x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Sjögren sendromu nasýl geliþir?
Sjögren sendromu kimlerde görülür?
Sjögren sendromunda bulgular nelerdir?
Sjögren sendromu tanýsý nasýl konur?
Sjögren sendromu nasýl tedavi edilir?
Sjögren sendromu nedir?
Sjögren sendromu kuru göz
ve kuru aðýz bulgularý ile karakterize kronik yani uzun süreli bir
hastalýktýr. Adýný, ilk tanýmlayan Ýsveç’li göz doktoru Henrik
Sjögren’den almýþtýr. Sýklýkla romatoid artrit, lupus eritematozus,
skleroderma ve polimiyozit gibi romatizmal hastalýklarla birlikte
bulunur. Ancak hastalarýn yaklaþýk yarýsýnda tek baþýna görülür.
Sjögren sendromu nasýl geliþir?
Nedeni
tam bilinmemektedir. Genetik ya da viral enfeksiyonlarýn bilinmeyen
mekanizmalarla Sjögren sendromuna neden olabildiðine dair bulgular
vardýr. Bu hastalýðýn esas olarak baðýþýklýk (immün) sistemindeki
bozukluktan kaynaklandýðý düþünülmektedir. Baðýþýklýk sistemi,
hastalýklara karþý vücudun korunma mekanizmasýdýr. Sjögren sendromunda
baðýþýklýk siteminin normal kontrol mekanizmasýnda bir bozukluk vardýr,
bunun sonucu olarak aþýrý miktarda beyaz kan hücreleri yapýlýr.
Lenfosit adý verilen bu hücreler gözyaþý ve tükrük bezlerine giderek bu
dokularda harabiyet yapar. Bu nedenle de hem tükrük bezlerinde hem de
göz yaþý bezlerinde salgýda azalma yani kuruluk meydana gelir. Ayný
zamanda bu hücreler "otoantikor" adý verilen protein yapýsýnda maddeler
salgýlar ve bunlar kanda tespit edilebilir. Bu otoantikorlar baðýþýklýk
sisteminin düzgün çalýþmadýðýnýn bir göstergesidir ve tükrük ile
gözyaþý bezlerinde harabiyet yapma potansiyeline sahiptir. Sjögren
sendromunda eklem, akciðer, böbrek, sinir, tiroid, karaciðer ve beyin
gibi diðer organlarda da tutulum görülebilir.
Sjögren sendromu kimlerde görülür?
Sjögren
sendromu herhangi bir yaþta görülebilirse de en fazla 45 yaþýnýn
üzerindeki kadýnlarda ortaya çýkmaktadýr. 20 yaþ altýnda çok nadirdir.
Sjögren sendromunda bulgular nelerdir?
Genellikle
yavaþ baþlar. Hasta gözlerinde ve aðzýnda þiddetli kuruluk hisseder.
Çoðunda kuru bir öksürük ve boðazda gýcýk hissi de vardýr. Tükrük
bezlerinde þiþlik, tat alma ve koklama duyusunda bozulma izlenebilir.
Gözlerde kuruluða baðlý kýzarýklýk, yanma, kaþýntý ve ýþýða aþýrý
hassasiyet geliþir. Uygun tedavi edilmezse "kornea" adý verilen gözün
en dýþýndaki saydam zarda ülserler, nadiren de körlük geliþebilir.
Sjögren sendromu bulunan hastalarda burun, cilt ve kadýn genital
organlarýnda da kuruluk izlenebilir.
Aðýz kuruluðu nedeniyle çiðneme, yutma ve konuþmada güçlük hissedilebilir. Bu nedenle hastalar bol miktarda sývý almalýdýrlar.
Hastalarda
diþ çürükleri de sýk görülür. Çünkü tükrük, bakterilere karþý savaþan
ve çürüklerin oluþmasýný engelleyen bir sývýdýr. Sjögren sendromunda
tükrük salýnýmý bozulduðu için çürüklerin oluþumu kolaylaþmýþtýr.
Bazen
hastalarda "lenfoma" adý verilen bir çeþit lenf bezi kanseri
geliþebilir. Nadir olsa da hastalarýn muayenesinde ve takibinde akýlda
tutulmalýdýr.
Sjögren sendromu tanýsý nasýl konur?
Aðýzda
ve gözlerde kuruluk hisseden hastalarda bu tanýdan þüphelenilmelidir.
Muayene sýrasýnda kýzarmýþ-kaþýntýlý gözler, tükrük bezlerinde þiþlik,
kuru bir dil, boyundaki lenf bezlerinde geniþleme gibi bulgular tespit
edilebilir. Kan tetkiklerinde de otoantikorlarýn varlýðý tanýyý
destekler.
Gözde kuruluk "Schirmer testi" ile tespit
edilir. Korneanýn bir göz doktoru tarafýndan incelenmesi de kuruluk
hakkýnda bilgi verecektir.
Tükrük bezlerin düzgün
çalýþýp çalýþmadýðýný kontrol etmek için "sialogram" yapýlabilir. Bu
test tükrük bezi içine boya enjekte edildikten sonra özel filmlerin
çekilmesi ile yapýlýr. Sjögrensendromunun kesin tanýsý için dudak
biopsisi, yani dudak içindeki küçük tükrük bezlerinden ufak bir parça
alýnýp mikroskop altýnda lenfositlerin varlýðý açýsýndan
deðerlendirilmesi gereklidir.
Akciðer ve böbrek fonksiyonlarýnýn gerek direkt grafilerle gerekse de laboratuvar testleri ile takibi yardýmcý olabilir.
Sjögren sendromu nasýl tedavi edilir?
Bu
hastalýðýn kesin tanýsý olmasa da bulgulara yönelik özel tedavilerle
hastalarýn yakýnmalarý giderilebilir ve yaþam kaliteleri
düzeltilebilir. Her hastada ayný bulgular olmadýðýndan tedavi programý
hekim tarafýndan hastanýn ihtiyaçlarýna göre bireysel olarak
planlanmalýdýr. Düzenli hekim ve diþ kontrolü þarttýr.
Gözlerdeki
kuruluk için yapay göz yaþý ve göz damlalarý kullanýlabilir. Aðýzdaki
kuruluk için en etkili rahatlama yollarýndan biri bol sývý alýmýdýr.
Yine özel sakýzlar (çürümeye engel olmak için þekersiz olmalarý koþulu
ile), diþ macunlarý, düzenli diþ fýrçalama hastalara yardýmcý
olacaktýr.
Ciltte kuruluk varsa hassas ciltler için
önerilen nemlendiriciler kullanýlabilir. Evde ve iþyerinde buhar havayý
nemlendiren buhar makinalarýnýn kullanýlmasý önerilebilir.
Hastalarda
þiþlik, katýlýk, kas aðrýlarý ve eklem inflamasyonunun engellenmesi
amacýyla steroid-olmayan antiromatizmal ilaçlar kullanýlabilir. Aðýr
hastalarda kortizon da önerilebilir ancak yan etkilerinin ciddiyeti
açýsýndan mutlaka hekim kontrolünde alýnmasý önerilir. Hastalarda eþlik
eden baþka bir romatizmal hastalýk varsa (romatoid artrit, lupus vb.
gibi) bunun tedavisi de esasdýr.
Yürüme, yüzme gibi
hafif egzersizler kaslarýn ve eklemlerin elastikiyetinin korunmasý için
faydalýdýr. Egzersizlerin eklem hasarýný engelleyici etkisi de
bulunduðundan mutlaka tedavi programýnda yer almalýdýr. Ayrýca
hastalara hastalýðý ile bilgiler ve stresini azaltmaya yönelik
tavsiyeler de verilmelidir.
Sjögren sendromu bulunan
kadýn hastalarda kanda bulunan belirli bir "antikor" nadiren yenidoðan
çocuklarda kalp problemleri ile ilgili olabilir. Bu nedenle hamile olan
ya da çocuk sahibi olmak isteyen kadýn hastalarýn mutlaka doktorlarýna
bunu danýþmalarý gerekir.
Sjögren sendromu genel olarak
hayatý tehdit eden bir hastalýk deðildir. Ancak aðýz ve gözdeki kuruluk
uzun sürelidir ve hayatýn geri kalan kýsmý boyunca devam edebilir.
Yapay nemlendiricilerin kullanýlmasý ve diþ hijyenine dikkat edilmesi
ile genellikle ciddi problemlerin engellenmesi mümkün olacaktýr.