Genel Bilgiler

Sýfýr-1 YAÞ

Bebekler için ideal beslenme, yaþamýn ilk dört-altý ayýnda sadece anne sütü almalarýdýr.

Emzirme

Doða insanlarýn doðumdan sonraki beslenmeleri için anne sütünü olusturmuþtur. Anne sütü bebeðin ihtiyaçlarýna özgüdür ve tüm diger beslenme biçimlerine üstünlükleri vardýr. Anne sütünde en gerekli besin maddeleri bebeðin sindirimine en uygun biçimde bulunmaktadýr. Anne sütü bebeði mikroplardan koruyucu özelliktedir: anne sütü alan bebekler ishal, kulak iltihabý (otit) gibi enfeksiyonlara daha az yakalanýrlar.

Emzirme iþlemi ve sütün yapýsý bebeðin yaþýyla birlikte, bebek büyüdükçe içerisindeki besin oranlarý bebeðin ihtiyacýna cevap verecek þekilde deðiþir. Yenidoðan bir bebekle 6 aylýk bir bebeðin emzirilmesi birbirinden farklýdýr. Sütün enfeksiyona karþý koruyucu özelliði de anne ve bebek yeni bakteri ve virüslerle karþýlaþtýkça deðiþkenlik gösterir.

Erken dönemde emzirme

Emzirmenin ilk haftalarý siz ve bebeðiniz için öðrenme dönemi olarak kabul edilmelidir. Bebeðinizle birbirinize hemen uyum saðlamayý beklemeyin. Kendinize ve bebeðinize zaman tanýyýn, günlük alýþkanlýklarýnýzý yavaþ yavaþ oluþturun.

Ýlk baþta emzirme ve bez deðiþimi için bebeðin ihtiyaçlarýna göre hareket edin. Bir-iki ay içinde bir düzen kurulacaktýr.

1.gün
Zamanýnda doðan pek çok yenidoðan doðum sonrasýndaki ilk yarým saat ile 2 saat içinde emmek için sabýrsýz ve hazýrdýr. Sonraki 20 saatte bebek günün büyük bölümünü uykuda geçirir ve emmeye ilgisi azalabilir. Ama bebek ilk gün aralýklý olarak emzirilmelidir. Ýlk gün içinde birkaç kez idrar yapabilir.

 2-4. gün
Meme ucunu yakalama ve emme iþlemleri için biraz alýþkanlýk kazanmaya ihtiyaç duysa da bebeðiniz artýk her bir ila 3 saatte bir uyanarak emmek isteyecektir. Sýk emzirme, kolostrum adý verilen, koruyucu maddelerden zengin, ve yeni doðmuþ bebeðe en uygun olan ilk sütü bebeðinize vermenizi ve sizin de daha çok süt salgýlamanýzý saðlayacaktýr. Bebeðiniz en az 10 dakika emmelidir,  30 dakika ayný göðüste emebilir. Diðer gögsünüzü vermeden önce bebeðinizi dik olarak omuzunuzda tutarak sýrtýna hafif hafif vurup gazýný çýkarabilirsiniz. 

Ýlk gün olduðu gibi ikinci ve üçüncü günlerde de birkaç kez bez deðiþtirebilirsiniz. Eðer bebeðiniz bu dönemde kilo kaybederse þaþýrmayýn. Hem bir gün içinde kirlettiði bez sayýsý hem de bebeðinizin kilosu zamanla artacaktýr.

Bu dönemde özellikle eðer ikinci ya da üçüncü bebeðinizse; emzirme sýrasýna karnýnýzda kasýlma hissedebilirsiniz. Bu bebeðinizin emmesinin süt-salýnýmý refleksine yol açtýðýný, ayrýca doðum sonrasýnda rahim kaslarýnýn kasýldýðýný gösterir. Bu da kanamayý azaltýr. Gerekirse aðrýnýzý azaltmak için doktorunuzun önereceði bir ilaç kullanabilirsiniz. Bazý anneler de bebek emerken sütün akýmý nedeniyle göðüslerde yanma ve dolgunluk hissedebilirler.

Bebeðiniz henüz emmeyi yeni öðrendiði için göðüs uçlarýnda aþýrý duyarlýlýk ve aðrý olabilir. Fakat bu genelde ilk haftanýn sonunda kaybolacaktýr. Eðer aðrýnýz devam eder ve göðüs ucunda çatlamalar olursa doktorunuza baþvurun.

3-5.gün
3 ve 4. günden sonra süt miktarý farkedilir biçimde artacaktýr. Bebeðiniz günde 8-12 kez, 10-30 dakika sürelerle emecektir ve sonrasýnda daha uzun uyuyacaktýr. Gün içerisinde daha sýk alt deðiþtirecek, kakasýnýn renginin ve miktarýnýn deðiþtiðini göreceksiniz. Koyu renk ve kývamlý, mekonyum adý verilen ilk kakadan sonra daha yumuþak kahverengi, koyu sarý bir renk alacaktýr. Kilo alýmý süt miktarýnýn artmasýyla birlikte hýzlanacaktýr. Bebeðiniz günde 15 gram kadar alacaktýr.

Göðüslerinizde süt miktarý arttýkça dolgunluk ve sýcaklýk artýþý hissedebilirsiniz. Bazý annelerde süt birikimi ve doku ödemi nedeniyle aðrý olabilir. Gögüs sertleþir, gerilen cilt nedeniyle gögüs ucu bebeðinizin emmesi için uygun olmayan bir biçim alýr. Dikkat edilmesi gereken, göðüslerde ilk dolgunluk hissedildiðinde bebeðinizi emzirerek göðsün boþaltýlmasýdýr.

Emme bitince göðüs ucunda bir miktar süt býrakarak yumuþamasýný saðlayýn.

Her 1-2 saatte bir emzirerek ya da saðarak göðüslerinizi boþaltýn.

Emzirme sonrasýnda 20-30 dakika göðüslerinize soðuk uygulayýn. Soðuk uygulama þiþkinliði azaltacaktýr. Bazý anneler emzirme öncesinde sýcak uygulamanýn hem süt miktarýný arttýrdýðýný hem de göðsün boþalmasýný hýzlandýrdýðýný belirtmektedir. Ama bu konuda kesin bir bilgi yoktur. Sýcak uygulama þiþliði de arttýrabilir. 

5-28. gün
Bebeðiniz gün içerisinde 8-12 kez emmeye devam edecektir. 10-30 dakika ilk göðsünüzü emzirdikten sonra gazýný çýkarýp diðer göðsünüzü verin. Bebeðiniz ilk göðsü daha uzun süre emecektir. Bir dahaki emzirmeye, diðer göðüsten baþlayýn. Bebeðiniz bu dönemde;

günde 6 ya da daha fazla bez ýslatacaktýr

üç kez ya da daha sýk sarý- yeþil renkte kaka yapacaktýr

günde 15 gram, haftada 120-150 gram, ayda 500 gram kadar alacak ve 2 hafta içinde doðum kilosunu tekrar yakalayacaktýr.

Büyüme hep ayný hýzda gitmeyebilir: 2-4 gün süren büyüme dönemleri yaþadýðýný göreceksiniz. Bazý bebekler 2-3. haftada, 4-6. haftada ve tekrar 3. ayda bir büyüme ataðý yaþarlar. Bu dönemlerde bebeðinizi her istediðinde emzirmeniz gerekmektedir.  Bebeðinizin kendi beslenme alýþkanlýðýna uyum saðlamaya çalýþýn. Her bebeðin emme zamaný, süresi farklý olabilir. Bebeðinizle uyum göstermeniz kilo alýmýný saðlayacaktýr.

DÝÐER BESÝNLER

Bebeðiniz 1 yaþýný doldurana kadar anne sütü ya da mama veriniz. Ancak 1 yaþýndan sonra inek sütüne geçebilirsiniz. Ýki yaþ altýndaki çocuklar yaða gereksinimleri olduðu için az yaðlý süt tüketmemelidir.

Ýnek sütüne dayanan mamalar

Pek çok bebek; standard, inek sütü temelinde hazýrlanmýþ, demir içeren kutu mamalarýný rahat alabilirler.  Bu mamalarýn içerikleri olabildiðince anne sütüne uygun hazýrlanmaya çalýþýlmýþtýr. Þeker olarak laktoz içerir. Toz ya da sývý halinde bulunurlar.

Ýnek sütü allerjisi

Belirtileri

• Deride:
  • Ekzema
  • Ürtiker
• Solunum yollarýnda: öksürük, hýþýltý
• Sindirim sisteminde: ishal
• Burun akýntýsý, týkanýklýðý

þeklinde olabilir. Bu belirtilerin inek sütünden kaynaklanabileceði düþünüldüðünde hekim önerisi ile bu tür besinlere ara verilerek belirtilerin azalýp azalmadýðý izlenebilir.

Diðer mamalar

Soyaya dayanan mamalar
Bunlar bebeðe yeterli besin içerebilirler. Süt þekerini (laktoz) alamayan bebeklerde kullanýlabilirler çünkü laktoz içermezler. Bazen, inek sütünü alamayan bebeklerde de kullanýlýrlar. Ancak, inek sütüne alerjik olan bebekler soya mamalarýna da alerjik olabilir. Bebeðinizin mamasýný deðiþtirmeden önce doktorunuzla konuþunuz.

Protein hidrolizatlarý
Genellikle inek sütü alerjisi olan ya da standard mamalarý sindiremeyen bebeklerde kullanýlmaktadýrlar. Daha pahalýdýrlar. Bu tür mamalarý kullanmadan önce doktorunuzla konuþmalýsýnýz.

Düþük demirli mamalar
Standard mamalarýn düþük demir içeren þekilleri de vardýr. Demir bebeðinizin büyüme ve geliþmesi için çok önemli bir mineraldir. Demir eksikliði kansýzlýða yol açabilir. Pek çok insan demir içeren mamalarýn kabýzlik yaptýðýný düþünmektedir. Ancak bu doðru deðildir. Doktorunuz önermedikçe düþük demir içeren mamalar kullanmayýnýz.

Vitamin:

Yeterli miktarda demir içeren mamalar ile beslenen bebekler ek vitamin ve mineral desteðine ihtiyaç duymazlar. Eðer içme suyunuzda yeterli flor yoksa bebeðinize 6. aydan sonra ek olarak vermeniz gerekebilir. Doktorunuza flor tabletlerini danýþmalýsýnýz.

ÝLK 1 YILDA EK BESÝNLER

Bebeðinize sofra besinleri sunarken; aldýðý miktar ve çeþit için endiþelenmeyin. Bebek besin ihtiyacýnýn çoðunu hala anne sütünden ya da mamadan karþýlayacaktýr.

Ek besinleri bebek açken, çok az miktarda baþlayýn. Haftada bir çeþitten daha sýk denemeyin. Besinleri kaþýkla verin.

• 4-6 ayda: meyve suyu, püresi, yoðurt
• 7 –8 ayda: sebze çorbalarý, yumurta sarýsý, et, balýk
• 9 ayda: niþastalý besinler, pilav, ekmek, yumurta beyazý
• 10-12 ayda: baharatsýz ev yemekleri

Hazýrlayanlar: 

• Dr.Ýnci Yýldýrým, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Ruh Saðlýðý Anabilim Dalý                
• Çocuk Geliþim-Eðitimi Uz. Birgül Ural Bayoðlu, Hacettepe Ü. Ýhsan Doðramacý Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloðlu, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alýnmýþtýr.