Genel Bilgiler

Giriş

Kadýna baðlý infertilite sebeplerini çok aþamada ve bir çok test yardýmýmý sonucuna göre deðerlendirmek mümkünken, erkek ile ilgili tek bir test erkeðe baðlý problemin olup olmadýðý konusunda oldukça iyi bir bilgi verir. Ýþte bu test "Spermiogram (Semen analizi)" dir.



Bu iþlem, standardizasyonu saðlayabilmek açýsýndan 3-5 günlük cinsel perhiz yani iliþkisiz bir dönem sonrasý yapýlmalýdýr. Testin doðru sonuç vermesi için semen örneði en geç 1 saat içinde laboratuara ulaþtýrýlmalý, tercihen alýnacak bu örnek laboratuara yakýn bir mekanda verilmelidir.

Spermiogram; semenin volümü (meninin hacmi), yoðunluðu, kývamý, PH’ý, likefaksiyon (erime) süresi, spermlerin sayýsý, hareketlilik oraný ve morfolojisi (yapýsý) hakkýnda bilgi verir. Semen (meni), hem nitelik hem de nicelik açýsýndan deðerlendirilmektedir. 

Spermiyogram, erkek yumurtalýklarýnýn (testislerin) sperm üretme kapasitesinin ve erkek genital sisteminin saðlýklý olup olmadýðýnýn deðerlendirilmesindeki ilk adýmdýr.

Ejekülasyon (meninin boþalmasý) sýrasýnda, semen örneðinde, belli sayýda, normal ve hareketli sperm olmalýdýr ki fertilizasyon (döllenme) gerçekleþebilsin.

Sperm sayýsý, hareket derecesi iyi olan sperm miktarý, normal spermlerin anormal þekilli spermlere oraný deðerlendirilir. Ayrýca verilen semen örneðinin miktarý, rengi, pH’ ý, lökosit varlýðý, likefaksiyonu gibi özellikleri deðerlendirilir.

Volüm (Hacim): WHO kriterlerine göre semen 2 ml- 6 ml arasýnda olmalýdýr. 6ml’den fazla olan semen hiperspermik, 1 ml veya daha az ise hipospermik olarak isimlendirilir. Gebelik açýsýndan her iki durumum da olmasý istenmez.

Renk: Normalde semen opak ve grimsi renklidir. Uzun süreli cinsel perhizlerde sarý, semende eritrositlerin (alyuvarlarýn) bulunmasý halinde kýrmýzý-kahverengi, uzun süreli antibiyotik kullanýmý sonrasý renksiz görülebilir.

Koku: Semen muhtemelen prostat bezinin salgýladýðý sperminin oksidasyonundan dolayý "at kestanesi çiçeði" gibi kokar.

PH: Normal semen pH’ý 7,2-8 arasýndadýr. pH’ýn 8’in üzerinde olduðu durumlar akut enfeksiyonu veya ölçümün geç yapýldýðýný gösterir. pH’ýn 7’nin altýnda olduðu azoospermi olgularýnda boþaltma kanallarýnýn obstrüksiyonu (týkanýklýðý), aksesuar bezlerin agenezisi, veziküla seminalisin kronik enfeksiyonlarý ve idrarýn semene karýþtýðý düþünülmelidir.

Likefaksiyon (Semenin Çözünürlüðü): Ejakülasyon (meninin boþaltýlmasý) sýrasýnda akýcý olan ve veziküla seminalisin salgýladýðý "protein kinaz" enziminin etkisiyle "koagüle olan (=pýhtýlaþan)" semen 10-20 dakika içerisinde kendiliðinden eriyebilmeli yani likefiye olmalidýr. Likefaksiyon süresinin uzamasý gibi bir aksaklýk semen viskozitesinin (kývamýnýn) arttýðýný gösterir ki bu da istenmeyen bir durumdur.

Viskozite: Normalde semen hafifçe visköz yani kývamlýdýr. Prostatit, vezikülit gibi kronik enfeksiyonlarda viskozite artmýþ olabilir.




Yumurtaya yaklaþan sperm hücrelerinin 
mikroskobik görünümü


 

Dünya Saðlýk Teþkilatý (WHO) kriterlerine göre spermiyogramdaki normal deðerler; 

Volüm (hacim): 1.5-6.5 ml
Sperm konsantrasyonu: 20 milyon/ml ve üzeri
Sperm hareketliliði: %50 ve daha fazla
Sperm yapýsý (morfoloji): %14 ve üzeri normal yapýda (Kruger kriterlerine göre) olmalýdýr. Sperm morfolojisi özel bir boyama tekniði ile deðerlendirilmektedir.

Sperm analizi sonrasýnda yukarýdaki deðerlerin bulunmasý gebeliðin oluþacaðýný kesin olarak göstermez. Örneðin; sperm konsantrasyonu 10 milyon/ml olan erkeklerin eþlerinde gebelik gerçekleþebilirken, sperm konsantrasyonu 60 milyon/ml olan erkeklerin eþleri gebe kalamayabilir. 

Belli zaman dilimlerinde spermlerin hareketlilikleri de incelenir. Hareket tiplerine göre sýnýflama yapýlýr. 4. derece, ileri doðru hýzlý hareket eden normal hareket biçimidir ve oraný önemlidir. 0. derece, hareket etmemesidir. 

Spermiyogram Terminolojisi



Azospermi: Semende hiç sperm olmamasý
Oligospermi: Sperm sayýsýnýn azlýðý
Astenospermi: Hareketlilik oranýnda azalma
Teratospermi: Þekil (yapý, morfoloji) bozukluðu
Fertil: Erkeðe baðlý problemin olmamasý
Subfertil: Hafif derecede erkeðe baðlý inferilite olmasý

Spermlerle ilgili problemler kombine þekilde olabilir. Örneðin; Asteno-Terato spermi, Oligo-Asteno-Terato spermi þekillerinde olduðu gibi.

Kruger Metodu Nedir?
Sperm deðerlendirmesinde bir kaç farklý kriter vardýr. "Kruger kriterleri" özellikle spermdeki þekil bozukluklarýný göz önüne alan mikroskobik bir deðerlendirme metodudur. 

Özel bir boyama sonrasý sperm þekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneðinin fertilite (doðurganlýk) kapasitesi belirlenir. 

Sperm üretimini sigara, alkol, ýsý, ilaçlar ve enfeksiyonlar gibi bir çok faktör etkilediði için normal olmayan örneklerin analizi birer ay ara ile iki veya üç kez tekrarlanmalýdýr. Sperm analizinde bir fertilite sorunu saptanýrsa erkeðin fiziksel ve hormonal açýlardan daha ileri muayenesine geçilir. 

Sperm üretim döngüsü 2-3 ayda bir tekrarlanýr. Yani üretilen bir sperm 2-3 ay sonra semene salgýlanacaktýr. Ayný þekilde kiþinin karþýlaþtýðý zararlý etkenler veya tedavi için kullanýlan faydalý ilaçlar da sperm üretimini 3 ayýn sonunda etkileyebilir. Semen analizi sonuçlarýný deðerlendirirken bu süreç akýlda tutulmalýdýr.

Sperm hücresinin yapýsý


Uzunluðu 0.05 mm olan sperm hücresi üç kýsýmdan meydana gelir: baþ, boyun ve kuyruk. Baþ kýsmý genetik materyali içerir. Boyun sperm hareketi için gerekli enerjiyi, kuyruk kýsmý ise sperm hareketini (motiliteyi) saðlar.
Sperm hücresi mikroskopik görünümü (Yandaki resim)



Sperm Yapýsýndaki Bozukluklar (Morfolojik bozukluklar)
Sperm yapýsý veya "morfolojisi" ile ilgili bozukluklar önemli infertilite nedenidir. Kruger kriterlerine göre bu tür yapýsal bozukluklarýn %14’ün altýnda olmasý doðal olarak kabul edilir.

Deðiþik anormal sperm morfolojileri (yapýlarý): Normalden iri ve küçük kafalýlar, iki kafalý, iki kuyruklu, baþ ve gövde anomalileri olanlar.  En soldaki sperm normal yapýyý göstermektedir.

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ

Giriþ
Kadýna baðlý infertilite sebeplerini çok aþamada ve bir çok test yardýmýmý sonucuna göre deðerlendirmek mümkünken, erkek ile ilgili tek bir test erkeðe baðlý problemin olup olmadýðý konusunda oldukça iyi bir bilgi verir. Ýþte bu test "Spermiogram (Semen analizi)" dir.



Bu iþlem, standardizasyonu saðlayabilmek açýsýndan 3-5 günlük cinsel perhiz yani iliþkisiz bir dönem sonrasý yapýlmalýdýr. Testin doðru sonuç vermesi için semen örneði en geç 1 saat içinde laboratuara ulaþtýrýlmalý, tercihen alýnacak bu örnek laboratuara yakýn bir mekanda verilmelidir.

Spermiogram; semenin volümü (meninin hacmi), yoðunluðu, kývamý, PH’ý, likefaksiyon (erime) süresi, spermlerin sayýsý, hareketlilik oraný ve morfolojisi (yapýsý) hakkýnda bilgi verir. Semen (meni), hem nitelik hem de nicelik açýsýndan deðerlendirilmektedir. 

Spermiyogram, erkek yumurtalýklarýnýn (testislerin) sperm üretme kapasitesinin ve erkek genital sisteminin saðlýklý olup olmadýðýnýn deðerlendirilmesindeki ilk adýmdýr.

Ejekülasyon (meninin boþalmasý) sýrasýnda, semen örneðinde, belli sayýda, normal ve hareketli sperm olmalýdýr ki fertilizasyon (döllenme) gerçekleþebilsin.

Sperm sayýsý, hareket derecesi iyi olan sperm miktarý, normal spermlerin anormal þekilli spermlere oraný deðerlendirilir. Ayrýca verilen semen örneðinin miktarý, rengi, pH’ ý, lökosit varlýðý, likefaksiyonu gibi özellikleri deðerlendirilir.

Volüm (Hacim): WHO kriterlerine göre semen 2 ml- 6 ml arasýnda olmalýdýr. 6ml’den fazla olan semen hiperspermik, 1 ml veya daha az ise hipospermik olarak isimlendirilir. Gebelik açýsýndan her iki durumum da olmasý istenmez.

Renk: Normalde semen opak ve grimsi renklidir. Uzun süreli cinsel perhizlerde sarý, semende eritrositlerin (alyuvarlarýn) bulunmasý halinde kýrmýzý-kahverengi, uzun süreli antibiyotik kullanýmý sonrasý renksiz görülebilir.

Koku: Semen muhtemelen prostat bezinin salgýladýðý sperminin oksidasyonundan dolayý "at kestanesi çiçeði" gibi kokar.

PH: Normal semen pH’ý 7,2-8 arasýndadýr. pH’ýn 8’in üzerinde olduðu durumlar akut enfeksiyonu veya ölçümün geç yapýldýðýný gösterir. pH’ýn 7’nin altýnda olduðu azoospermi olgularýnda boþaltma kanallarýnýn obstrüksiyonu (týkanýklýðý), aksesuar bezlerin agenezisi, veziküla seminalisin kronik enfeksiyonlarý ve idrarýn semene karýþtýðý düþünülmelidir.

Likefaksiyon (Semenin Çözünürlüðü): Ejakülasyon (meninin boþaltýlmasý) sýrasýnda akýcý olan ve veziküla seminalisin salgýladýðý "protein kinaz" enziminin etkisiyle "koagüle olan (=pýhtýlaþan)" semen 10-20 dakika içerisinde kendiliðinden eriyebilmeli yani likefiye olmalidýr. Likefaksiyon süresinin uzamasý gibi bir aksaklýk semen viskozitesinin (kývamýnýn) arttýðýný gösterir ki bu da istenmeyen bir durumdur.

Viskozite: Normalde semen hafifçe visköz yani kývamlýdýr. Prostatit, vezikülit gibi kronik enfeksiyonlarda viskozite artmýþ olabilir.




Yumurtaya yaklaþan sperm hücrelerinin 
mikroskobik görünümü


 

Dünya Saðlýk Teþkilatý (WHO) kriterlerine göre spermiyogramdaki normal deðerler; 

Volüm (hacim): 1.5-6.5 ml
Sperm konsantrasyonu: 20 milyon/ml ve üzeri
Sperm hareketliliði: %50 ve daha fazla
Sperm yapýsý (morfoloji): %14 ve üzeri normal yapýda (Kruger kriterlerine göre) olmalýdýr. Sperm morfolojisi özel bir boyama tekniði ile deðerlendirilmektedir.

Sperm analizi sonrasýnda yukarýdaki deðerlerin bulunmasý gebeliðin oluþacaðýný kesin olarak göstermez. Örneðin; sperm konsantrasyonu 10 milyon/ml olan erkeklerin eþlerinde gebelik gerçekleþebilirken, sperm konsantrasyonu 60 milyon/ml olan erkeklerin eþleri gebe kalamayabilir. 

Belli zaman dilimlerinde spermlerin hareketlilikleri de incelenir. Hareket tiplerine göre sýnýflama yapýlýr. 4. derece, ileri doðru hýzlý hareket eden normal hareket biçimidir ve oraný önemlidir. 0. derece, hareket etmemesidir. 

Spermiyogram Terminolojisi



Azospermi: Semende hiç sperm olmamasý
Oligospermi: Sperm sayýsýnýn azlýðý
Astenospermi: Hareketlilik oranýnda azalma
Teratospermi: Þekil (yapý, morfoloji) bozukluðu
Fertil: Erkeðe baðlý problemin olmamasý
Subfertil: Hafif derecede erkeðe baðlý inferilite olmasý

Spermlerle ilgili problemler kombine þekilde olabilir. Örneðin; Asteno-Terato spermi, Oligo-Asteno-Terato spermi þekillerinde olduðu gibi.

Kruger Metodu Nedir?
Sperm deðerlendirmesinde bir kaç farklý kriter vardýr. "Kruger kriterleri" özellikle spermdeki þekil bozukluklarýný göz önüne alan mikroskobik bir deðerlendirme metodudur. 

Özel bir boyama sonrasý sperm þekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneðinin fertilite (doðurganlýk) kapasitesi belirlenir. 

Sperm üretimini sigara, alkol, ýsý, ilaçlar ve enfeksiyonlar gibi bir çok faktör etkilediði için normal olmayan örneklerin analizi birer ay ara ile iki veya üç kez tekrarlanmalýdýr. Sperm analizinde bir fertilite sorunu saptanýrsa erkeðin fiziksel ve hormonal açýlardan daha ileri muayenesine geçilir. 

Sperm üretim döngüsü 2-3 ayda bir tekrarlanýr. Yani üretilen bir sperm 2-3 ay sonra semene salgýlanacaktýr. Ayný þekilde kiþinin karþýlaþtýðý zararlý etkenler veya tedavi için kullanýlan faydalý ilaçlar da sperm üretimini 3 ayýn sonunda etkileyebilir. Semen analizi sonuçlarýný deðerlendirirken bu süreç akýlda tutulmalýdýr.

Sperm hücresinin yapýsý


Uzunluðu 0.05 mm olan sperm hücresi üç kýsýmdan meydana gelir: baþ, boyun ve kuyruk. Baþ kýsmý genetik materyali içerir. Boyun sperm hareketi için gerekli enerjiyi, kuyruk kýsmý ise sperm hareketini (motiliteyi) saðlar.
Sperm hücresi mikroskopik görünümü (Yandaki resim)



Sperm Yapýsýndaki Bozukluklar (Morfolojik bozukluklar)
Sperm yapýsý veya "morfolojisi" ile ilgili bozukluklar önemli infertilite nedenidir. Kruger kriterlerine göre bu tür yapýsal bozukluklarýn %14’ün altýnda olmasý doðal olarak kabul edilir.

Deðiþik anormal sperm morfolojileri (yapýlarý): Normalden iri ve küçük kafalýlar, iki kafalý, iki kuyruklu, baþ ve gövde anomalileri olanlar.  En soldaki sperm normal yapýyý göstermektedir.

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ