Genel Bilgiler
Zoonotik ve paraziter bir hastalýktýr.
kist hidatik hastalýðýný yapan parazitin adý nedir?
ekinokok granulosis ve ekinokok multifome. ülkemizde birinci parazite baðlý kistler daha çok görülür. E. multiforma daha çok çoklu kist yaparken, E.granulosis daha çok soliter kistler yapmaya meyillidir.
Parazitin yaþam döngüsü nasýldýr? insanda hastalýk nasýl oluþur? hangi organlar en çok tutulur?
parazitin eriþkinleri köpek gibi et yiyicilerin ince barsaklarýnda yaþarlar. ve bu hayvanlarýn dýþkýsý ile milyonlarca embriyolaþmýþ yumurta topraða yayýlýr. bu yumurtalarý yiyan ara konakçýlar (koyun, inek,domuz ve insanlar) genelde temiz olmayan sebze tükeitimi sýrasýnda alýrlar. E. multiforme de ana konakçý tilkiler ara konakçý ise farelerdir.
Ara konakçýnýn sindirim sisteminde mukzoya tutunan yumurta 35 mikrondur. portal venöz sisteme geçerek karaciðere geçerler. burada sinosidleri çoðu geçemez ve bu yüzden en çok kistler karaciðerde oluþur. çok az yumurta sinosidleri geçebilir ve akciðer dahil beyin ve kemik gibi dokulara gidebilir. yerleþtiði yerde larva olup büyümeye ve çevresinde knedisine bir zar oluþmasýna yol açar. kistin iç yüzeyinde germinatif zar denen yerde scoleks denen oluþumlar oluþur bunlarda kýz kistleri ve hidatik kum denen mateyal oluþur kistin içinde scoleksler vekýz kistler yüzer. kist sývýsý oldukça allerginik bir yapýdýr. ve rüptür olmasý durumunda anaflaksik bir reaksiyon geliþebilir. kistler zamanla ortlama yýlda 1 cm hýzla büyüyebilirler ve etraf dokular baský ve safra yollarýna açýlma, ruptur olma gibi koplikasyonlara yol açarlar. bazen kistin sýþ zarýnda küçük defeklerden dýþarý çýkan skoleksker yeni kistler oluþturular.
koyun,sýðý ve domuz gibi hayvanlarýn karaciðerlerinde oluþan kistler köpek gibi hayvanlarca yenildiði takdirde bu kistlerdeki parazitler köpeklerin ince barsaðýnda yeniden eriþkin parazit olurlar ve yumurta oluþturacak eriþkinler olrular böylece dögü böylece deva eder. döngüyü kýrmak için kistli hayvan organlarýný oldukça derinlere gömerek et yiyicilere ulaþmasý engellenmelidir.
Tanýdan ne gibi testler kullanýlýr?
genlede ultrason kistleri göstermekte baþarýlýdýr. ultrason ayný zamanda kistin aktif büyüyen bir kistmi yoksa duraðnalþmýþmý yoksa kireklenmiþ ve artýk ölü bir kist olup olmadýðýnýda söyleyebilir.
CT, scintigrafide kist hidatik tanýsýnda kullanýlabilir.
kistleri diðer karaciðer kistlerinden ayrmada serolojik testler kullanýlabilir.
Casoni, weinberd, IHA,ELÝSA testleri mevcuttur. bunlarda yalancý pozitiflikler sorun oluþturabilir. baþarýlý cerrahi tedavilerden sonra bu testlerin negatifleþmesi yýllar alabilir. tedavi sonrasý takipte bu yönü ile weinberg tesi daha çabuk negatifleþir.
tedavide ne seçenekler vardýr?
uzun yýllar ana tedavi cerrahi olagelmiþtir.
cerrahi öncesi ve sonrasý , baþka nedenlerle cerahi olamýyan vaklarda ve multikistik beyin tutulumlarýnda ilaç tedavisi tek baþýna verilmek zorunda kalabilir. Mebendazol ve albendazol etkili ilaçlardýr. praziquantel de etkilidir.
tek soliter kistlerde son yýllarda radyolojik giriþimsel metodlarda kistin boþaltýlmasý, ekonisidal ajanlarla kist içinde parazit komponenetlerinin öldürülmesi iþlemleri daha sýk olarka yapýlmaya baþlanmýþtýr.