyla seyreder. Hastalýk özellikle geceleri daha þiddetli aðrý yapar.
- Sinir Tuzaklanmalarý: Omurilikten çýkarak daðýlan sinirlerin kolda belli noktalarda sýkýþmasýdýr. En iyi bilineni El-Bilek Kanalý Hastalýðý olup, orta yaþý geçmiþ özellikle kadýnlarda veya bilek kuvveti gerektiren herkeste geceleri kolun tamamýna yayýlan aðrý ve uyuþmalardýr. Boyun fýtýðý ile birlikte olursa çift tuzaklanma denir ve her ikisininde ayný anda tedavisi gerekir. Sinir tuzaklanmalarý hakkýnda bir sonraki konuda ayrýntýlý bilgi verilmiþtir.
- Tenosinovit: Koldaki adelelerin kýlýfýnýn zorlama veya romatizmal sebeplerle þiþmesi sonucu ortaya çýkar. Bölgesel aðrýlarla seyreder .
Klinik
muayene, Servikal MR, Servikal BT, EMG. Klinik muayene ve Servikal MR
mutlaka yapýlmalýdýr. EMG sinir tuzaklanmalarýný ayýrmada gerekirse
kullanýlýr.
Boyun fýtýðýnýn evrelemesi
Bel fýtýðý tanýsý alan hasta aþaðýdaki klinik durumdan herhangi birinde olabilir.
1-Þiddetli boyun aðrýsý ve veya kola vuran aðrý.
2-Orta düzeyde sýk tekrarlayan aðrýlar.
3-Aðrýyla birlikte kolda kuvvetsizlik veya uyuþma gibi sinir hasarý bulgularý.
4-Aðrýyla birlikte kollar ve ayaklarda kuvvetsizlik ve uyuþma.
5-Kollar
ve ayaklarda giderek artan güç kaybý ve uyuþma, aðrý ön planda
olmayabilir (Tekrarlayan boyun fýtýðý ataklarýný takiben omurilik
kanalýnda kireçlenmeye baðlý daralma).
Evrelemeye yönelik tedavi prensipleri
Evre
1-2 de öncelikle ilaç tedavisi, boyunluk kullanýmý, fizik tedavi
denenir. Bu dönemde hastalýðýn iyileþmesi, bu tedavilerle yýrtýlan disk
dokusunun içeriðindeki su miktarýnýn istirahat ve ilaçlarla
azaltýlmasýna yöneliktir. Bu süre 1 ay içinde gerçekleþmelidir. Bir ayý
geçen konservatif tedaviye raðmen düzelmeyen hastalar, cerrahi tedaviye
adaydýr.
Çeþitli tip boyunluklarýn hepsinin amacý:
Baþýn boyun omurlarýna olan basýncýný azaltmak ve boynu hareketsiz
tutarak istirahat ve iyileþmeyi saðlamaktýr. Evre 3-4-5 de omurilik ve
sinir dokusundaki hasar artmadan cerrahi tedavi uygulanmalýdýr. Sinir
dokusundaki ileri derece hasarlar cerrahi tedaviyle düzeltilemez. Bu
sebeple uyuþma , kýsmi felç gibi bulgular saptanýrsa erken dönemde
ameliyat baþarý saðlar.
Boyun fýtýðýnýn cerrahi tedavisi, servikal mikrodiskektomi
Cerrahi
tedavinin amacý, omurilik ve sinir dokusuna olan basýyý kaldýrmaktýr.
Böylece hastanýn, aðrýsýnýn geçmesi, uyuþma-kuvvetsizlik gibi
bulgulardan kurtulmasý saðlanýr. Uygun zamanda ve tecrübeli ellerde
yapýlan bu giriþimler çok iyi sonuç verir. Bu gün için kullanýlan
yegane yöntem servikal mikrodiskektomidir. Bazý hastalarda,
mikrodiskektomiyle beraber, çýkartýlan kýkýrdaðýn yerine vücuttan
alýnan bir kemik veya sentetik protezlerde uygulanýr. Servikal
mikrodiskektominin avantajlarý:
- Ameliyata baðlý doku hasarýnýn,kan kaybýnýn ve enfeksiyon riskinin en az olmasý.
- Mikroskop altýnda yýrtýlan kýkýrdaðýn tam olarak çýkartýlabilmesi.
- Ameliyat sonrasý aðrý ve hareket kýsýtlamasýnýn olmamasý.
- Hastanýn kýsa sürede evine ve iþine dönebilmesi.
- Hastanýn mevcut þikayet ve bulgularýnýn çekilen MR ile uyumlu olmasý.
- Omurilik veya sinir dokusunda kalýcý hasar oluþmadan cerrahi müdahale zamanlamasý.
- Diabet, hipertansiyon, sigara kullanýmý gibi risk faktörlerinin olmamasý.
- Ameliyattan sekonder kazanç dediðimiz , psikolojik beklentiler olmamasý.
- Ameliyat öncesi ve sonrasý tedavi prensiplerinin hekim-hasta iliþkisi çerçevesinde , güvene dayalý olarak anlaþýlmasý.
- Cerrahýn konu hakkýndaki tecrübesi, gerektiðinde servikal füzyon dediðimiz kemik veya protez uygulamasýný ayný seansta yapabilmesi.
Ameliyat
Genel anestezi altýnda, boynun ön yüzü, tercihen sað taraftan
uygulanýr. Omurga ön yüzüne varan cerrah, skopi kontrolüyle istenilen
omurga mesafesine ulaþýr. Bu andan itibaren mikroskop kullanarak iki
omurga arasýndaki kýkýrdaðý temizlemeye baþlar. En sonunda, sinire veya
omuriliðe basý yapan yýrtýlmýþ kýkýrdak kýsýmda alýnarak, basý
kaldýrýlýr..
Bu andan itibaren kemik veya protez greft
kullanýmý yýrtýlan kýkýrdaðýn omurgada yaptýðý hasara baðlý olarak
uygulanýr. Yumuþak fýtýk dediðimiz ve omurgada kireçlenmelere yol
açmamýþ boyun fýtýðýnda bu iþlem gerekli deðildir. Omurgada kireçlenme
yapmýþ boyun fýtýklarýnda füzyon dediðimiz protez uygulamasýnýn
yapýlmasý gerekir.
Ameliyat sonrasý hasta 3 saat sonra
ayaða kaldýrýlýr, akþamüzeri eve gönderilir. 1-3 hafta arasý boyunluk
takmasý gereken hasta, 10 gün sonra iþine dönebilir.