Genel Bilgiler

Giriş

Vücudumuzda gerçekleþen biyokimyasal iþlemlerde oluþan zararlý maddelerin vücuttan atýlmasý, gerekli bazý maddelerin kan seviyesinin ayarlanmasý böbrekler tarafýndan gerçekleþtirilir. Ýdrarda çözülemeyen ve atýlamayan kristallerin bir araya gelmesiyle taþ oluþur.

Ýdrar yollarý taþ hastalýðýnýn oluþumu günümüzün ileri teknolojilerine raðmen tam aydýnlatýlamamýþ olup tek bir nedenle deðil karmaþýk ve birbiri ile iliþkili birçok faktörün etkisiyle meydana geldiði düþünülmektedir.

Endüstriyel toplumlarýn yaklaþýk %1-5’inde, en sýk 30–60 yaþlarý arasýnda ve erkeklerde bayanlardan 3 kat daha fazla görülür. Genetik faktörler, iklim, beslenme alýþkanlýklarý, günlük sývý tüketiminin, bazý ilaçlar ve hastalýklarýn taþ oluþumunda etkili olduðu kabul edilmektedir. Sebeplerin farklýlýðý gibi oluþan taþýn bileþenleri de farklýdýr.

En sýk görülen taþlar hangileridir?

En sýk Kalsiyum taþlarý (okzalat veya fosfat ile kombine) ve daha seyrek olarak Enfeksiyon taþlarý (magnezyum amonyum fosfat), ürik asit ve sistin taþlarý görülür.

Patofizyoloji, patogenez, hastalığın oluşum mekanizması

Yakınmalar

Böbrek Taþýnýn Belirtileri

Böbrek taþýnda genellikle ilk belirti þiddetli yan aðrýsýdýr. Aðrý genellikle, idrar yolunun bir kesiminin taþla týkanmasý veya taþýn hareketi sýrasýnda meydana gelir. Taþýn bulunduðu yere göre kasýklara ve uyluðun iç yüzüne yayýlabilir. Aðrýyla birlikte bulantý ve kusma geliþebilir. Eðer taþ idrar yolunda tahriþe neden oluyorsa idrarda kanama görülebilir.

• Þiddetli yan aðrýsý
• Bulantý ve kusma
• Ýdrarda kan (gözle görülebilir veya mikroskobik düzeyde)
• Kötü kokulu bulanýk idrar
• Ýdrar yaparken yanma, sýk tuvalete çýkma
• Ateþ ve titreme (enfeksiyon varsa)

komplikasyon

Taþlara baðlý oluþabilecek problemler nelerdir?

Sýklýkla aðrýlara neden olurlar. Ýdrar yollarýnda (Üriner sistem) ve sonrasý tüm vücuda yayýlabilen enfeksiyon kaynaðý olabilirler. Ýdrar yolunun herhangi bir bölgesinde týkanma oluþturmuþsa böbrekte fonksiyon kaybýna neden olabilir.

Laboratuvar testleri

Teþhiste kullanýlan testler

• Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG)
• Ultrasonografi
• Ýntravenöz Pyelografi (ÝVP): Ven içine (Toplardamara) verilen radyoopak madde ile idrar yollarý görünür hale getirilir (ilaçlý böbrek filmi).
• Bilgisayarlý Tomografi (BT): Ýç organlarýn detaylý olarak görüntülenmesine olanak verir. DÜSG’de gözden kaçabilen küçük taþlar BT ile görülebilir.

Taþýn türünü anlamada kullanýlan testler

• Taþ analizi
• Kan testleri
• 24 saatlik idrar tetkiki: Taþ oluþumunda önemli olduðu bilinen maddeler (kalsiyum, oksalat, sitrat vb) ve p^H incelenir.

Medikal tedaviler

Taþýn düþürülmesi

Ýdrar yolu taþlarýnýn yaklaþýk %80’i ilaç tedavisi ile herhangi bir sorun çýkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düþer. Taþýn düþmesini etkileyen en önemli faktör taþýn büyüklüðüdür. 4–5 mm’den küçük taþlarýn düþmesi beklenebilirken 6 mm’den büyük taþlarda müdahale gerekebilir. Taþýn þekli ve idrar yolundaki yerleþimi de düþmeyi etkileyen faktörlerdir.

Taþýn düþmesini kolaylaþtýrmak için günlük sývý tüketiminin en az 2 litre olmasý, ihtiyaç halinde aðrý kesici özelliði de olan ilaçlardan yararlanýlmasý tavsiye edilmektedir.

Taþ kýrma (ESWL-Vücut dýþý þok dalgalarýyla taþ kýrma)

Vücut dýþýndan þok dalgasý oluþturulmasý ve bu þok dalgasýnýn taþa odaklanmasý ile taþ kýrýlýr. X-ray ve ultrason ile odaklama yapan ESWL cihazlarý mevcuttur. Kýrýlan taþ parçalarý idrar yoluyla vücuttan atýlýr. Tedavide baþarýyý taþýn cinsi, sertliði, büyüklüðü ve idrar yolunda yerleþtiði yeri etkiler. Tek bir seansta kýrýlabilen taþlar olabileceði gibi birkaç seansa da ihtiyaç duyulabilir. Ýþlem esnasýnda rahatsýzlýk hissi ve aðrý duyulabilir. Bu nedenle tedavi öncesi aðrý kesiciler kullanýlýr. Ýþlem sonrasýnda çoðunlukla hastanede kalmaya gerek duyulmaz. Çoðunlukla anestezisiz fakat gereðinde genel anestezi ile iþlem uygulanýr.

Cerrahi tedaviler

Taþýn bulunduðu yere ve büyüklüðüne göre tedavi seçenekleri mevuttur.

Açýk cerrahi yöntem

Günümüzde minimal invaziv yöntemlerin geliþmesinden dolayý klasik açýk cerrahi yöntem çok az hastada tercih edilmektedir. Taþýn bulunduðu organa kadar tüm vücut katlarý kesilerek taþlarýn alýnmasý iþlemidir. Cilt kesisi 7-8 cm den 15-25 cm kadar olabilir. Hastanede kalýþ ve iyileþme süresi uzundur.

Perkütan nefrolitotomi (PCNL)

Endoskopik böbrek taþý ameliyatýnda sýrt bölgesinde böbrek hizasýna 0,5 – 1 cm boyutunda bir kesi yapýlýr. Röntgen kontrolü altýnda böbreðe iki ucu açýk ince bir tüp yerleþtirilir. Bu tüpten yerleþtirilen optik cihaz yardýmýyla taþ video sistemi ile monitörde görülür ve özel aletler yardýmýyla çýkartýlýr. Perkütan ameliyatýnýn en önemli üstünlüðü vücut dokularýnýn normal yapýsýnýn korunmasýdýr. Bunun sonucunda iyileþme süreci hýzlýdýr. Hastalar ameliyat sonrasý dönemi açýk ameliyata göre çok daha rahat geçirmektedir. Hastalarýmýz genellikle 2 - 3 günde taburcu edilir ve günlük aktivitelerine hýzla kavuþurlar. Bu, açýk böbrek taþ ameliyatý ile karþýlaþtýrýldýðýnda oldukça kýsa bir süredir. Özellikle böbreðin alt havuzcuklarýna yerleþen taþlarda ve büyük boyutlu taþlarda ESWL’nin baþarýsý önemli ölçüde düþer. Bu durumlarda PCNL ameliyatý yüksek baþarý saðlayan minimal invaziv giriþimdir. Ameliyat iþlemi sýrasýnda taþý kýrmak için pnömotik litotriptör veya lazer litotriptör kullanýlýr. Bu teknolojiler yardýmý ile en sert taþlar bile rahatlýkla kýrýlmaktadýr. Bu teknikle tüm böreði kaplayan ve koraliform olarak adlandýrýlan taþlara da müdahale edip temizleme olanaðý vardýr.

Endoskopik Cerrahi (Üreterorenoskopi + Basket yöntemi)

Endoskop (Üreterorenoskop) denilen, içinden alet geçirilebilen, ýþýklý, dürbün benzeri optik cihazlarla idrar yollarý içindeki taþlarýn, çeþitli yardýmcý aletler ile gerekirse kýrýlarak, bazen direkt yakalanarak çýkarýlmasý iþlemidir. Ciltte kesi yapýlmaz. Ýdrar kanalý taþlarýna (Üreter, mesane, üretra) uygulanabilir. Özellikle alt ve orta üreter taþlarýnda baþarý oraný %95-100’dür. Ýyileþme süresi çok kýsadýr.

Proflaksi, önleme

Giriþ

Vücudumuzda gerçekleþen biyokimyasal iþlemlerde oluþan zararlý maddelerin vücuttan atýlmasý, gerekli bazý maddelerin kan seviyesinin ayarlanmasý böbrekler tarafýndan gerçekleþtirilir. Ýdrarda çözülemeyen ve atýlamayan kristallerin bir araya gelmesiyle taþ oluþur.

Ýdrar yollarý taþ hastalýðýnýn oluþumu günümüzün ileri teknolojilerine raðmen tam aydýnlatýlamamýþ olup tek bir nedenle deðil karmaþýk ve birbiri ile iliþkili birçok faktörün etkisiyle meydana geldiði düþünülmektedir.

Endüstriyel toplumlarýn yaklaþýk %1-5’inde, en sýk 30–60 yaþlarý arasýnda ve erkeklerde bayanlardan 3 kat daha fazla görülür. Genetik faktörler, iklim, beslenme alýþkanlýklarý, günlük sývý tüketiminin, bazý ilaçlar ve hastalýklarýn taþ oluþumunda etkili olduðu kabul edilmektedir. Sebeplerin farklýlýðý gibi oluþan taþýn bileþenleri de farklýdýr.

En sýk görülen taþlar hangileridir?

En sýk Kalsiyum taþlarý (okzalat veya fosfat ile kombine) ve daha seyrek olarak Enfeksiyon taþlarý (magnezyum amonyum fosfat), ürik asit ve sistin taþlarý görülür.

Böbrek Taþýnýn Belirtileri

Böbrek taþýnda genellikle ilk belirti þiddetli yan aðrýsýdýr. Aðrý genellikle, idrar yolunun bir kesiminin taþla týkanmasý veya taþýn hareketi sýrasýnda meydana gelir. Taþýn bulunduðu yere göre kasýklara ve uyluðun iç yüzüne yayýlabilir. Aðrýyla birlikte bulantý ve kusma geliþebilir. Eðer taþ idrar yolunda tahriþe neden oluyorsa idrarda kanama görülebilir.

• Þiddetli yan aðrýsý
• Bulantý ve kusma
• Ýdrarda kan (gözle görülebilir veya mikroskobik düzeyde)
• Kötü kokulu bulanýk idrar
• Ýdrar yaparken yanma, sýk tuvalete çýkma
• Ateþ ve titreme (enfeksiyon varsa)

Taþlara baðlý oluþabilecek problemler nelerdir?

Sýklýkla aðrýlara neden olurlar. Ýdrar yollarýnda (Üriner sistem) ve sonrasý tüm vücuda yayýlabilen enfeksiyon kaynaðý olabilirler. Ýdrar yolunun herhangi bir bölgesinde týkanma oluþturmuþsa böbrekte fonksiyon kaybýna neden olabilir.

Teþhiste kullanýlan testler

• Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG)
• Ultrasonografi
• Ýntravenöz Pyelografi (ÝVP): Ven içine (Toplardamara) verilen radyoopak madde ile idrar yollarý görünür hale getirilir (ilaçlý böbrek filmi).
• Bilgisayarlý Tomografi (BT): Ýç organlarýn detaylý olarak görüntülenmesine olanak verir. DÜSG’de gözden kaçabilen küçük taþlar BT ile görülebilir.

Taþýn türünü anlamada kullanýlan testler

• Taþ analizi
• Kan testleri
• 24 saatlik idrar tetkiki: Taþ oluþumunda önemli olduðu bilinen maddeler (kalsiyum, oksalat, sitrat vb) ve p^H incelenir.

Taþýn düþürülmesi

Ýdrar yolu taþlarýnýn yaklaþýk %80’i ilaç tedavisi ile herhangi bir sorun çýkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düþer. Taþýn düþmesini etkileyen en önemli faktör taþýn büyüklüðüdür. 4–5 mm’den küçük taþlarýn düþmesi beklenebilirken 6 mm’den büyük taþlarda müdahale gerekebilir. Taþýn þekli ve idrar yolundaki yerleþimi de düþmeyi etkileyen faktörlerdir.

Taþýn düþmesini kolaylaþtýrmak için günlük sývý tüketiminin en az 2 litre olmasý, ihtiyaç halinde aðrý kesici özelliði de olan ilaçlardan yararlanýlmasý tavsiye edilmektedir.

Taþ kýrma (ESWL-Vücut dýþý þok dalgalarýyla taþ kýrma)

Vücut dýþýndan þok dalgasý oluþturulmasý ve bu þok dalgasýnýn taþa odaklanmasý ile taþ kýrýlýr. X-ray ve ultrason ile odaklama yapan ESWL cihazlarý mevcuttur. Kýrýlan taþ parçalarý idrar yoluyla vücuttan atýlýr. Tedavide baþarýyý taþýn cinsi, sertliði, büyüklüðü ve idrar yolunda yerleþtiði yeri etkiler. Tek bir seansta kýrýlabilen taþlar olabileceði gibi birkaç seansa da ihtiyaç duyulabilir. Ýþlem esnasýnda rahatsýzlýk hissi ve aðrý duyulabilir. Bu nedenle tedavi öncesi aðrý kesiciler kullanýlýr. Ýþlem sonrasýnda çoðunlukla hastanede kalmaya gerek duyulmaz. Çoðunlukla anestezisiz fakat gereðinde genel anestezi ile iþlem uygulanýr.

Taþýn bulunduðu yere ve büyüklüðüne göre tedavi seçenekleri mevuttur.

Açýk cerrahi yöntem

Günümüzde minimal invaziv yöntemlerin geliþmesinden dolayý klasik açýk cerrahi yöntem çok az hastada tercih edilmektedir. Taþýn bulunduðu organa kadar tüm vücut katlarý kesilerek taþlarýn alýnmasý iþlemidir. Cilt kesisi 7-8 cm den 15-25 cm kadar olabilir. Hastanede kalýþ ve iyileþme süresi uzundur.

Perkütan nefrolitotomi (PCNL)

Endoskopik böbrek taþý ameliyatýnda sýrt bölgesinde böbrek hizasýna 0,5 – 1 cm boyutunda bir kesi yapýlýr. Röntgen kontrolü altýnda böbreðe iki ucu açýk ince bir tüp yerleþtirilir. Bu tüpten yerleþtirilen optik cihaz yardýmýyla taþ video sistemi ile monitörde görülür ve özel aletler yardýmýyla çýkartýlýr. Perkütan ameliyatýnýn en önemli üstünlüðü vücut dokularýnýn normal yapýsýnýn korunmasýdýr. Bunun sonucunda iyileþme süreci hýzlýdýr. Hastalar ameliyat sonrasý dönemi açýk ameliyata göre çok daha rahat geçirmektedir. Hastalarýmýz genellikle 2 - 3 günde taburcu edilir ve günlük aktivitelerine hýzla kavuþurlar. Bu, açýk böbrek taþ ameliyatý ile karþýlaþtýrýldýðýnda oldukça kýsa bir süredir. Özellikle böbreðin alt havuzcuklarýna yerleþen taþlarda ve büyük boyutlu taþlarda ESWL’nin baþarýsý önemli ölçüde düþer. Bu durumlarda PCNL ameliyatý yüksek baþarý saðlayan minimal invaziv giriþimdir. Ameliyat iþlemi sýrasýnda taþý kýrmak için pnömotik litotriptör veya lazer litotriptör kullanýlýr. Bu teknolojiler yardýmý ile en sert taþlar bile rahatlýkla kýrýlmaktadýr. Bu teknikle tüm böreði kaplayan ve koraliform olarak adlandýrýlan taþlara da müdahale edip temizleme olanaðý vardýr.

Endoskopik Cerrahi (Üreterorenoskopi + Basket yöntemi)

Endoskop (Üreterorenoskop) denilen, içinden alet geçirilebilen, ýþýklý, dürbün benzeri optik cihazlarla idrar yollarý içindeki taþlarýn, çeþitli yardýmcý aletler ile gerekirse kýrýlarak, bazen direkt yakalanarak çýkarýlmasý iþlemidir. Ciltte kesi yapýlmaz. Ýdrar kanalý taþlarýna (Üreter, mesane, üretra) uygulanabilir. Özellikle alt ve orta üreter taþlarýnda baþarý oraný %95-100’dür. Ýyileþme süresi çok kýsadýr.