logo

SaglikDanis.com

Makaleler İçinde Arama
Ve
Veya
Aynen
 Prof.Dr. Turan USLU            

Güncelleme: 11.05.2008

x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x


Parkinson hastalýðý da dahil olmak üzere, bu hastalýðýn belirtilerinin hemen hemen aynýsýnýn görüldüðü, ancak farklý nedenlere baðlý olarak geliþen çok sayýda hastalýk “Parkinsonizm” baþlýðý altýnda toplanýr. Genel olarak deneyimli bir nörolog, hasta ve yakýnýnýn verdiði ayrýntýlý hastalýk öyküsü ve muayene bulgularýna dayanarak, Parkinson hastalýðý ile parkinsonizm tablolarýný birbirinden ayýrt edebilir. Ancak, bu gruptaki hastalýklar Parkinson hastalýðýna o kadar benzer ki, bazen bu konu ile ilgili uzman hekimin bile yalnýzca muayene bulgularý ile karar vermesi güç olabilmektedir. Böyle durumlarda bazý laboratuar veya röntgen incelemeleri gerekebilir. Yabancý kaynaklara bakýldýðýnda, yaþamýnda Parkinson hastalýðý tanýsý almýþ hastalarýn vefat ettikten sonra yapýlan beyin otopsilerinde, yaklaþýk % 20 hastada Parkinson hastalýðý tanýsýnýn doðru olmadýðý ve diðer parkinsonizmlere ait bulgularýn bulunduðu görülmektedir. Bu nedenle önce parkinsonizmlerden kýsaca söz etmeyi, daha sonra Parkinson hastalýðýný daha ayrýntýlý biçimde ele almayý uygun bulduk.

da dahil olmak üzere, bu hastalýðýn belirtilerinin hemen hemen aynýsýnýn görüldüðü, ancak farklý nedenlere baðlý olarak geliþen çok sayýda hastalýkbaþlýðý altýnda toplanýr. Genel olarak deneyimli bir nörolog, hasta ve yakýnýnýn verdiði ayrýntýlý hastalýk öyküsü ve muayene bulgularýna dayanarak, Parkinson hastalýðý ile parkinsonizm tablolarýný birbirinden ayýrt edebilir. Ancak, bu gruptaki hastalýklar Parkinson hastalýðýna o kadar benzer ki, bazen bu konu ile ilgili uzman hekimin bile yalnýzca muayene bulgularý ile karar vermesi güç olabilmektedir. Böyle durumlarda bazý laboratuar veya röntgen incelemeleri gerekebilir. Yabancý kaynaklara bakýldýðýnda, yaþamýnda Parkinson hastalýðý tanýsý almýþ hastalarýn vefat ettikten sonra yapýlan beyin otopsilerinde, yaklaþýk % 20 hastada Parkinson hastalýðý tanýsýnýn doðru olmadýðý ve diðer parkinsonizmlere ait bulgularýn bulunduðu görülmektedir. Bu nedenle önce parkinsonizmlerden kýsaca söz etmeyi, daha sonra Parkinson hastalýðýný daha ayrýntýlý biçimde ele almayý uygun bulduk. PARKÝNSONÝZM NEDÝR?
Parkinsonizm kelimesi belli bir hastalýktan çok, deðiþik nedenlere baðlý olarak ortaya çýkan bir dizi belirtiyle tanýnan bir çok hastalýðý çaðrýþtýrýr. Bunlarda da Parkinson hastalýðýnda görülen belirtiler dikkati çeker; örneðin, uzuvlarýn titremesi, vücut hareketlerinin yavaþlýðý, kaslarýn sertliði, öne eðik duruþ þekli, küçük adýmlarla ve ayaklarýný sürüyerek yürüme, hýzlý ve monoton konuþma vb. Ancak, parkinsonizm tablolarýnda Parkinson hastalýðý belirtilerinin yaný sýra, sýklýkla beynin baþka bölümlerinin de etkilenmesi sonucu çok sayýda ek belirti mevcuttur. Bu hastalýklarýn nedenleri farklý olduðu için tedavileri de deðiþik olabilmektedir. Kimisi tamamen iyileþme gösterirken, kimisi hýzlý bir seyirle aðýrlaþabilmektedir. Bu nedenle bir parkinsonizmli bir hasta görüldüðünde esas sebebin araþtýrýlmasý ve kesin taný konulmasý önemlidir.

Parkinsonizme yol açan nedenler:
1- Ýdyopatik Parkinson hastalýðý: Parkinsonizm tablolarý arasýndan en sýk rastlanýlan hastalýktýr. Parkinson hastalýðýnda beynin derin kýsmýnda yer alan kara çekirdekteki (substansiya nigra) dopamin adlý kimyasal maddeyi üreten sinir hücreleri hasara uðrar ve eksilir. Bu hasara yol açan nedenler kesin olarak bilinmediði için, Parkinson hastalýðý, týpta sebebi bilinmeyen anlamýnda kullanýlan “idyopatik” kelimesi ile anýlýr. Bu hücrelerin uzantýlarý “striyatum” (çizgili cisim) adý verilen bölgelerdedir ve burada yer alan alýcý yapýlara (reseptör), salýnmýþ olan dopamin baðlanýr ve bilgiyi bir sinir hücresinden diðerine iletir. Beyinde yeterli dopamin yapýlamadýðý için uzuvlarda istirahat halindeyken titreme, kas sertliði, hareket yavaþlýðý ve duruþ bozukluðu ile þekillenen Parkinson hastalýðý belirtileri ortaya çýkar.

Parkinsonizm tablolarý arasýndan en sýk rastlanýlan hastalýktýr. Parkinson hastalýðýnda beynin derin kýsmýnda yer alan kara çekirdekteki (substansiya nigra) dopamin adlý kimyasal maddeyi üreten sinir hücreleri hasara uðrar ve eksilir. Bu hasara yol açan nedenler kesin olarak bilinmediði için, Parkinson hastalýðý, týpta sebebi bilinmeyen anlamýnda kullanýlan “idyopatik” kelimesi ile anýlýr. Bu hücrelerin uzantýlarý “striyatum” (çizgili cisim) adý verilen bölgelerdedir ve burada yer alan alýcý yapýlara (reseptör), salýnmýþ olan dopamin baðlanýr ve bilgiyi bir sinir hücresinden diðerine iletir. Beyinde yeterli dopamin yapýlamadýðý için uzuvlarda istirahat halindeyken titreme, kas sertliði, hareket yavaþlýðý ve duruþ bozukluðu ile þekillenen Parkinson hastalýðý belirtileri ortaya çýkar.
2- Sekonder parkinsonizm: Dopamin hücrelerinin görevini yapamaz hale gelmelerine yol açan çeþitli sebepler arasýnda substansiya nigrayý etkileyen damar hastalýklarý veya tümörler, karbon monoksit gibi bazý kimyasal maddelerle zehirlenmeler, ansefalitler (beyin dokusu iltihabý) vb. sayýlabilir. Bazý ilaçlar dopaminin baðlandýðý striyatum bölgelerindeki doðal etkisini engeller, böylece dopamin kimyasal mesajýný iletemez ve dopamin eksikliði varmýþ gibi bir sonuç doðar. Psikiyatri hastalarýnda kullanýlan bazý ilaçlar (nöroleptikler) ile içinde rezerpin bulunan tansiyon düþürücüler ve kusmaya karþý kullanýlan bir çok ilaç parkinsonizm tablosuna yol açabilir, fakat sorumlu ilacýn kesilmesiyle bu durum düzelir.

Dopamin hücrelerinin görevini yapamaz hale gelmelerine yol açan çeþitli sebepler arasýnda substansiya nigrayý etkileyen damar hastalýklarý veya tümörler, karbon monoksit gibi bazý kimyasal maddelerle zehirlenmeler, ansefalitler (beyin dokusu iltihabý) vb. sayýlabilir. Bazý ilaçlar dopaminin baðlandýðý striyatum bölgelerindeki doðal etkisini engeller, böylece dopamin kimyasal mesajýný iletemez ve dopamin eksikliði varmýþ gibi bir sonuç doðar. Psikiyatri hastalarýnda kullanýlan bazý ilaçlar (nöroleptikler) ile içinde rezerpin bulunan tansiyon düþürücüler ve kusmaya karþý kullanýlan bir çok ilaç parkinsonizm tablosuna yol açabilir, fakat sorumlu ilacýn kesilmesiyle bu durum düzelir.
3- Parkinson-artý sendromlar: Dopamin içeren substansiya nigra hücrelerinin yaný sýra, striyatumdaki sinir hücrelerinin de hasara uðradýðý (dejenerasyon) bu hastalýklarda, Parkinson hastalýðý belirtilerinin yaný sýra, beynin baþka bölgelerini de ilgilendiren çeþitli nörolojik belirtiler saptanýr. Bu grup içinde yer alan ve multisistem atrofi (MSA) baþlýðý altýnda toplanan hastalýklar Parkinson hastalýðýndan farklý olarak, vücudun iki yarýsýný simetrik olarak tutarlar, daha hýzlý ilerlerler, hastalýðýn erken dönemlerinde hýzlý ilerleyen konuþma ve denge bozukluklarý ile düþmelere yol açarlar. Bu grupta yer alan bir kýsým hastada parkinsonizmin yaný sýra, hayaller ve hezeyanlarýn eþlik ettiði bunama hali geliþtiði tablolara Lewy cismi demansý adý verilir. Parkinson-artý sendromlar içinde yer alan hastalar, Parkinson hastalýðýnýn belirtilerini düzelten levodopadan baþlangýçta yarar görmelerine karþýn, kýsa sürede ilaçtan eskisi gibi yarar görmezler. Ancak yine de günümüzde bu hastalýklara yönelik özel tedaviler bulunmadýðý için, Parkinson hastalýðýnda kullanýlan ilaçlar oldukça yüksek dozlarda kullanýlýr.

Dopamin içeren substansiya nigra hücrelerinin yaný sýra, striyatumdaki sinir hücrelerinin de hasara uðradýðý (dejenerasyon) bu hastalýklarda, Parkinson hastalýðý belirtilerinin yaný sýra, beynin baþka bölgelerini de ilgilendiren çeþitli nörolojik belirtiler saptanýr. Bu grup içinde yer alan ve multisistem atrofi (MSA) baþlýðý altýnda toplanan hastalýklar Parkinson hastalýðýndan farklý olarak, vücudun iki yarýsýný simetrik olarak tutarlar, daha hýzlý ilerlerler, hastalýðýn erken dönemlerinde hýzlý ilerleyen konuþma ve denge bozukluklarý ile düþmelere yol açarlar. Bu grupta yer alan bir kýsým hastada parkinsonizmin yaný sýra, hayaller ve hezeyanlarýn eþlik ettiði bunama hali geliþtiði tablolara Lewy cismi demansý adý verilir. Parkinson-artý sendromlar içinde yer alan hastalar, Parkinson hastalýðýnýn belirtilerini düzelten levodopadan baþlangýçta yarar görmelerine karþýn, kýsa sürede ilaçtan eskisi gibi yarar görmezler. Ancak yine de günümüzde bu hastalýklara yönelik özel tedaviler bulunmadýðý için, Parkinson hastalýðýnda kullanýlan ilaçlar oldukça yüksek dozlarda kullanýlýr.
4- Kalýtsal nörodejeneratif hastalýklara eþlik eden parkinsonizmler: Parkinsonizm içinde yer alan hastalýklarýn küçük bir bölümünün kalýtýmla geçtiði bilinir. Bunlarýn baþýnda “Wilson” hastalýðý gelir ki erken tanýsý çok önemlidir, çünkü hastalýða özgü tedavi mevcut olup hayat kurtarýcýdýr. Diðerlerinde yine Parkinson hastalýðý bulgularýnýn yaný sýra, sinir sisteminin bir çok yerinin etkilendiðini yansýtan zengin nörolojik bulgular saptanýr.

Parkinsonizm içinde yer alan hastalýklarýn küçük bir bölümünün kalýtýmla geçtiði bilinir. Bunlarýn baþýnda “Wilson” hastalýðý gelir ki erken tanýsý çok önemlidir, çünkü hastalýða özgü tedavi mevcut olup hayat kurtarýcýdýr. Diðerlerinde yine Parkinson hastalýðý bulgularýnýn yaný sýra, sinir sisteminin bir çok yerinin etkilendiðini yansýtan zengin nörolojik bulgular saptanýr.PARKÝNSON HASTALIÐINDA FÝZYOTERAPÝNÝN ÖNEMÝ
Parkinson hastalarýnda týbbi tedavinin yaný sýra beden eðitimi hareketleri de çok önemlidir. Fiziksel olarak zinde olan hastalarýn uzun hastalýk seyriyle daha iyi baþa çýktýklarý bilinen bir gerçektir.

Beden eðitiminin, yapýlabildiði ölçüde, özellikle kas sertliði ve hareket yavaþlýðý üzerine olumlu etkisi vardýr. Bilindiði gibi kullanýlmayan kaslarýn zamanla kitlesi azalýr ve boyu kýsalýr (kontraktür), dolayýsýyla vücudun kas yapýsýnýn korunmasý için beden hareketlerinin yapýlmasý zorunludur. Benzer biçimde, eklemlerin her gün normal hareket menzilinde hareket ettirilmeleri gereklidir, aksi takdirde kullanýlmayan bir eklemi kuþatan bað dokusu sertleþir ve eklem hareket yeteneðini kaybederek kalýcý biçimde iþlev kaybýna uðrar. Böylece düzenli kas faaliyeti kaslarý ve eklemleri korur, ayrýca kalbin çalýþmasýna, kan dolaþýmýna ve akciðerlerin havalanmasýna da katkýda bulunur. Bunlarýn dýþýnda beden hareketleri yapanlarda daha az kabýzlýk olur, böbrekler, idrar yollarý ve mesane daha iyi çalýþýr. Öte yandan fiziksel faaliyet zihin için de iyidir. Kaslardaki gevþeme ve rahatlama fikirlerin olumlu yönde deðiþmesine de yol açar. Beden hareketlerinden sonra mutluluk hissi, kendini iyi hissetme duygularý kiþiye hakim olur.

Kendi gözlemlerimize dayanarak, hastalarýmýz arasýnda düzenli olarak beden hareketleri yapanlarýn, yapmayanlara göre günlük yaþamlarýnda daha hareketli olduklarýný söyleyebiliriz. Beden eðitimi hareketleri özellikle alýþýk olmayan hastalar için baþlangýçta zevksiz ve sýkýcý görünse de, bunu günlük yaþamýn bir parçasý olarak kabul etmeleri kendileri için yararlý olacaktýr. Aile bireyleri de en az hekim kadar bu konuda destekleyici ve teþvik edici bir tutum içinde olmalýdýrlar. Mesleði gereði fazla hareket eden hastalarýn bu bakýmdan daha þanslý olduklarýný belirtmekte yarar vardýr.

Hastalar normal hareket açýklýðýna kavuþmasý amacýyla tüm eklem ve kaslarýný her gün kýsa sürelerle çalýþtýrmalýdýrlar. Bu çalýþmalarýn hastayý aþýrý derecede yoracak kadar aðýr olmasý ya da uzun sürmesi þart deðildir. Eðer hasta tercih ediyorsa sabit duran bisiklet ya da kürek çekme aleti gibi bazý aletlerden yararlanabilir, ancak bunlarýn aletsiz yapýlan hareketlere bir üstünlüðü görülmemiþtir.

Yürüme hastalar için mükemmel ve ýlýmlý bir egzersizdir. Yürümenin hýzý, süresi ve mesafesi hastanýn yetenek ve gücüne göre deðiþebilmekle birlikte, günde 1-2 kilometre yürüyüþün yorucu olmadýðý gibi gevþetici ve canlandýrýcý bir etkisi de vardýr. Yürüme þehirde ya da kýrsal kesimde kolaylýkla hobi þeklinde yapýlabilir, veya her sabah köþedeki dükkana gidip alýþveriþ yapmak, dönüþte baþka bir yoldan dönmek þeklinde günlük yaþamýn bir parçasý haline getirilebilir. Bunun dýþýnda yüzme son derece yararlý bir spordur, ancak denge ve yürüme bozukluðu olmayan hastalara, eðer imkanlarý varsa yazýn sýð sularda, güvenli koþullarda yüzmeleri önerilir. Eskiden beri yapmaktan hoþlandýðý tenis, futbol gibi faaliyetleri varsa, hasta bunlarý sürdürmelidir, zira bu tür sporlarda öðrenilmiþ hareketler, yürüme gibi içgüdüsel olarak yapýlan hareketlere kýyasla Parkinson hastalýðýndan daha az etkilenir.

BEDEN EÐÝTÝMÝ HAREKETLERÝ
Büyük eklemleri ve onlarý ilgilendiren kaslarý düzenli olarak günde 5-10 kez ya da daha fazla hareket ettirmek son derece zindelik kazandýrýr. Özellikle sabah yataktan kalkar kalkmaz yapýldýðýnda, hasta gün boyu daha fazla hareketlilik kazanýr. Parkinson hastalýðý belirtileri týbbi tedaviyle kontrol altýnda olan ve aðýr kalp yetmezliði bulunmayan hastalara bazý basit beden eðitimi hareketleri önerilebilir.

Bu bölümde, sadece ilaç tedavisinin çözüm getirmediði öne eðik duruþ, yürürken ayaklarý sürüme, iskemleden doðrulma zorluðu gibi Parkinson hastalarýnýn günlük yaþamlarýný güçleþtiren bazý belirtilerin düzeltilmesini hedef alan egzersizlere yer verilecektir. Bu tür hareketler bir fizik tedavi hekiminin veya fizyoterapistin öngörmesi sonucu, düzenli aralýklarla yaptýrýlýr. Hastaya bazý hareketler bir kez öðretildikten sonra -aile bireylerinden birinin gözlemi altýnda- hasta evde her gün kendi baþýna yapabilir. Eðer gerekli görülmüþse germe egzersizleri ve bazý pasif hareketler her gün ve düzenli olarak bir fizyoterapistin yardýmýyla yapýlabilir. Günlük yapýlan egzersizlerin günlük yararý hafif olsa dahi, birikmiþ yararlý etkisi haftalar sonra farkedilecektir. Hastanýn kendisinin yapacaðý egzersizlere aþaðýda bazý örnekler verilmiþtir:

Sýrtüstü Yatarken Yapýlacak Egzersizler Giyinme
Eðer giyinme ve soyunma hareketleriniz oldukça yavaþlamýþ ve uzun sürüyorsa, aþaðýda sýralanan öneriler giyinmenizin daha hýzlý ve kolay olmasýný saðlayabilir.

Giyinmeye veya soyunmaya önce kas sertliði ve yavaþlýðýn daha aðýr olduðu tarafýnýzdan baþlayýnýz.

Ayakta durmakta zorluk çekiyorsanýz bir yataðýn kenarýna ya da koltuða oturarak giyininiz.

Bol ve hafif giysiler giymeyi tercih ediniz. Düðme yerine önden fermuarlý olanlarý seçiniz.

Baðsýz ve kolay giyilen ayakkabýlar seçiniz. Ayakkabý giyerken uzun saplý çekecek kullanýnýz.

Giyinmeden önce yakýnlarýnýzdan giysilerinizi hazýrlamasýný ve bir yere sermesini isteyiniz

Yutmaya Ýliþkin Sorunlarýn Düzeltilmesi
Yemek yemeðe baþlamadan önce yutma iþlevinin basamaklarýný düþününüz: dudaklar kapalý, alt ve üst çene diþleri temas halinde, çiðnenmiþ lokma dil üzerindedir. Sonra dil yukarý kaldýrýlýr, geriye kývrýlýr ve yutulur (YUKARI-GERÝ-YUT).

Yutma sorununu, yemeðinizi yavaþ yiyerek ve gýdayý çok ufak lokmalar halinde alarak ve çok iyi çiðneyerek bir ölçüde engelleyebilirsiniz.

Lokmalarý dil ile çevirerek önce bir taraf diþlerle, sonra karþý taraftakilerle çiðnemeye gayret ediniz.

Aðzýnýzdaki lokmayý yutuncaya kadar aðzýnýza baþka bir lokma almayýnýz

Salya Birikmesini Önleme
Tükürüðünüzü sýk aralarla yutmak için bilinçli olarak gayret sarf ediniz. Dudaklarýnýzý sýkýca kapatýnýz, tükürüðünüzü boðazýnýzýn arkasýna kaydýrmaya çalýþýnýz ve yutkununuz (YUKARI-GERÝ-YUT önerisini hatýrlayýn).

Baþýnýzý yukarý doðru dik tutmaya çalýþýnýz ki tükürük boðazýnýzýn gerisinde biriksin ve otomatik yutma hareketi kolaylaþsýn.

Konuþmaya baþlamadan önce aðzýnýzda birikmiþ olan fazla tükürüðü yutunuz

KONUÞMA BOZUKLUÐUNUN DÜZELTÝLMESÝNE YÖNELÝK ÖNERÝLER
Özellikle ses zayýflamasý, telaffuz bozukluðu, konuþma akýcýlýðýnda hýzlanma gibi konuþma bozukluðu olan hastalarýn söylediklerini baþkalarýnýn anlayabilmesi bazen çok zor olmaktadýr. Konuþma kaslarýný en iyi þekilde kullanmayý ve böylece konuþmanýn daha anlaþýlýr olmasýný saðlayabilecek bazý egzersizler vardýr. Bu çalýþmalar her gün hastanýn kendisi veya yakýnýnýn iþbirliðiyle, düzenli olarak yapýlmalýdýr. Aynaya bakarak konuþmak yararlý olur, zira hasta dikkatini dudaklarýnýn ve dilinin hareketlerine tespit eder, hatalarýný görüp düzeltir. Konuþmaya baþlamadan önce nefes alýnmalý ve her kelimede bir duraklamalýdýr. Karþýdaki kiþinin zor iþittiðini farz ederek dil, dudaklar ve çene güçlü bir þekilde kullanýlmalýdýr. Fikirler kýsa ve özlü cümlelerle anlatýlmalýdýr. Hasta yakýnlarý, konuþurken ses tonu giderek azalýyorsa hastayý uyarmalýdýrlar. Dinlerken sabýrlý bir þekilde baþý sallayarak veya tasdik ederek destek verilmelidir. Anlaþýlmayan kelimeleri hecelemesi istenmelidir ve anlaþýlan kýsmý dinleyici tekrarlamalýdýr.

Sesin daha güçlü çýkmasýný saðlayan egzersizler
Amaç nefes alma sýklýðýný arttýrmak ve her bir nefes vermede söylenen kelime sayýsýný azaltmaktýr. Normal konuþmada uygun cümleciklerde ve fikir birimlerinde nefes almak için duraklanýr, daima nefes verirken konuþulur. Parkinson hastalýðýnda ise solunum kaslarýnýn hareketlerinin azalmasý nedeniyle, kelimeler arasýnda nefes almak için daha sýk duraklama gerekmektedir.

1- Normalde farkýnda olmadan yapýlan nefes alýp-verme eylemini istemli olarak yapmaya çalýþýnýz. Ellerinizi karnýnýzýn üzerine koyarak karýn kaslarýnýn nefes alýp verirken hareketini hissediniz. Bu þekilde defalarca ve düzenli bir þekilde yavaþça nefes alýnýz ve veriniz. Bu egzersiz için derin nefes alýp vermek gerekmez.

Normalde farkýnda olmadan yapýlan nefes alýp-verme eylemini istemli olarak yapmaya çalýþýnýz. Ellerinizi karnýnýzýn üzerine koyarak karýn kaslarýnýn nefes alýp verirken hareketini hissediniz. Bu þekilde defalarca ve düzenli bir þekilde yavaþça nefes alýnýz ve veriniz. Bu egzersiz için derin nefes alýp vermek gerekmez.
2- Daha sonra nefes alýnýz ve tekrar verinceye kadar sürekli bir ses tonu yaratýnýz. Sesiniz kuvvetli bir þekilde devam ettiði sürece her bir ses tonunu sürdürünüz. Ses tonu giderek azalýyorsa daha fazla devam etmeyiniz.

Daha sonra nefes alýnýz ve tekrar verinceye kadar sürekli bir ses tonu yaratýnýz. Sesiniz kuvvetli bir þekilde devam ettiði sürece her bir ses tonunu sürdürünüz. Ses tonu giderek azalýyorsa daha fazla devam etmeyiniz.
  • Nefes alýnýz “Aaaaa” deyiniz ve dinleniniz.
  • Nefes alýnýz “Ooooo” deyiniz ve dinleniniz.
  • Nefes alýnýz “Uuuuu” deyiniz ve dinleniniz.
Ayný þekilde diðer sesli harfleri de çýkarma talimleri yapýnýz. Amaç belli bir ses tonunu 15 ila 20 saniye kadar sürdürebilmektir.

3- Konuþurken hava akýmýný hissetmek için el ayanýzý aðzýnýzdan yaklaþýk bir karýþ uzaklýkta tutunuz.

Konuþurken hava akýmýný hissetmek için el ayanýzý aðzýnýzdan yaklaþýk bir karýþ uzaklýkta tutunuz.
  • BÝR’den ON’a kadar sayý sayýnýz, o sýrada her sayý arasýnda nefes alýnýz. Her bir sayýyý kuvvetli, güçlü bir tonda söylemeye gayret ediniz. Ayný egzersiz alfabe harfleriyle de yapýlabilir.
  • Sayý dizileri söylemeye çalýþýnýz. Her diziden önce nefes alýnýz.
  • Nefes alýnýz, “BÝR”
  • Nefes alýnýz, “BÝR ÝKÝ”
  • Nefes alýnýz, “BÝR ÝKÝ ÜÇ”
  • Nefes alýnýz, “BÝR ÝKÝ ÜÇ DÖRT”
Dayanabildiðiniz kadar çok sayýyý arka arkaya söylemeyi deneyiniz. Ýki kelimeyi anlaþýlýr biçimde söylemek beþini söylemek için aþýrý çaba sarfetmekten iyidir.

4- Nefes alýnýz ve sonra her bir kelimenin ayrý ayrý çýkmasýna dikkat ederek kýsa cümlecikler kurunuz.

Nefes alýnýz ve sonra her bir kelimenin ayrý ayrý çýkmasýna dikkat ederek kýsa cümlecikler kurunuz.
  • Bir / top / ver Loþ / bir / yer
  • Bak / mor / taþ Ne / hoþ / gün
  • Can / kalk / koþ Gir / ve / çýk
  • Gül / ve / kuþ Saz / ve / caz
5- Kýsa cümlecikler kurarak kelimeleri bir anda akýcý olarak söyleyiniz.

Kýsa cümlecikler kurarak kelimeleri bir anda akýcý olarak söyleyiniz.
  • Kuþ sesi Taþý at
  • Eve gel Narý al
  • Þuna bak Pili tak
  • Topu tut Saati kur
6- Kýsa cümlelerle nefes kontrolünü saðlayýnýz ve bölme iþaretinde ( / ) ara veriniz.

Kýsa cümlelerle nefes kontrolünü saðlayýnýz ve bölme iþaretinde ( / ) ara veriniz.
  • Beyaz / duvara bak Terzinin / makasý
  • Çalýþma / zamaný Ceketi / söküldü
  • Radyoyu / kapat Deniz / bize gel
  • Kýrmýzý / baþlýk Elmanýn / kokusu
Ses zayýflýðýnýn ve monoton konuþmanýn düzeltilmesine yönelik egzersizler
Amaç konuþmanýn anlamýný ve anlaþýlabilirliðini arttýrmak üzere ses tonunun yükselip alçalmasý ve kelime vurgulamalarý þeklinde ses yüksekliðindeki deðiþiklikleri kullanmaktýr.

7- Sesinizi yumuþaktan daha sert tonlara doðru kuvvetlendirme egzersizleri için çok yumuþak tonda “Aaaaa” deyiniz ve ses tonunuzu giderek yapabildiðiniz kadar arttýrýnýz. Bunu birçok kez tekrarlayýnýz. Egzersize baþlamadan önce nefes almayý unutmayýnýz ve sesiniz yorulunca ara veriniz.

Sesinizi yumuþaktan daha sert tonlara doðru kuvvetlendirme egzersizleri için çok yumuþak tonda “Aaaaa” deyiniz ve ses tonunuzu giderek yapabildiðiniz kadar arttýrýnýz. Bunu birçok kez tekrarlayýnýz. Egzersize baþlamadan önce nefes almayý unutmayýnýz ve sesiniz yorulunca ara veriniz.
8- Her bir cümlecik için ses tonunuzu üç seviyede kullanarak kýsa cümlecikler kurunuz ve tekrarlayýnýz. Sizi dinleyen kiþinin farklý mesafelerde oturduðunu düþününüz: önce karþýnýzda, sonra odanýn karþý köþesinde, daha sonra da yandaki odada oturduðunu düþününüz.

Her bir cümlecik için ses tonunuzu üç seviyede kullanarak kýsa cümlecikler kurunuz ve tekrarlayýnýz. Sizi dinleyen kiþinin farklý mesafelerde oturduðunu düþününüz: önce karþýnýzda, sonra odanýn karþý köþesinde, daha sonra da yandaki odada oturduðunu düþününüz. KARÞINIZDAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Yumuþak tonda)
  • Kitap
  • Gülme
  • Korkma
  • Perde
  • Þarký
  • Saksý
  • Yemek
  • Tente
  • Dolmuþ
ODADAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Hafif yüksek sesle)
  • KÝTAP
  • GÜLME
  • KORKMA
  • PERDE
  • ÞARKI
  • SAKSI
  • YEMEK
  • TENTE DOLMUÞ
YAN ODADAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Çok yüksek sesle)
  • KÝTAP
  • GÜLME KORKMA
  • PERDE
  • ÞARKI
  • SAKSI
  • YEMEK
  • TENTE DOLMUÞ
9- Aþaðýdaki kýsa cümleleri 8. maddedeki gibi seslendirin.

Aþaðýdaki kýsa cümleleri 8. maddedeki gibi seslendirin.KARÞINIZDAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Yumuþak sesle)
  • Þþþt, bebek uyuyor
  • O Þule mi?
  • Bir sýr vereceðim
ODADAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Hafif yüksek sesle)
  • KÝTABIMI GETÝR
  • KAPIYI KAPAT
  • PENCEREYÝ AÇ
YAN ODADAKÝ DÝNLEYÝCÝYE
  • (Çok yüksek sesle)
  • KAPI ÇALIYOR
  • KÝM KEK ÝSTER?
  • TELEFONA BAK
10. Bir cümle içindeki anahtar kelimelerin her birini ayrý ayrý vurgulayarak söyleyiniz. Þöyle ki ayný cümlenin her seferinde ayrý bir kelimesini vurgulayarak defalarca tekrarlayýnýz, anlamýnýn nasýl deðiþtiðine dikkat ediniz.

Bir cümle içindeki anahtar kelimelerin her birini ayrý ayrý vurgulayarak söyleyiniz. Þöyle ki ayný cümlenin her seferinde ayrý bir kelimesini vurgulayarak defalarca tekrarlayýnýz, anlamýnýn nasýl deðiþtiðine dikkat ediniz.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
  • Ben sarý kalemle yazý yazmak istemiyorum.
Telaffuzu düzeltmeye yönelik egzersizler
Konuþurken söylenenlerin daha iyi anlaþýlabilmesi için dilin ve dudaklarýn hareket açýklýðýnýn yeterli ve uyum içinde olmasý gerekir. Örneðin “D, L, N” gibi sesler daha çok dilin hareketiyle, “B, M, P” gibi sesler ise daha çok dudaklarýn hareketleriyle çýkarýlabilir. Bu hareketler yeterince yapýlamadýðý takdirde konuþma anlaþýlmaz olabilir.

Aþaðýda yer alan dil ve dudaklarýn hareket ettirilmesine yönelik konuþma egzersizlerini bir aynaya bakarak günde 2-3 kez, yaklaþýk 15 dakika süreyle yapýnýz.

11- Dil egzersizleri

Dil egzersizleri
  • Dilinizi mümkün olduðu kadar dýþarý çýkarýnýz ve tutunuz. Dil kaslarýnýn gerildiðini hissediniz. Daha sonra gevþetiniz. Bu hareketleri defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dilinizi dýþarý çýkarýnýz ve dudaklarýnýzýn bir köþesinden diðerine doðru yavaþça kaydýrýnýz ve her bir köþeye deðdirerek kýsa bir süre tutunuz. Daha sonra gevþetiniz. Bu iþlemi defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dilinizi çenenize deðecek þekilde aþaðý doðru mümkün olduðu kadar bükmeye çalýþýnýz ve tutunuz. Daha sonra gevþetiniz ve defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dilinizi dil ucuyla burnunuza deðecek þekilde yukarýya doðru bükmeye çalýþýnýz. Daha sonra gevþetiniz ve defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dilinizi dümdüz dýþarý çýkartýp tekrar geri çekiniz ve bu hareketleri çok hýzlý bir þekilde defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dilinizi sað ve sol dudak köþelerine çok hýzlý bir þekilde defalarca kaydýrýnýz.
  • Dilinizi çok hýzlý bir þekilde dudaklarýnýzda gezdiriniz (dil sýrasýyla üst dudak, sað köþe, alt dudak, sol köþeye deðdirilir).
  • Yapabildiðiniz kadar hýzlý ve anlaþýlýr þekilde “LA-LA-LA” deyiniz ve bir an dinlenerek defalarca tekrarlayýnýz.
  • Yapabildiðiniz kadar hýzlý ve anlaþýlýr þekilde “KA-KA-KA” deyiniz ve bir an dinlenerek defalarca tekrarlayýnýz.
  • Yapabildiðinizce hýzlý ve anlaþýlýr bir þekilde “KA-LA-KA-LA-KA-LA” deyiniz ve bir an dinlenerek defalarca tekrarlayýnýz.
12- Dilin gerisinden çýkarýlan “k” ve “g” sessiz harfleriyle biten kelimeleri çalýþýnýz.

Dilin gerisinden çýkarýlan “k” ve “g” sessiz harfleriyle biten kelimeleri çalýþýnýz.
  • k g
  • BAK TAK TUK LÝG ZÝG ZAG
  • LAK KEK KOK GAG VOG DOG
  • SIK ÞIK KAK GUG ZOG GOG
  • PAK ÞOK SOK
  • TIK GÖK DÝK
13- Son harfleri, dilin ucuyla söylenen sessiz harflerden oluþan kelimeleri çalýþýnýz. Bu harfler “t, d, n, l, s, z, þ, ç” dir. Dilinizin hareketini görmek için bir ayna kullanýnýz.

Son harfleri, dilin ucuyla söylenen sessiz harflerden oluþan kelimeleri çalýþýnýz. Bu harfler “t, d, n, l, s, z, þ, ç” dir. Dilinizin hareketini görmek için bir ayna kullanýnýz.
  • t d n l s z þ ç
  • ÇAT KOD SAN KAL BAS KAZ KAÞ KAÇ
  • SAT YAD ÇAN BAL KAS BOZ KUÞ HAÇ
  • KAT ÇAD BEN MAL SOS BÜZ BAÞ KOÇ
  • MAT RAD SON NAL TOS BÝZ BEÞ SUÇ
  • ZAT AD KAN DAL KIS SÝZ KOÞ SAÇ
  • ZIT OD YAN ZÝL US MUZ DÝÞ ÜÇ
  • SÜT UD CÝN FAL KÜS YAZ LOÞ ÝÇ
  • ÜST ÖD TAN SÝL YAS GÜZ MUÞ MAÇ
14- Son harfleri, dudaklarýn hareketiyle söylenen sessiz harflerden oluþan kelimeleri çalýþýnýz. Bu harfler “p, b, m, f, v” dir. “p, b, m” harfleri söylenirken dudaklar birbirine kuvvetle deðdirilir. “f, v” harfleri alt dudak üst diþlerin altýna hafifçe deðdirilerek çýkarýlýr.

Son harfleri, dudaklarýn hareketiyle söylenen sessiz harflerden oluþan kelimeleri çalýþýnýz. Bu harfler “p, b, m, f, v” dir. “p, b, m” harfleri söylenirken dudaklar birbirine kuvvetle deðdirilir. “f, v” harfleri alt dudak üst diþlerin altýna hafifçe deðdirilerek çýkarýlýr.
15- Dudak ve çene egzersizleri

Dudak ve çene egzersizleri
  • Aðzýnýzý defalarca yavaþça açýp kapayýnýz. Bu hareketlerde dudaklarýnýzýn tamamen kapanmasýný saðlayýnýz.
  • Dudaklarýnýzý kapayýnýz ve bir kaç saniye süreyle kuvvetli bir þekilde sýkýnýz. Sonra gevþeyiniz ve bu hareketi defalarca tekrarlayýnýz.
  • Geniþ bir gülümseme ile dudaklarýnýzý geriniz ve bu þekilde tutunuz. Yanak kaslarýndaki gerilimi hissediniz ve sonra gevþetiniz.
  • Islýk çalar gibi dudaklarýnýzý büzünüz ve bu þekilde tutunuz. Dudak kaslarýndaki gerilmeyi hissediniz ve sonra gevþetiniz. Bu hareketi defalarca tekrarlayýnýz.
  • Dudaklarýnýzý büzünüz ve bu durumda tutunuz. Sonra gülümseyiniz.
Bu hareketi defalarca yapýnýz.

  • Olabildiðince hýzlý bir þekilde aðzýnýzý açýp kapayýnýz. Her seferinde dudaklarýnýzý kuvvetlice kapatmaya çalýþýnýz.
  • Yapabildiðiniz kadar hýzlý bir biçimde MA-MA-MA-MA deyiniz, dinleniniz ve sonra bunu defalarca tekrarlayýnýz.
16- Abartýlý dudak, dil ve çene hareketleriyle kelimenin sonunu vurgulamaya özen göstererek söyleyiniz. Her bir kelimeden önce nefes alýnýz.

Abartýlý dudak, dil ve çene hareketleriyle kelimenin sonunu vurgulamaya özen göstererek söyleyiniz. Her bir kelimeden önce nefes alýnýz.1- MAL MÜLK MOR 2- BAK BAL BUL 3- PAY PUL PARK 4- BÜK BEN BERK 5- TOP TOST TEL 6- DOY DOL DEL 7- NAL NOT NÝL 8- GEL GÝT GÜL 9- KAP KEP KÝR 10- BAÞ BEL BANK 11- VAR VUR VER 12- PÝS PÝR PEY 13- FEYZ FAS FÝL 14- DAL DÝL DEK 15- SAP SÝLK SEK 16- KEK KAÞ KUÞ 17- LAF LEÞ LOÞ 18- KORK KÖÞK KUR 19- GEL GÖR GÜM 20- DÝP DER DAR 21- ZIP ZAR ZOR 22- NEY NOT NAR 23- TAM TEL TUÞ 24- PET POT PÝL 25- DAR DUR DÝK
Konuþmanýn hýzýnýn düzeltilmesine yönelik egzersizler

Bu egzersizlerle, her bir heceyi ve kelime sonundaki sessiz harfi telaffuz ederek tane tane, serbest bir þekilde konuþma amaçlanýr. Konuþmanýn kolay anlaþýlabilir olmasý için yavaþ bir tempoda konuþmak daha yararlý olacaktýr.

17- Konuþma hýzýný kontrol etmek için hecelere ayrýlmýþ kelimeler söyleyiniz. Nefes alýnýz, her nefes arasýnda söylenen kelime sayýsýný azaltýnýz. Son sessiz harfi iyice vurgulamaya çalýþýnýz ve kelimeleri abartýlý telaffuz ediniz.

Konuþma hýzýný kontrol etmek için hecelere ayrýlmýþ kelimeler söyleyiniz. Nefes alýnýz, her nefes arasýnda söylenen kelime sayýsýný azaltýnýz. Son sessiz harfi iyice vurgulamaya çalýþýnýz ve kelimeleri abartýlý telaffuz ediniz.
  • E-MA-NET AL-TIN-BAÞ
  • ÇE-REZ-LÝK KOR-KU-SUZ
  • ZON-GUL-DAK KA-RAN-FÝL
  • AT-LE-TÝK MÜ-KEM-MEL
  • TE-KER-LEK KÝ-RE-MÝT
  • KA-RAM-SAR SO-KUL-GAN
18- Aþaðýdaki cümlecikleri hecelere ayýrarak söyleyiniz

Aþaðýdaki cümlecikleri hecelere ayýrarak söyleyiniz
  • KOR-KUNÇ YAÐ-MUR
  • MUT-LU ÇO-CUK-LAR
  • KIR-MI-ZI KA-RAN-FÝL
  • DUR-GUN A-KAR-SU
  • HA-RÝ-KA GÖK-KU-ÞA-ÐI
19- Karþýlýklý konuþma pratiði

Karþýlýklý konuþma pratiði
Her gün, ailenizden biri ya da bir arkadaþýnýzla seçtiðiniz bir konuda bir kaç dakika konuþunuz. Sizi dinleyen kiþiden konu bulmasýný isteyiniz veya kendiniz seçiniz. Bunun dýþýnda yüksek sesle radyo veya kasette çalan bir þarkýya eþlik edebilirseniz size ayný zamanda huzur ve rahatlýk verecektir.

20- Okuma pratiði

Okuma pratiði
Bir gazete baþlýðý, kýsa bir yazý, hoþlandýðýnýz bir þiir veya bir fýkrayý yüksek sesle okuyunuz. Ancak aþaðýdaki önerileri dikkate alýnýz.

Daha önce yaptýðýnýz egzersizlerdeki baþarýnýz dahilinde, nefes almaksýzýn söyleyebileceðiniz kelime sayýsýný çalýþýnýz, ve okuduðunuz metin içinde bölme iþaretleri koyunuz. Eðer bir solukta iki veya üç kelimeyi anlaþýlýr þekilde söyleyebiliyorsanýz aþaðýdaki metindeki gibi bölmeler yapabilirsiniz:

“SABAHIN ERKEN SAATÝYDÝ. GÜNEÞ YENÝ DOÐUYORDU. TEKNEDEKÝ HERKES UYUYORDU. YALNIZ ESEN HANIM UYANMIÞ, ÇEVREDEKÝ DOYUMSUZ GÜZELLÝÐÝ SEYREDÝYORDU. GÜNEÞ, DENÝZDE YIKANIP ÇIKAN ALTIN BÝR KÜRE GÝBÝYDÝ. PIRIL PIRIL IÞIKLARIYLA GECENÝN KARANLIÐINI YOK ETMÝÞTÝ. ALTIN BÝR GÜN BAÞLIYORDU. SULAR MASMAVÝYDÝ. TEKNE, ARKASINDA BEMBEYAZ KÖPÜKLER BIRAKARAK ÝLERLÝYORDU.”

21- Teyp kullanmanýn yararý

Teyp kullanmanýn yararý
Konuþurken kendi sesinizi duyarsanýz onu daha iyi hale getirme olanaðýnýz olur. Bu bakýmdan egzersiz pratiklerinizi, yani yüksek sesle yaptýðýnýz okuma veya bir gazete resmini tarif etme þeklindeki çalýþmalarýnýz sýrasýnda bir teyp kullanarak sesinizi kaydederseniz size yararý olur. Daha sonra ses kayýtlarýný dinlediðiniz zaman sesinizin anlaþýlabilir olup olmadýðýný ve telaffuz, konuþma hýzý ve ses gücü açýsýndan düzeltmeniz gereken özellikleri deðerlendirebilirsiniz. Teybe kayýt sýrasýnda mikrofonu her seferinde aðzýnýzdan ayný mesafede tutmaya çalýþýnýz. Sesinizi dinlerken cihazýn sesini her seferinde ayný ayarda açmaya dikkat ediniz.

Konuþamayan hastalar için diðer iletiþim yollarý
Konuþmanýn aðýr derecede bozulduðu ve anlaþýlamadýðý, yazýnýn okunamadýðý durumlarda kullanýlabilecek çeþitli iletiþim yollarý vardýr. Bu konuda seçim, hastanýn ihtiyacýna ve yeteneðine göre deðiþir. Görme ya da anlama bozukluðu olmasý, okuma yazma bilmeme gibi durumlar bu alternatif iletiþim yollarýnýn kullanýmýný sýnýrlayabilir. Bu durumda iletiþim bazý kartlar kullanýlarak saðlanabilir:

  • Alfabe kartý (hasta harfleri göstererek kelimeleri heceler).
  • Kelime kartý (hasta yazýlmýþ haldeki kelimeleri iþaret eder).
  • Resim kartý (hasta çeþitli resimleri iþaret ederek iletiþim kurar).
  • Yukarýdakilerin tümünün birlikte kullanýlmasý.
Bu kartlar hastanýn gereksinimine uygun olacak þekilde hastanýn yakýnlarý tarafýndan hazýrlanabilir. En iyisi basit bir kartla baþlayýp sonra hastanýn ve dinleyicinin kazandýðý deneyime göre bunu geliþtirmektir.

ÇEVRENÝN UYGUN SEÇÝMÝ
Hastalarýn günlük yaþamlarýnýn kolaylaþmasý ve çeþitli ev kazalarýndan korunabilmeleri için aþaðýda bazý önerilere yer verilmiþtir:

Özel çatal, býçak, tabak, bardak kullanýlmasý, elde kolayca tutulabilen ve kýrýlmayan malzemeden yapýlanlarýn tercih edilmesi

  • Mümkünse kapý eþiklerinin kaldýrýlmasý
  • Halý ve kaygan döþemeden sakýnýlmasý
  • Hastanýn sert ve dar bir yataðý ve kalkmaya yardýmcý olacak bir tutunma yerinin olmasý
  • Banyo ihtiyacý için emniyetli bir þekilde oturarak, duþ altýnda yýkanmanýn tercih edilmesi
  • Lavaboda önüne iskemle konularak oturur þekilde el-yüz yýkanmasý
  • Banyo ve tuvalette duvarlara tutunabilmek üzere özel kollar taktýrýlmasý

Bu Soru 10046 kere okunmuştur.

x

Bu sayfanın linki başarıyla arkadaşınıza gönderilmiştir.

x

Yorum Katkı ve Ek sorular Editör onayladıktan sonra yayınlanır.

x

Editor onayı gerektirir..