x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

 

BÝR-ÝKÝ YAÞ ÇOCUKLARI

 

Yaþamýnýn ikinci yýlý içinde yardýmsýz yürüyebilme, giderek daha fazla sözcük söyleyebilme, basit yönergeleri anlayýp yerine getirme, kaþýkla yemeðini yiyebilme gibi becerileri kazanan çocuðunuz daha baðýmsýz ve hareketli olmayý isteyecektir. Buna fýrsat vererek geliþimine destek olunuz.

Çocuðunuzla konuþma, oynama, etrafý gösterme,.. ile geçirdiðiniz süre, onun zihinsel geliþmine katkýda bulunacaktýr.

Geliþim:           

ONÜÇ AYLIK BEBEK

Elinden tutulunca yürür. Söylenenlerin bazýlarýný anlar. Ýki-3 kelime söyleyebilir. Top ile oynar. Altý-sekiz diþi vardýr.

 

ONBEÞ AYLIK BEBEK

Yardýmsýz yürür. Yardýmla merdiven çýkar. En az 4-5 kelime söyler. Gösterilen bir þeyi alýp getirebilir.

ONSEKÝZ AYLIK ÇOCUK

Koþabilir, zýplayabilir, 8-10 kelime söyleyebilir. Kaþýkla bir þeyler yiyebilir. Kakasýný söyleyebilir. Ön fontanel (býngýldak) kapanýr. Yaklaþýk 12 diþi vardýr, ancak diþ sayýsý kalýtsal özelliklere baðlýdýr ve vücudun diðer geliþim özellikleri ile paralel gitmeyebilir.

YÝRMÝBÝR AYLIK ÇOCUK

Geri geri yürüyebilir. Eðilip yerden bir þey alabilir. Elinden tutulunca merdiven çýkar. Ýki kelimeli cümle kurabilir.

YÝRMÝDÖRT AYLIK ÇOCUK

Merdiven çýkar, iner. Organlarýný tanýr. Tuvalet ihtiyacýný bildirir. Eþyalara týrmanýr. Üç kelimeli cümle kurabilir. Yaklaþýk 16 diþi vardýr.

 

AYAKLAR:

Ayaklarýn içe basmasý nedir?

Bu durum en sýk olarak dizden ya da ayaktan kaynaklanýr. Ýlk üç yaþta çocuklar içe basarak yürürler. Yürürken tutulma, koþarken düþme ya da aðrý yakýnmasý olursa bir ortopedi uzmanýnýn muayene etmesi saðlanarak gerekli tedbirler alýnmalýdýr. Bu þikayetler yoksa üç yaþýna kadar beklenmelidir.

Ayakkabý ve düztabanlýk:

Çocuklarda en sýk görülen ayak problemlerinin baþýnda topuðun içe basmasý, ayak iç kavsinin az olmasý ya da diðer bir deyiþle düztabanlýk gelir. Ýlk üç yaþ içinde normal sayýlabilen bu durum 3 yaþýndan sonra  fazla yükseðe sýçrayamama, hýzlý koþamama ve çabuk yorulma gibi þikayetlere yol açarsa zamanla düzelmesini  beklemek yerine bir ortopedi uzmanýna baþvurmak gerekir.

Çocuklar için uygun bir ayakkabýda olmasý gereken özellikler þöyle özetlenebilir:

Topuðu saran kýsým, topuðu destekleyecek kadar sert olmalý,

Baðcýklý olmalý,

Ayak parmak ucunda bir miktar boþluk olmalý.

Ayak tarak kýsmýnýn geniþliði ayaða uygun olmalý ve ayaðý sýkmamalý,

Ayakkabý topuðu ile ayakkabýnýn ön kýsmý ayný anda yere deðmeli ve burun kýsmý yerden 10-12 mm havada olmalý,

Topuk yüksekliði 1,5-2 cmyi geçmemeli,

 Ayakkabýnýn iç astarý tümüyle deri olmalý

1-6 yaþ arasý çocuklar için önerilen ayakkabý deðiþiklik süresi
Yaþ (ay)	3 aylýk sürede ayak büyüme miktarý	Önerilen ayakkabý deðerlendirme sýklýðý
12-17	> ½ numara	Her 2 ayda bir
16-29	= ½ numara	Her 3 ayda bir
30-47	< ½ numara	Her 4 ayda bir
48-71	¼ numara	Her 6 ayda bir

                

Beslenme

Bu dönemde çocuðunuz sizlerle birlikte sofraya oturmalý, (aþýrý baharatlý besinler dýþýnda) sizlerle ayný yemekleri, kendisi yemelidir.

1-3 YAÞ BESLENME

Bu dönemde büyüme hýzý ve iþtahý azalacaktýr. Yemek saatlerinde sýkýntýlý anlar yaþayabilirsiniz. Ailesi ile birlikte sofraya oturarak yiyen ve elleriyle, kaþýkla yemesine izin verilen bir bebekte genellikle yeme sorunlarý görülmez. 

Yeme alýþkanlýðý oluþturmak için þunlara dikkat edilmelidir:

• Çocuðunuzla yemek ve öðün üzerinde çatýþmayýn.
• Düzenli yemek saatleri koyun ve abur-cubur almasýný engelleyin.
• Yeni þeyler bu dönemde çocuðunuzu ürkütebilir. Bu yüzden yeni besinlere alýþmasý için zaman tanýyýn.
• Yiyecek miktarlarý hakkýnda gerçekçi olun. Çocuðunuzun bir porsiyonu sizinkinin dörtte biridir.
• Tatlýlar ödül olarak kullanýlmamalý ve yemeðin sonunda sunulmalýdýr.
• Yemesi kolay ve eðlenceli, çekici biçimler bulun:
• Küçük parçalara bölün.
• Hazýrlarken coþku ve özeninizi onunla paylaþýn.
• Yumuþak besinler hazýrlayýn.
• Oda sýcaklýðýnda sunun.
• Çocuk çatal ve kaþýklarý kullanýn. Bir-iki yaþlarýndaki çocuk düzgün çatal-kaþýk kullanamaz. Pek çok çocuk için kaþýk, çataldan daha kolaydýr.
• Uygun yükseklikte ve rahat bir sandalye ayarlayýn.

Solunum yollarýna besin kaçmamasý için:

• Çiðnemesi zor besinleri teker teker ekleyin.
• Yutmasý zor besinler vermeyin; fýndýk, bütün havuç; sakýz parçalarý, jöleli þekerler; fýstýk; vb.
• Riskli besinleri  yutmasý kolay hala getirin; havuçlarý haþlayýn; üzüm tanelerini parçalara bölün;vb.
• Yemek yerken mutlaka yanýnda olun ve kontrol edin.
• Yemek yerken mutlaka oturmasýný saðlayýn.

Yaklaþýk bir yaþýndayken; bebeðiniz artýk aile sofrasýna oturup sizinle birlikte günde üç öðün yiyebilir. Günlük enerji ve besin ihtiyacýnýn yarýsýný ya da üçte birini anne sütü veya mamalardan almaktayken, düzenli sofra yemekleriyle tanýþmasý gerekmektedir. Bu hem sizin hem de ailenizin beslenme alýþkanlýklarýný düzenlemek ve gözden geçirmek için bir þanstýr. Taze meyve ve sebzeyi bol tüketmeli; aldýðýnýz tuz, þeker ve yaðlarý sýnýrlamalýsýnýz. Kýrmýzý et ve doymuþ yað kullanmamaya çalýþýn. Bebeðinize sunduðunuz besin türlerini kendiniz de benimseyin.

Zaman geçtikçe çocuðunuz daha düzenli  öðünler alacak; mama yerine inek sütü tüketecektir (Anne sütüne iki yaþýna kadar devam edebilirsiniz). Çocuklarýn büyümek için yaða ihtiyacý olduðundan iki yaþýna kadar mutlaka tam yaðlý süt  almalýdýrlar, daha sonra yarým yaðlý ya da yaðsýz süte geçebilirsiniz.

Bu dönemde bebeðinizin büyüme hýzý yavaþlayacaktýr. Günde üç küçük ana ve iki ara öðün ona yetecektir. Ona en çok ihtiyacý olan besinleri sunun ve her oturduðunda tam bir öðün almasýný beklemeyin. Abur-cubur yemesine engel olun. Yemek istemediði zaman onu zorlamayýn.

Yemek yerken mutlaka gözetiminiz altýnda olmasýna ve solunum yollarýna besin kaçýrmamasýna özen gösterin.

Kaþýk kullanmaya baþladýðýnda yetiþkin porsiyonunun dörtte biri kadar bir porsiyon sunun ve kendi yemesi için býrakýn. Doyduðunu göstren baþýný saða sola çevirme, yemeði itme, ilgisiz görünme,vb. hareketlere dikkat edin ve yemesi için zorlamayýn.

Bu dönemde sürekli olarak belirli bir besini isteyebilir; örneðin her kahvaltýda sadece peynir yemek isteyebilir. Sevdiði besinler her gün deðiþebilir; bir gün yumurtayý çok severken ertesi gün asla yemek istemeyebilir. Bu durumda sakin olun. Saðlýklý besinler sunmaya devam edin: unutmayýn,  bu tavýrlarý bir gün sona erecektir. Ayrýca bazý çocuklar öðünlerine sizin yeterli gördüðünüz kadar yemek yemeyebilir; fakat zamanla ihtiyacý olaný yemeye baþlayacaktýr.

Bir yaþýnda biberon yerine bardak kullanmaya ve bebeðinzi buna özendirmeye baþlayabilirsiniz. Ýki büyük tutma sapý olanlarý tercih edin. Ona suyu nasýl içebileceðini gösterin.  Bebeðinizin biberonla uyumasýna kesinlikle izin vermeyin; bu hem diþ çürüklerini hem de kulak enfeksiyonlarýný arttýrmaktadýr.

Bazý sorular:

Çocuðunuz yemeyi reddederse..  iþtahsýz mýdýr?

Eðer geçici sürelerle oluyorsa iþtahsýzlýk dönemleri yaþýyor olabilir, ve bu normaldir. Ancak yemeyi sürekli olarak reddediyorsa kendisindeki bir rahatsýzlýða, hoþnutsuzluða, veya sizin tutumunuza baðlý olabilir. Doktorunuza danýþýn.

 Eðer yemek þeçiyorsa?

Saðlýklý besinler seçtiði sürece onun kendi tercihini yapmasýna izin verin. Bazen bir besini sürekli isteyebilir ve sonra da artýk sevmediðini söyleyebilir. Yeni besinler keþfetmesine izin verin. Onu yeni besinlere zorlamak iþe yaramayacaktýr. Bunun yerine bu besinleri çekici  biçimlerde sunun, yemeðe özendirin.

Bazen dengeli beslenme için özel servis biçimleri hazýrlamanýz gerekebilr. Örneðin; et haþlamasý hazýrlayacaksanýz çocuðunuz sadece içindeki patates ve havuçlarý yiyecek, eti alamayacaktýr. Bu sebzeleri ayrýca sunmalýsýnýz.

Çocuðunuzun yediklerinin bir listesini yaparsanýz dengeli beslenmesini daha kolay kontrol edebilirsiniz. Çocuk beslenmesi konusunda pek çok yardýmcý kitap bulabilirsiniz.

Çocuðumun yemesini nasýl saðlarým?

Çocuðunuza iþtah açýcý, güzel görünen ve doðru miktarda yemek sunun. Þöyle bir ölçek kullanabilirsiniz: çocuðun her yaþý için bir çorba kaþýðý yemek sunabilirsiniz. Eðer hala açsa biraz daha verebilirsiniz. Onu tabaðýný temizlemesi için zorlamayýn. Doyduðunda masayý terketme özgürlüðü olmalýdýr.

Onu yeme konusunda zorlamayýn. Ceza ya da uyarýlar iþe yaramazlar. Yemek istemiyorsa ona saygý gösterin. Bu konuya dikkat ettiðinizi, yemesiyle ilgilendiðinizi fazla vurgulamayýn. Çünkü; ilgi istediðinde ya da dikkat çekmek için bunu kullanacaktýr.

 Yemek saatlerini nasýl kolaylaþtýrýrým?

Yemek saatlerini daha kolay ve zevkli geçirmek için þunlara dikkat etmelisiniz:

• Yemekten önce 10-15 dakika içinde sofranýn hazýr olacaðýný ona haber verin. Çocuðunuz oyundan yorgun olabilir ve yemek istemeyebilir. Haber vermeniz ona dinlenmek için bir fýrsat verecektir.
• Mümkün olduðunca düzenli yemek saatleri oluþturun.
• Yemek esnasýnda oyuncaklarýyla oynamasýna izin vermeyin. Kitap okumak ya da televizyon seyretmek de uygun deðildir.
• Yemek saatlerinden hoþlandýkça çocuðunuz ailenin tümünün birlikte olacaðý bir sonraki öðünü beklemeye baþlayacaktýr. Ona hep birlikte yemek yemenin keyfinden söz edin. Herkes yemeðini bitirmeden sofradan kalkmamasýný isteyin, ancak buna zorlamayýn. Herkesin her zaman ayný sandalyelerde oturmasý düzen konusunda yardýmcý olabilir. Çocuðunuzun yapamayacaðý þeyleri ondan beklemeyin: gerginlik bulaþýcýdýr, gergin, sinirli bir sofra ortamý çocuðunuzun yemekle tüm iliþkisini etkileyebilir.

Hangi sýklýkla yemek yemeli?

Bebeðiniz 2 yaþýna yaklaþtýkça büyüme hýzý yavaþlar; bu nedenle enerji ihtiyacý ve yeme sýklýðý azalacaktýr. Her çocuðun yeme sýklýðý birbirinden ayrý olabilir. Eðer çocuðunuz diðer yaþýtlarýndan daha az yiyorsa endiþelenmeyin. Çocuklar kaçýrdýklarý öðünü bir sonraki öðünde telafi ederler.

Çocuðunuzun boy ve kilosu yaþýna uygun gidiyorsa yeterli yemek yediðine inanabilirsiniz.

 Ara öðünler?

Yemek saatine çok yakýn bir zamanda birþeyler yemek isterse, ona ailece yemek yemenin keyfini anlatýn, yine de küçük bir ara öðün sunun.

Eðer sofrada sizinle yemezse; birkaç saat sonra besleyici bir seçenek sunun; örneðin meyve, sebze gibi. Eðer bunu almazsa bir dahaki öðüne kadar yemek sunmayýn. Genellikle bu ikinci öðünü alacaktýr.  Ýzleyen günlerde yemekten önce arada bir þeyler sunmayýn. Ancak yemek saatlerinizi bir kez daha gözden geçirin. Belki ana öðün saatinizi biraz daha

 

Kansýzlýk (Anemi):

Anne sütü dýþýndaki besinlere geçiþ döneminde demir eksikliðine baðlý kansýzlýk sýk görülmektedir. Bu bebeðin iþtahsýz, sinirli olmasýna, yeterince kilo alamamasýna yol açar. Doktorunuzun yapacaðý basit tetkiklerle taný konur ve tedavi edilir.

 

Katýlma nöbeti    

Bu yaþlarda da görülebilir.

Aþýlar

Hazýrlayanlar: 

• Dr.Ýnci Yýldýrým, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Ruh Saðlýðý Anabilim Dalý                
• Çocuk Geliþim-Eðitimi Uz. Birgül Ural Bayoðlu, Hacettepe Ü. Ýhsan Doðramacý Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloðlu, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alýnmýþtýr.