x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

 

ÇOCUÐUNUZUN DAVRANIÞLARI

ÖFKE NÖBETLERÝ:

Öfke nöbeti nedir?

Çocuðunuzun, ailede ve çevrede kabul gören ifade biçimlerini öðrenmeden önce güçlü duygularýný dýþarýya vurma þeklidir. Çocuðunuz tümüyle kontrol dýþýndaymýþ gibi görünmesine karþýn; kendini yerden yere yuvarlamasý, oyuncaklarýný saða sola atmasý; vb.. normal geliþimin bir parçasýdýr. Öfke nöbetleri genelde sadece ailenin yanýndayken olur.  Aileler çocuðu neye böyle bir tepki verdiðini zamanla öðrenecektir.

Öfke nöbetleri yaklaþýk bir yaþýndayken baþlar ve üç yaþýna kadar devam edebilir. Neredeyse her çocuk böyle bir dönemi geçirir, fakat dört yaþýndayken artýk daha uygun tepkileri öðrenmeye baþlayacaktýr.  Öfke nöbetleri karþýsýnda takýnacaðýnýz tutum çocuðunuzun olumlu davranýþlar edinmesine yardýmcý olacaktýr.

Öfke nöbeti neden olur?

Çocuðunuz büyüdükçe daha baðýmsýz olacak  ve pek çok þeyi kendi baþýna yapmak isteyecektir. Yapamadýðý þeyler onu haya kýrýklýðýna uðratacaktýr. Hasta, yorgun ya da aç  olduðunda bu nöbetleri artacaktýr.

Öfke nöbetlerine neden olan bazý durumlar:

• Kendi baþýna hareket etmek ister, beceremeyince hayal kýrýklýðý yaþar.
• Kurallarý denemeye, ilgi çekmeye çalýþýr.
• Elinden bir þey alýnmýþtýr.
• Kendini ifade edecek tüm kelimeleri öðrenmemiþtir fakat yoðun duygularý vardýr.
• Sizin ondan ne istediðinizi anlamamýþtýr.
• Yorgun ya da açtýr.
• Endiþeli ya da kýrgýndýr.
• Evin içinde gerginlik hissetmektedir.
• Baþka bir çocuðun öfke nöbetini görmüþ ve kazanç saðladýðýný öðrenmiþtir.

Nasýl engel olunur?

Öfke nöbetleri beklenmedik bir þekilde baþlayabileceði gibi bazan aileler, nöbet öncesinde çocuðun hayal kýrýklýðý yaþadýðýný ve üzüldüðünü farkedebilir. Hangi durumlarýn onu üzdüðünü bilmeniz sizin hazýrlýklý olmanýzý saðlar: örneðin onun çok yorulmasýný ya da aç kalmasýný önleyebilirsiniz. 

Öfke nöbetlerine engel olmak için bazý öneriler:

• Uyku ve yemek saatlerindeki alýþkanlýklarýnýza kesinlikle uyun.
• Öfkelendiðinde, ilgisini bir oyuncaðýna çekmeye çalýþýn.
• Çocuðunuzdan beklentileriniz konusunda gerçekçi olun; hiçbir zaman onun mükemmel olmasýný beklemeyin.
• Onu hayal kýrýklýðý yaratabilecek olaylara önceden konuþarak hazýrlamaya çalýþýn.
• Kurallarýnýz olduðunu öðretin ve onlara sýký sýký uyun.

Öfke nöbeti sýrasýnda ne yapmalýyým?

Bazý yararlý öneriler:

• Sakin olun.
• Sakinleþinceye kadar görmezden gelin.
• Asla fiziksel ceza vermeyin.
• Asla öfkesine müdahale etmeyin bu þekilde sizin ilginizi çekmek istediðinde bunu kullanacaktýr.
• Asla nöbetini durdurursa onu ödüllendireceðinizi söylemeyin. Ödülü almak için nöbeti kullanacaktýr.
• Kendisine zarar verebilecek cisimleri ortamdan uzaklaþtýrýn.
  
• Nöbet sýrasýnda görmezden gelmekle birlikte, nöbet bitince kýsa bir mola vererek onu cezalandýrýn.

Öfke nöbeti hakkýnda bilmeniz gerekenler:

Çocuðunuz büyüdükçe öfke nöbetleri azalacaktýr. Nöbetleri arasýnda çocuk tamamen normal etkinliðine dönecektir.

Aþaðýdaki durumlarda doktorunuza baþvurun:

• Nöbetleri uzun sürüyor ve çok þiddetli geçiyorsa.
• Konuþmada sýkýntý çekiyor ve sizinle iletiþim kuramýyorsa.
• 3-4 yaþýnda sonra hala nöbetleri devam ediyorsa.
• Nöbeti sýrasýnda nefesini tutuyor ve baygýnlýk geçiriyorsa.
• Kendine ve çevresindekilere zarar veriyorsa.

YALAN, ÇALMA

Yalan ve çalma okul çaðý çocuklarýnda sýkça görülen, uygunsuz davranýþlardýr. Aðýr durumlarda ciddi psikososyal sorunlar yaratabilir fakat yaygýn þekli ile büyümenin normal bir parçasýdýr. Erkeklerde kýzlardan daha sýktýr ve en çok 5-8 yaþ arasýnda görülür.

Çocuðunuz yalan söylediðinde ne yapmalýsýnýz?

Yalan söylediðini farkettiðinizde yaþýný ve geliþim durumunu gözönüne alýn. Üç yaþ altýndaki çocuklar bilinçli olarak yalan söylemezler. Ne söylediklerinin farkýnda deðildirler ve sadece sözcükleri kullanmaktadýrlar.  Cezadan kaçmak için yalan söyleyebilirler, fakat bunun kötü olduðunun farkýnda deðillerdir.

Üç-7 yaþ arasýnda gerçek ve hayal dünyalarýný ayýrmada zorluk çekerler. Hayali arkadaþlarý ve öyküleri olabilir. Yalanlarý çoklukla bu öykülerdir.

Altý-12 yaþlarý arasýnda yalanýn ne olduðunu ve kötülüðünü anlayacak durumdadýr. Buna karþýn yetiþkinlerin kurallarýný test etmek için yalan söylemeye devam edecektir. Bu dönemde kurallar çok önemlidir.

Çocuðu yalan söylemeye iten diðer sebepler:

• Çocuklar ailelerin kendilerinden beklentileri çok yüksekse bunlarý karþýlamak için yalan söyleyebilir, örneðin okul baþarýlarý konusunda.
• Ýstenmeyen bir hareketi neden yaptýðý sorulduðunda yalan söyler. Çünkü hareketini açýklayamaz.
• Disiplin almamýþ çocuk yalan söyler.
• Ödüllendirilmeyen çocuk ilgi görmek için yalan söyler.

Yalan ne zaman sorun olur?

Aþagýdaki durumlarda mutlaka bir çocuk ruh saðlýðý uzmaný ile konuþun:

• Yalan söyleyen çocuk baþka davranýþ sorunlarý da yaþýyorsa: yangýn çýkarmak, hayvanlara kötü davranmak, uyku düzensizliði, aþýrý hareketlilik, vb.
• Arkadaþ edinemiyorsa,
• Baþkalarýndan birþeyler almak için yalan söylüyorsa.

Çocuðunuz çalýyorsa:

Çalma aileler için her zaman büyük bir sorundur. Okul yýllarýnda çalma yaygýn bir sorundur ve arkadaþ baskýsýyla da olabilir.

Üç yaþ altýndaki çocuk bilinçli olarak çalmaz, neyin kendisine ait olmadýðýný anlayamadýðý için alýr.

Üç-7 yaþlarý arasýnda baþkalarýnýn eþyalarýna saygý duyar. Fakat baþkasýnda görüp çok istediði bir eþyayý alabilir.

Sekiz-9 yaþýndan itibaren çocuk çalmanýn ne anlama geldiðini ve kötü olduðunu anlayacaktýr.

Bu yaþtan sonra çocuklarýn çalmaya devam etmesinde:

• Arkadaþ baskýsý.
• Özgüven eksikliði.
• Arkadaþ edinememe ve onlarý satýn alma isteði.
• Ailelerinin dikkat ve ilgisini çekme isteði   etken olabilir.

Çalma ne zaman sorun olur?

Aþaðýdaki durumlarda mutlaka çocuk ruh saðlýðý ya doa hastalýklarý uzmanlarýndan yardým isteyin:

• Çalan ve bundan ötürü rahatsýzlýk duymayan, 7 yaþýndan büyük çocuk.
• Sürekli olarak çalan çocuk.
•  Baþka davranýþ sorunlarý da olan çocuk

TELEVÝZYON (TV)  

                                     

Çocuðunuz büyüdükçe gördüklerinden ve duyduklarýndan   etkilenmesi daha kolay olmaya baþlayacak, bu nedenle TV etkinlik kazanacaktýr. Bir kýsým TV programlarý gerçekten eðiticidir ve seyredilmelidir. Ancak pek çok çocuk gereðinden fazla TV seyretmektedir. TV yi bebeði ya da çocuðu oyalamak için kullanmak, bebeði karþýsýna oturtup ev iþlerini yapmak, ya da çocuðun saatlerce izlemesine izin vermek yanlýþtýr. Çocuðu hareketsiz tuttuðu gibi üretken bir uðraþý yapmasýný da engeller. Televizyon karþýsýnda fazla zaman geçiren çocuklarda fazla kilo alma, kemik ve eklem bozukluklarý daha sýk görülür. Çok fazla TV seyreden çocuk okumaya, oyunlara daha az zaman ayýrmaktadýr. TV saðlýksýz beslenme alýþkanlýðýna örnek olmaktadýr. Ayrýca TV programlarý çocuklara þiddet ve korku göstermekte, çocuðun yaþý, zihinsel ve duygusal durumu uygun olmadan önce alkol, uyuþturucu ve cinsellik içeren görüntüler sunmaktadýr. Aileler çocuðun seyredeceði programlarý ve süreyi kontrol altýnda tutmalýdýr.

Aþaðýda bazý öneriler verilmiþtir:

• Programlarý seçin. TV’u rastgele açmayýn, mutlaka önceden planlayýn. Sizin ona bir program seçmenizdense, izlemesini uygun gördüðünüz iki program arasýnda kendisinin seçim yapmasýný saðlayýn.
• Günde en fazla 1 ya da 2 saat TV seyretmesine izin verin.
• Televizyonu uzun süreli açýk tutma alýþkanlýðýnýz varsa eðitici kanallarý açýk tutun.
• Çocuðunuzla birlikte TV seyredin. Programýn ne olduðu, iyi ve kötü yönleri hakkýnda onunla konuþun.
• Onun görmemesi gereken yerde TV’u kapatýn. Ona açýkça yaþý ve deneyimi açýsýndan programý uygun görmediðinizi söyleyin.
• Tüm çizgi filmlerin çocuðunuza uygun olduðunu düþünmeyin. Pek çoðu vahþet dolu sahneler içerir.
• Gün içerisindeki pek çok program: örneðin “talk show”lar, pembe diziler çocuðunuz için uygun deðildir.
• Kendiniz daha az TV seyrederek, daha fazla okuyarak ona örnek olun. Ona da dergi, kitap okuyun.
• TV yerine baþka, eðlenceli etkinlikler bulun, hatta bir liste yapýn. Çevrenizdeki diðer anne-babalarla da konuþarak listenizi geniþletin.
• TV’u, iyi davranýþlarýna ödül olarak kullanmayýn. Gezintiyi, dýþarý çýkmayý kullanýn.
• Okul baþarýsý iyi olmayan çocuklarýn TV seyretme süreleri hergün yarým saat azaltýlmalýdýr.
• Yemek sýrasýnda asla TV seyretmesine izin vermeyin.

 

 

Hazýrlayanlar: 

• Dr.Ýnci Yýldýrým, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Ruh Saðlýðý Anabilim Dalý                
• Çocuk Geliþim-Eðitimi Uz. Birgül Ural Bayoðlu, Hacettepe Ü. Ýhsan Doðramacý Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloðlu, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alýnmýþtýr.