Genel Bilgiler

PARKÝNSON

    Parkinson hastalýðý, dopaminerjik nöronlarýn harabiyetinden kaynaklanan progresif, nörolojik bir hastalýktýr. Hastalýk, ilk kez 1817 yýlýnda James Parkinson tarafýndan tanýmlanmýþtýr. Parkinson, daha çok ileri yaþlarda ortaya çýkmakla birlikte bazen daha genç yetiþkinlerde de görülebilmektedir. Aradaki fark az olsa da toplumda kadýnlara oranla erkeklerde daha fazla görülmektedir. Bu hastalýk ortalama 60 yaþ civarýnda baþlamaktadýr. Yavaþ ilerleme gösteren bu hastalýðýn ortalama bir seyir hýzý olmakla birlikte ayrý ayrý her hasta için bir ilerleme hýzý tahmin etmek mümkün deðildir. Günümüze kadar taný ve tedavide büyük geliþimler kaydedilmiþtir. Daha önceki dönemlere göre günümüzde Parkinson hastalarýnýn ölüm riski genel nüfusunkine yaklaþmýþ ve yaþam süresi beklentisi artmýþtýr.

     A) Klinik Özellikler: Parkinson hastalýðýnýn dört önemli bulgusu istem dýþý titreme (tremor), kas sertliði (rijidite), hareketlerde yavaþlama (bradikinezi) ve denge kaybýdýr. En yaygýn baþlangýç bulgusu asimetrik istirahat tremoru olmakla birlikte hastalarýn yaklaþýk beþte birinde ilk belirti olarak bir eli kullanmakta güçlük görülmektedir.

Diðer klinik özellikler açýsýndan, hastalýðýn erken dönemlerinde  hasta sýklýkla ince koordine hareketlerde zorlandýðýný fark eder. Günlük iþlerin yerine getirilmesi zorlaþabilir (düðme iliklemek, saç taramak gibi.) Maske yüz denilen, yüz ifadesinin silinmesi fark edilebilir. Ses kýsýlabilir ve monotonlaþabilir. Kullanmakta zorluk çekilen kol yürürken tam olarak sallanmayabilir ve hasta ayný taraftaki ayaðýný yürürken sürüyebilir. Vücudun duruþu giderek bükülür ve adýmlar da küçülür; el yazýsý küçülebilir ve þekli bozulabilir.

     Daha sonraki dönemlerinde aðýzdan salya akmasý ve yiyecekleri yutmada zorluklar, koku alma duyusunun kaybedilmesi nedeniyle tat almada deðiþiklikler görülebilir. Bunlara ek olarak depresyon ve demans da ortaya çýkabilir. Sýk idrara çýkma, terleme anormallikleri gibi otonom fonksiyon bozukluklarý bulgularýna rastlanabildiði gibi ayný zamanda uyku bozukluklarý da gözlenebilir.

     Parkinson hastalýðýnýn klinik tanýsý, hastanýn anamnezinin deðerlendirilmesi ve nörolojik muayenenin yapýlmasý ile konulur. Kesin tanýyý saðlayan laboratuar veya radyoloji yöntemi bulunmamaktadýr.

     B) Hastalýðýn Evreleri: Hastalýðýn þiddetini tanýmlamanýn bir yolu 1960’larda Margaret Hoehn ve Melvin Yahr tarafýndan geliþtirilmiþ olan Hoehn ve Yahr skalasýdýr. Bu skalaya göre evreleme þu þekildedir:

     0: Parkinson hastalýðý bulgusu yok.
     1. Evre: Tek tarafta  Parkinson hastalýðý belirtileri (tremor, rijidite veya bradikinezi) var.
     2. Evre: Ýki taraflý Parkinson hastalýðý belirtileri (tremor, rijidite veya bradikinezi) var ve yürüme güçlüðü yok.
     3. Evre: Ýki taraflý Parkinson hastalýðý belirtileri var ve çok az yürüme güçlüðü var.
     4. Evre: Ýki taraflý Parkinson hastalýðý belirtileri var ve orta derecede yürüme güçlüðü var. Hasta tek baþýna yaþayamayacak durumdadýr. 
     5. Evre: Ýki taraflý Parkinson hastalýðý belirtileri var ve hasta yürüyemiyor. Hasta tekerlekli iskemle kullanmak zorundadýr ya da yataða baðýmlýdýr.

     C) Parkinson Hastalýðýný Taklit Eden Nörolojik Hastalýklar:

     1) Arteriyosklerotik Parkinsonizm

     2) HIV Virüsü ve Tüberküloz Enfeksiyonlarý

     3) Travma

     4) Normal Basýnçlý Hidrosefali

     5) Tümörler ve Diðer Kitlesel Lezyonlar

     D) Tedavi: Parkinson hastalýðý progresif (geliþken) bir hastalýktýr. Bu sebeple tedavi yöntemi hastanýn bulgularýna ve fonksiyonel bozukluðunun derecesine baðlý olarak deðiþir. Erken dönemdeki olgularda, fonksiyonellik çok belirgin etkilenmiyorsa tedavisiz izlenebilir. Bunun yanýnda gerekirse çeþitli ilaçlar da kullanýlabilir. Tedavinin amacý merkez sinir sistemindeki dopamin düzeyini artýrmaktýr.