Genel Bilgiler
Yumurtlama ilaçlarý ile kadýnlarýn yaklaþýk % 80’ninde yumurtlama saðlanabilir. Bunlarýn da yaklaþýk yarýsý doðuma kadar ulaþabilir.
Normalde bir kadýnda her adet döneminde (yani her siklusta) temel olarak hormonlarýn yönettiði karmaþýk bir olaylar zinciri yaþanýr. Bu zincir ayný zamanda hassas bir zincirdir ve bir çok faktörün bir arada, uyum içinde çalýþmasýný gerektirir.
"Ovülasyon indüksiyonu (=yumurtlama tedavisi)", verilen ilaçlar ile normal olarak iþ görmeyen yumurtlamanýn uyarýlmasýný, yumurtlama sayýsýnýn arttýrýlmasýný ve bu þekilde gebe kalma olasýlýðýný yükseltmeyi amaçlayan yöntemleri içerir.
Yumurtlamanýn olmadýðý veya düzensiz olduðu kadýnlarda kullanýlabildiði gibi infertilite nedeni açýklanamayan hastalarda veya erkeðe ait nedenlerle ortaya çýkan durumlarda da kullanýlabilir.
Ovulasyon Ýndüksiyonu Nasýl Uygulanýr?
Yumurtlama
tedavileri ya da diðer adýyla ovulasyon indüksiyonunda kullanýlan çok
sayýda ilaç vardýr. Temel amaç önceden problemli olan ovulasyonu
saðlamak, ovulasyonu düzenlemek ve sayýsal olarak yumurtalarýn artmasý
ile de gebelik þansýný yükseltmektir. Ancak gebelik için sadece yumurta
sayýsý deðil yumurta kalitesi de önemlidir.
Ovulasyon
indüksiyonunda kullanýlan ilaçlar; farklý dozlarda, farklý
kombinasyonlarda diðer ilaçlarla birlikte ve deðiþen sürelerde
kullanýlýr.
Olgun yumurtalar elde etmek için birtakým ilaçlar
kombine olarak kullanýlýr. Her hastanýn kiþisel özelliklerine göre
deðiþik ilaç rejimleri kullanýlýr. Ancak, çoðu rejimler aþaðýda adý
geçen ilaç gruplarýný içerir.
Genel olarak kullanýlan ilaçlar;
1) GnRH Analoglarý
- Decapeptyl : Günlük veya tek kez yapýlan enjeksiyonlar.
- Suprefact : Burun spreyi þeklinde uygulanýr.
- Suprecur : Burun spreyi þeklinde uygulanýr.
- Lucrin : Günlük veya tek kez yapýlan enjeksiyonlar.
- Synarel : Burun spreyi þeklinde uygulanýr.
- Zoladex : Tek enjeksiyon olarak uygulanýr.
Bu
ilaçlar down regulation dediðimiz, hipofiz bezinin doðal olarak FSH ve
LH üretimini kýsarak, olgunlaþmakta olan folliküllerin erkenden
bozulmalarýný önlerler.
Lokal cilt reaksiyonlarý (kýzarýklýk
v.b.), baþ aðrýsý, sýcak basmalarý ve ruh hali deðiþiklikleri yan
etkileri arasýnda sayýlabilir. Tüm yan etkiler ilaç kesildikten bir
süre sonra düzelir. Eðer bu ilaçlarý kullanýrken adetiniz iki haftadan
daha fazla gecikirse gebelik testi yaptýrmanýz gereklidir.
2) Menotropinler:
Menogon, FSH ve LH hormonlarýný beraber içerek günlük enjeksiyonlarla
follikül geliþimini uyaran bir ilaçtýr. Avantajý follitropinlere göre
daha ucuz olmasýdýr.
3) Follitropinler:
Puregon, Gonal F gibi yumurtalýklarý uyarýcý ilaçlardýr. Ýçlerinde
yalnýzca FSH bulundurup çok ileri teknolojiler kullanýlarak (DNA
rekombinasyonu ile) üretilirler. Laboratuar ortamýnda doku
kültürlerinde oluþturulurlar. Menotropinlere göre daha yeni ilaçlardýr.
Follitropinlerin her ampulerindeki ilaç dozlarý standarttýr ve kýsa iðnelerle cilt altý (subkutan), uzun iðnelerle kas içine (intramusküler) enjeksiyonla kullanýlabilirler. Son derece etkili tedavi saðlamalarýna raðmen dezavantajlarý pahalý olmalarýdýr.
Luveris ise recombinant saf (pür) LH içeren yine cilt altýna iðne yapma þeklinde uygulanan ve yumurtalýk geliþimini saðlayan diðer grup bir follitropindir.4) HCG hormonu: Pregnyl, Profasi, Ovitrelle ve Choragon gibi ilaçlardýr ve yumurtalarý çatlatma amacýyla yumurta toplama iþleminden 34-36 saat önce uygulanýr. Bu hormonun etkisi büyümüþ folliküller içerisindeki yumurtalarý olgulaþtýrarak döllenmeye hazýr hale getirmek ve ayný zamanda progesteron salgýlanmasýný baþlatmaktýr.
5) Doðal progesteronlar: Progestan ve Crinone jel gibi ilaçlardýr. Yumurta toplanmasýndan sonra uygulanýrlar. Alternatif olarak, günlük progesteron enjeksiyonlarý da (Pregnyl ampul gibi) kullanýlabilir.
Doðal progesteronlarýn hepsinin amacý endometrium denen rahmin iç duvarýný embriyolarýn yuvalanmasýna hazýrlamaktýr. Bazen ek olarak hormonal destek olarak HCG enjeksiyonlarý da kullanýlabilir.
Görülebilen yan etkileri; göðüslerde hassasiyet, baþ aðrýsý, bulantý, sývý tutulmasý, halsizlik, ruh halinde deðiþiklik, depresyon, vajinal kullanýmda ise bunlara ek olarak vajinal kaþýntý ve irritasyondur.
Eðer daha önceden damarda kan pýhtýlaþmasý, emboli ya da tromboflebit yaþadýysanýz doktorunuza bu konuyu tekrar hatýrlatý
6) GnRH antagonistleri: Cetrotide, Orgolutran gibi ilaçlardýr. Günümüzde GnRH analoglarýnýn yerine kullanýlmak üzere geliþtirilen ilaçlardýr.
Ovulasyon indüksiyonu, kullanýlan tedavi protokolüne göre deðiþebilen bazý takipleri gerektirir. Belirli adet günlerinde laboratuar tetkikleri ve düzenli follikül takibi (follikülometri) yapýlýr. Çünkü her kiþinin ovulasyon indüksiyonuna verdiði yumurtlama yanýtý farklýdýr.
Bazen bir tedavi protokolü baþlanýr. Yumurtlama cevabý yeterince alýnamaz. Bu durumda ilaç protokolü deðiþtirilerek tedaviye devam edilebilir.
Bu nedenle tedavi protokolü, ilaç dozlarý ve kullanýlacak yardýmcý üreme tekniði kiþiden kiþiye farklýlýk gösterir.
Bazen aþýrý cevap alýnabilir ki bu duruma "Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS)" denir. OHSS’de durumun þiddetine göre tedavi gerektirebilen istenmeyen bir durumdur.
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ