Genel Bilgiler

Giriş

Giriþ

Clostridium tetani adlý spor oluþturan aneorobik bir bakteri tarafýndan oluþturulan bir tablodur. C. Tetani, küfli metallerin düzgün olmayan yüzünde daha kolay kolonize olurlar. Küflü maddedin dokuya batmasý ile endosporlar bölgeyi enfekte ederler. Endosporlar uygun ortam bulunca spor halinden aktif canlý hale geçerler ve çoðalmaya baþlarlar. Endospor hali bakteriye dýþ ortamlarda uzun süre sabirt kalmasýný saðlar. Aktif çoðalma yoktur bu hali ile.

Enfekte dokuda çoðalmaya baþlayan C.tetani, ayný zamanda tetanoz toksini - tetanospasmin üretmeye ve kana vermeye baþlar. Tetanoz geliþtiðinde, iskelet kaslarý uzun süre kasýlýrlar. Özellikle çizgili kaslar tutulur. Kalp kasý ise tutulmaz. Önce yutmayý zorlaþtýran bir çene kilitlenmesi, daha sonra diðer kaslarda kasýlmalar takip eder.

Kuluçka dönemi, 3-21 gün arasýnda deðiþmekle beraber ortalama 8 gündür. Vakalarýn %10 yakýný ölümcül seyreder, aþýlý olmayanlarve yaþlý kiþiler risk altýndadýr. Yaralý yer beyne ne kadar yakýnda ve kuluçka dönemi ne kadar kýsa sürerse o kadar tehlike fazladýr.

Klinik formlar

Lokal tetanoz:

Sadece yaralý bölgeye yakýn kaslarda haftalarca sürebilir ve geçer. Nadiren yagýn tetanoza döner.

Cefalik tetanoz:

Orta kulakta kolonize olan C.tetani ve kafa yaralanmalarýnda görülebilir. Kraniyal sinirler ve yüz kaslarý tutulur.

Yaygýn tetanoz:

En sýk görülür. Vakalarýn %80 ini oluþturur. Tutulum yukarýdan aþaðý olur. Önce çene kilitlenmesi ve buna baðlý salyalarýn akmasý, daha sonra yüz kaslarýnýn tutulmasý ile risus sardonicus denen maske yüz hali görülür. Ardýndan ense sertliði, omuz ve bacak kaslarý kasýlýr. Ateþ yükselmesi, terleme , ataklar halinde kalp ritm hýzlanmasý görülebilir. Spazm ataklarý 4-5 hafta sürüp yavaþ yavaþ geçebilir. Tam kasýlmaslý spazmlarda kiþi yay gibi arkaya doðru esneme gösteren kasýlma durumuna geçebilir. Buna opustotonus denir.

Neonatal tetanoz:

Yenidoðan bebeklerde görülür. Geliþmemiþ ülkelerde, anne aþýsýz ise ve böylece koruyucu antikorlar pasif olarak çocuða geçmemiþse, çocuk risk altýndadýr. Özellikle göbek baðýnýn steril olmayan aletlerle kesilmesi sonucu göbek kordonundan enfeksiyon kapýlýr. Geliþmekte olan ülkelerde yenidoðanda önemli bir ölüm sebebidir.

Taný

Klinik þüphe ve muayene ile konur. spatula testi yapýlabilir. Aðzýný açan hastanýn farinks arka duvarýna bir spatula ile deðildiðinde normal kiþiler öðürerek spatulayý iterken , tetanozu olanlar spatulayý ýsýrýrlar, yani çene kilitlenir. Bu test güvenilir bir testtir.

Tedavi

• Yara temizlenir. Debridman ile enfekte ve ölü dokulur uzaklaþtýrýlýr.
• Metranidazol bakteri sayýsýný azalatmaya yarar. Toksine etkisi yoktur.  10 gün süre ile verilmelidir.
• Metranidazol bulunmayan yerlerde penisilin kullanýlýr. Ancak penisilin  ile spazm da artýþ olma ihtimali olduðu akýlda tutulmalýdýr.
• Özgül anti-tetanospasmin immunoglobulin vurulmasý hayati adýmdýr.  Bulunamýyorsa normal insan immunogolbulinide verilebilir.
• Hastalar en hýzlý þekilde tetanoz aþýsý yapýlmalýdýr.
• Hafif spazm anýnda Diazem kasýlmalar esnasýnda verilebilir
• Þiddetli tetanoz kasýlmalarýnda
• Ýntratekal olarak tetanus immunoglobulin verilmelidir.
• Trakeostomi açýlýp 4-5 hafta ventilatör desteði yapýlmasý
• IV magnesium-kasýlmalar için
• Sürekli diazem infüzyonu
• Otonomik etkiler deðiþebilir. Hipo veya hipertansiyon, hipo veya  hipertermi görülebilir. Bunlara semptomatik yaklaþým yapýlýr. IV labetolol,  magnezyum,clonidine,nifedipin gibi ajanlar kullanýlabilir.
• Kasýlmalarýn kesilememesi durumlarýnda hasta kürar benzeri ilaçlarla  tamamen paralize edilip mekanik ventilatöre baðlanabilir.
• Hastalara enteral (N/G ile) veya parenteral yüksek kalorili besleme  desteði verilmelidir.

Önleme

Tetanoz aþýlama ile önlenebilir. Eriþkinler her 10 yýlda bir aþýlanmalýdýr. En sýk uygulamalardan biri, herhangi bir yaralanmada o ana kadar 3 ten az aþýlananlar veya son aþýyý hatýrlamayanlara rapel yapýlmasýdýr. Aþýnýn yaralanma ile olacak bir tetanoz engellemesi mümkün olmayabilir. Zira aþý sonrasý antikor geliþimi 2 haftayý bulacaktýr. Bu yüzden yara temizliði ve 10 günlük metranidazol tedavisi akýlcý olabilir.

7 yaþ altýnda DPT aþýsý þeklinde uygulanýr, eriþkinde ise Dt aþýsý olarak yapýlýr. D,Difteri, P-pertusis-boðmaca ve T-tetanoz içindir.

Giriþ

Giriþ

Clostridium tetani adlý spor oluþturan aneorobik bir bakteri tarafýndan oluþturulan bir tablodur. C. Tetani, küfli metallerin düzgün olmayan yüzünde daha kolay kolonize olurlar. Küflü maddedin dokuya batmasý ile endosporlar bölgeyi enfekte ederler. Endosporlar uygun ortam bulunca spor halinden aktif canlý hale geçerler ve çoðalmaya baþlarlar. Endospor hali bakteriye dýþ ortamlarda uzun süre sabirt kalmasýný saðlar. Aktif çoðalma yoktur bu hali ile.

Enfekte dokuda çoðalmaya baþlayan C.tetani, ayný zamanda tetanoz toksini - tetanospasmin üretmeye ve kana vermeye baþlar. Tetanoz geliþtiðinde, iskelet kaslarý uzun süre kasýlýrlar. Özellikle çizgili kaslar tutulur. Kalp kasý ise tutulmaz. Önce yutmayý zorlaþtýran bir çene kilitlenmesi, daha sonra diðer kaslarda kasýlmalar takip eder.

Kuluçka dönemi, 3-21 gün arasýnda deðiþmekle beraber ortalama 8 gündür. Vakalarýn %10 yakýný ölümcül seyreder, aþýlý olmayanlarve yaþlý kiþiler risk altýndadýr. Yaralý yer beyne ne kadar yakýnda ve kuluçka dönemi ne kadar kýsa sürerse o kadar tehlike fazladýr.

Klinik formlar

Lokal tetanoz:

Sadece yaralý bölgeye yakýn kaslarda haftalarca sürebilir ve geçer. Nadiren yagýn tetanoza döner.

Cefalik tetanoz:

Orta kulakta kolonize olan C.tetani ve kafa yaralanmalarýnda görülebilir. Kraniyal sinirler ve yüz kaslarý tutulur.

Yaygýn tetanoz:

En sýk görülür. Vakalarýn %80 ini oluþturur. Tutulum yukarýdan aþaðý olur. Önce çene kilitlenmesi ve buna baðlý salyalarýn akmasý, daha sonra yüz kaslarýnýn tutulmasý ile risus sardonicus denen maske yüz hali görülür. Ardýndan ense sertliði, omuz ve bacak kaslarý kasýlýr. Ateþ yükselmesi, terleme , ataklar halinde kalp ritm hýzlanmasý görülebilir. Spazm ataklarý 4-5 hafta sürüp yavaþ yavaþ geçebilir. Tam kasýlmaslý spazmlarda kiþi yay gibi arkaya doðru esneme gösteren kasýlma durumuna geçebilir. Buna opustotonus denir.

Neonatal tetanoz:

Yenidoðan bebeklerde görülür. Geliþmemiþ ülkelerde, anne aþýsýz ise ve böylece koruyucu antikorlar pasif olarak çocuða geçmemiþse, çocuk risk altýndadýr. Özellikle göbek baðýnýn steril olmayan aletlerle kesilmesi sonucu göbek kordonundan enfeksiyon kapýlýr. Geliþmekte olan ülkelerde yenidoðanda önemli bir ölüm sebebidir.

Taný

Klinik þüphe ve muayene ile konur. spatula testi yapýlabilir. Aðzýný açan hastanýn farinks arka duvarýna bir spatula ile deðildiðinde normal kiþiler öðürerek spatulayý iterken , tetanozu olanlar spatulayý ýsýrýrlar, yani çene kilitlenir. Bu test güvenilir bir testtir.

Tedavi

• Yara temizlenir. Debridman ile enfekte ve ölü dokulur uzaklaþtýrýlýr.
• Metranidazol bakteri sayýsýný azalatmaya yarar. Toksine etkisi yoktur.  10 gün süre ile verilmelidir.
• Metranidazol bulunmayan yerlerde penisilin kullanýlýr. Ancak penisilin  ile spazm da artýþ olma ihtimali olduðu akýlda tutulmalýdýr.
• Özgül anti-tetanospasmin immunoglobulin vurulmasý hayati adýmdýr.  Bulunamýyorsa normal insan immunogolbulinide verilebilir.
• Hastalar en hýzlý þekilde tetanoz aþýsý yapýlmalýdýr.
• Hafif spazm anýnda Diazem kasýlmalar esnasýnda verilebilir
• Þiddetli tetanoz kasýlmalarýnda
• Ýntratekal olarak tetanus immunoglobulin verilmelidir.
• Trakeostomi açýlýp 4-5 hafta ventilatör desteði yapýlmasý
• IV magnesium-kasýlmalar için
• Sürekli diazem infüzyonu
• Otonomik etkiler deðiþebilir. Hipo veya hipertansiyon, hipo veya  hipertermi görülebilir. Bunlara semptomatik yaklaþým yapýlýr. IV labetolol,  magnezyum,clonidine,nifedipin gibi ajanlar kullanýlabilir.
• Kasýlmalarýn kesilememesi durumlarýnda hasta kürar benzeri ilaçlarla  tamamen paralize edilip mekanik ventilatöre baðlanabilir.
• Hastalara enteral (N/G ile) veya parenteral yüksek kalorili besleme  desteði verilmelidir.

Önleme

Tetanoz aþýlama ile önlenebilir. Eriþkinler her 10 yýlda bir aþýlanmalýdýr. En sýk uygulamalardan biri, herhangi bir yaralanmada o ana kadar 3 ten az aþýlananlar veya son aþýyý hatýrlamayanlara rapel yapýlmasýdýr. Aþýnýn yaralanma ile olacak bir tetanoz engellemesi mümkün olmayabilir. Zira aþý sonrasý antikor geliþimi 2 haftayý bulacaktýr. Bu yüzden yara temizliði ve 10 günlük metranidazol tedavisi akýlcý olabilir.

7 yaþ altýnda DPT aþýsý þeklinde uygulanýr, eriþkinde ise Dt aþýsý olarak yapýlýr. D,Difteri, P-pertusis-boðmaca ve T-tetanoz içindir.