x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Çöp kutusuna bir arada atýlmýþ çeþitli hastalýklardan oluþan vajinismus; týpký deprem gibidir, onu anlamalý ve felsefesine saygý duyulmalýdýr. Kiþinin kendisinin umutsuz olduðuna yürekten inanmasý durumu olan vajinismus; týpký aþk gibidir, tam olarak tanýmlanamasa da çaresizlikle yaþanýr. Vajinismusu olanlar iki yönden talihsizdir. Sadece fiziksel bir hastalýða sahip olmakla kalmayýp, bu konuda aþýrý kaygý, saplantý ve kötümserlik içine de gömülmüþlerdir. Bu açýdan bakýldýðýnda kadýnlarýn korkulu rüyasýdýr.
Kadýnda cinsel iliþkinin olduðu anatomik bölgeye vajen adý verilir. Yurt dýþýndaki cinsel terapi ve seksoloji kitaplarý incelendiðinde; vajinanýn giriþindeki kaslarýn istem dýþý kasýlarak cinsel birleþmenin acýlý veya imkânsýz olarak algýlanmasýna vajinismus denildiði görülür. 13 yýllýk hekimlik hayatýmda gördüðüm yüzlerce vajinismus hastasý bana bu tanýmýn çok doðru olmadýðýný gösterdi. Çünkü vajinismusta baþta vajina etrafýnda olmak üzere tüm vücutta bir kasýlma, endiþe, korku, tiksinme ve panik hali olur, hasta bacaklarýný açýlmalarýný engelleyecek boyutlarda sýkýca kapatýr ve elleriyle eþini iter.Kýzlýk zarlarýnýn çok kalýn ya da vajinalarýnýn çok dar olduðunu düþünebilen bu kadýnlar oluþan acý beklentisi sonucunda kendilerini savunma ve koruma çabalarý içine girerler. Ýþte buna vajinismus denir. Doðru olan bu tanýnýn konmasý için bozukluðun sürekli ya da yineleyici bir biçimde görülmesi gerekir.
“Ya acýrsa” diye korkup cinsel iliþkinin gerçekleþmesine izin vermemek için, istemsiz bir þekilde yani kadýnýn kontrolü dýþýndaki kasýlmalar bilinçdýþýndan köken alan vajinal bir refleks olduðu kadar, ilkel ve bedensel bir korku refleksidir. Bu refleks penisin veya baþka bir cismin, tampon, doktor parmaðý, hatta hastanýn kendi parmaðýnýn bile vajinaya yaklaþmasý veya eþin cinsel iliþki için pozisyon almasý sonucu tetiklenebilmektedir.
2 cm’lik düz kaslardan oluþan vajina giriþi, hastanýn yanlýþ algýsýna göre; kasýlmalar nedeniyle daraltmakta, sertleþmekte ve birleþmeyi hemen hemen imkânsýz hale getirmektedir. Giriþ sýkýlaþtýrýldýðýndan, vajinanýn içine herhangi bir cisim sokma giriþimleri de hasta tarafýndan acý verici bir iþlem olarak algýlanmaktadýr. Ayrýca buna eþlik eden diðer kas gruplarýnda da kasýlmalar olabilir, hasta nefesinin kesildiðini bile tarif edebilir. Genellikle, vajina bölgesine müdahale sona erdiðinde, kaslar gevþer ve normale döner.
Gerçekte, cinsel iliþki sýrasýnda vajinanýn esnemesi ve geniþleyebilmesi büyük öneme sahiptir. Vajina yani kadýn cinsel organý, iliþki sýrasýnda erkeðin penisinin büyüklüðü ya da küçüklüðüne göre kendini hazýrlar. Cinsel birleþmenin durumuna baðlý olarak genelde dýþa en yakýn kýsmý oldukça gevþeyebilir. Bu saðlýklý ve normal bir durumdur. Vajina esneyebilen, geniþleyebilen ve uzayabilen bir organdýr yani vajinismus, genital organlarýn anormalliðinden dolayý deðildir. Bazý kadýnlar, vajinalarýnýn penisin giremeyeceði kadar dar olduðunu hatta böyle bir deliðin olmadýðýný bile düþünürler. Vajina kaslarý kasýldýðýnda ve vajina deliðinin içine hiçbir þeyi alamayacak bir görüntü verdiði durumlarda hasta için cinsel birleþme çok zor bir hal alýr. Yani genital bölge tamamen normalken bu endiþeler tamamýyla yanlýþtýr. Çünkü kýzlýk zarý kanamaz, delinmez, patlamaz, yýrtýlmaz. Normal þartlar altýnda cinsel iliþki aðrý yapmaz, acý yapmaz. Aðzýmýzýn içini döþeyen epitel doku vajinanýn içiyle aynýdýr. Nasýl ki kuru bir ekmeði çiðnemeden, tükürüðümüzle ýslatmadan yutmaya çalýþtýðýmýzda boðazýmýz kanarsa, acýrsa, vajinanýn içine de kuru kuruya penis sokulmaya çalýþýlýrsa, aðrý acý ve kanama olur. Yani kadýn rahatsa, kendini kasmaz ise, sulanmasý tam olmuþ ise ilk gecede yüzüncü gece de aðrý, acý ve kanama olmaz. Çünkü vajinanýn görevi penisi içine almak ve neslin devamýný saðlamaktýr. Vajina bu görevini yaparken neden sorun yaþansýn? Gözümüzde görme iþlemi sýrasýnda aðrý, acý veya kanama oluyor mu? Ama gözümüze toz girse ve biz ovuþtursak aðrý, acý ve kanama olabilir. Bu normal dýþý bir durumdur.
Kýz çocuklarý daha çok küçük yaþlardayken “kapat eteðini bacaðýn görünecek” gibi güvendikleri ve inandýklarý aile büyüklerinin uyarýlarýyla kendilerini kapatmalarý gerektiðini öðrenirler. Bu öðrenmelerini cinsellikle ilgili masumca bir soru sorduklarýnda azarlanýp küstürüldüklerinde, sadece eteklerini deðil, kendi bedenlerine olan ilgilerini ve meraklarýný da kapatarak pekiþtirirler. Kendi mahremlerini büyük bir gizlilikle korumayý öðrenen bu kadýnlar bilmedikleri ve hiçbir zaman öðretilmeyen cinsel hayata dair kapýlarý ilk gece araladýðýnda ise büyük bir panik ve karmaþa yaþarlar. “Hayýr istemiyorum, açmayacaðým bacaklarýmý” diyen ve karmakarýþýk olan bir kadýnýn fiziksel anlamda kendini savunmasýna vajinismus denir. Çünkü kendi vücudu ile ilgili yaþayabileceði güzel þeylere dair her türlü inisiyatifi elinden alýnmýþ ve yaþarsa ayýp ve günah olacaðý söylenen kadýnlar, ilk gece yýllardýr koruduklarý en deðerli hazineleri olan iyi kýz ruhlarýný, namuslarýný ve bekâretlerini kaybetmemek için mücadele ederler. Kendilerini, eþlerini ve sevenlerini üzerek tarifsiz bir acý hayata baþlarlar.
Cinsel Týp Enstitüsü’nün yaptýðý araþtýrmalarda ve anket çalýþmalarýnda kadýnlarýn cinsel iþlev bozukluklarý kliniklerine en sýk baþvuru nedeni olan vajinismusa; halk arasýnda evli bakireler, tamamlanmamýþ evlilik veya cinsel fobi, týp literatüründeki cinsel iþlev bozukluklarý sýnýflamasýnda ise cinsel aðrý bozukluðu da denilir. Aðrýlý cinsel iliþkiye ise disparoni denilir ve bu durum ile vajinismus birbirlerini tetikleyebilen iki patolojidir.
Vajinismuslu kadýnlar cinsellikle ilgili konuþmayý sevmezler, cinselliði iðrenç olarak algýlayabilirler, vücutlarýnýn eþleri tarafýndan beðenilmeme korkusunu yaþayabilirler yani vücutlarý ile barýþýk deðillerdir. Eþleri tarafýndan terk edilme kaygýsý ve güvensizlik yaþayabilirler.
The Merck Manuel’e göre vajinismusun tanýmý þu þekildedir: “Kadýnlarda, penisin vajinaya girmesini önlemek konusunda mevcut bilinçdýþý bir istek sonucu vajina aþaðý bölümündeki kaslarýn adeta bir þartlý refleks gibi kasýlmasý sonucu meydana gelen vajina spazmýdýr. Penisin vajinaya girmesi çok zaman olanaksýz olduðundan bu olay iyi gitmeyen evliliklerde sýk görülür.” Amerikan Psikiyatristler Birliði’ne göre vajinismus; “istemsiz kasýlmalar sonucu iliþkinin gerçekleþememesi” durumudur. Bu kasýlmalar gerçek bir giriþim yanýnda yalnýzca giriþimin hayal edilmesiyle bile ortaya çýkabilir. Hatta muayene esnasýnda da kasýlmalar ortaya çýktýðýndan böyle bir durumda normal vajinal muayene bile mümkün olmayabilir.
Vajinismuslu kadýnlar cinsel iliþki denemelerinde veya parmak ödevleri sýrasýnda; vajina giriþini bir duvar gibi hissedebilirler. Bu nedenle “orada bir duvar var”, “penis sanki bir duvara çarpýyor gibi” ifadeleri sýk kullanýrlar. Ayrýca vajinismusu olan kadýnlar, penis giriþi ya da bekleyiþini yaþadýklarýnda hissettikleri aðrý ve duygularý yýrtýlma, delinme, parçalanma, yanma ya da sýzlama þeklinde tarif ederler. Normal olarak, penis yaklaþtýðýnda kadýn tarafýndan ifade edilen aðrý ya da rahatsýzlýk ele alýndýðýnda zamanla eþlerinde ereksiyon problemleri, cinsel isteksizlik veya erken boþalma olmasý beklenen bir durumdur.
Ailelerin bu durumu bilmesi veya ilk geceye ait deliller istemeleri, ya da “hala çocuðunuz olmuyor mu?” þeklindeki sorular çiftin durumunu zora sokar. Ailelerinden sürekli baský ve aþaðýlanma görebilirler, genellikle kadýn suçlanýr ve erkek evliliðini bitirmeye zorlanabilir.
Ayrýca vajinismus sadece bir cinsel iþlev bozukluðu deðil, ayný zamanda bir somatoform semptomdur, yani açýklanamayan vücut belirtisidir. Dissosiyatif bozukluklarda yani kiþinin içinde bulunduðu durumdan kaçmak için geliþtirdiði savunma mekanizmalarýnýn yeterli olmamasý sonucu mevcut stresten kurtulmak için gerçeklikle baðlarýný koparmasý halinde açýklanamayan vücut belirtilerinin sýk görülmesi somatoform dissosiyasyon kavramýnýn ortaya atýlmasýna neden olmuþtur. Dissosiyasyon (ayrýlma, bölünme, kopma, çözülme) düzeneði yalnýz ruhsal alanda deðil, bedensel alanda da etkilidir. Gündelik yaþamda en sýk rastlanan dissosiyasyon bazý yaþam gerçeklerinin görmezden gelinmesidir. Bu bir tür yanýlsamadýr. Psikolojik açýdan ise kiþinin zihninde yer alan duygu, düþünce, aný ve benzeri içerikleri geçici olarak kompartýmanlaþtýrmasý, bir kenara koymasý anlamýna gelen bir mekanizmadýr. Bu mekanizma aþýrý ölçüde olduðunda kiþinin ruhsal bütünlüðü tehdit altýna girer. Örneðin genellikle uzun yaþayacaðýmýzý düþünür, gelecekle ilgili planlar yaparýz. Ancak aslýnda bu bir yanýlsamadýr, çünkü insan hayatý pek çok nedenle beklenenden önce son bulabilir. Nitekim bu tür olaylar travma etkisi yapabilir, kiþinin uzun yaþama yanýlsamasýný sarsar, onun gerçek dýþý inançlara kaydýrýr, hayal kýrýklýðýna sokar. Yine gündelik yaþamla ve topluma uyumla baðdaþmayan cinsel iliþkiden korku, öfke, aðrý, acý vb. pek çok duygumuzu dissosiye ederiz. Bu tutum toplum düzeninin ayakta kalmasýný saðlar, ama çoðu kiþinin pek çok þeyi içine atmasýna neden olur. Öyle ki, duygudan yana kýsýtlý, görünürde normal kiþiliðiyle yaþamasýna neden olur. Hastanýn bireysel varoluþu tehdit altýna girdiðinde ise bu duygular harekete geçer, kimi zaman da bu patlama beklenenden aþýrý biçimde olur, panik atak þeklinde cinsel iliþkiden kaçýnýlýr.
Cinsel Terapist Helen Singer KAPLAN’ýn “Resimli Cinsel Tedavi Kýlavuzu”adlý kitabýnýn ikinci baskýsýnda vajinismusun tanýsý ve nedenleri konusunda þunlarý yazmýþtýr:
Vajinismus, vajinal penetrasyona yönelik giriþimlerin vajinal giriþte istemsiz bir spastik kasýlmaya neden olduðu ve bu nedenle cinsel iliþkinin mümkün olmadýðý bir bozukluktur. Bu nispeten nadir bir durumdur. Cinsel tedaviye verilen tepki mükemmeldir. Kanýtlar, bu durumun altýndaki patolojinin vajinal giriþi koruyan kaslarýn koþullandýrýlmýþ bir reaksiyonu olduðunu göstermektedir. Görünürde bu kaslar yoðun spazmla tepki verecek þekilde koþullandýrýlabilir. Vajinismik tepkinin elde edilmesinden sorumlu olan koþullandýrýlmamýþ uyarý penetrasyonla ilgili acýnýn herhangi bir kaynaðý olabilir. Fiziksel hastalýk, psikolojik olarak acý veren bilinçli veya bilinçsiz korku ve/veya suçluluk duygusu gibi bir etki, travmatik cinsel saldýrýlar vajinismusun ortaya çýkýþý ile iliþkilidir. Bazý durumlarda travmatik kaynak tanýmlanamaz. Vajinismus vajinal giriþin fiziksel olarak engellenmiþ olmasýndan ve ayný zamanda penetrasyon fobisine baðlý kaçýnmadan ayýrt edilmelidir. Vajinismus tanýsý yalnýzca pelvik muayene ile konabilir.
Gerçekte vajinal açýklýk erkeðin penisini içine alabilecek durumdadýr. Vajinismus yaþayan bir kadýna bir erkek yaklaþtýðýnda, pubik kaslar kasýlýr, vajina giriþini sýký bir þekilde kapatýr ve birleþmeyi acý duyulacak kaygýsý ile imkânsýz hale getirir.
Sims vajinismusun açýkça belirgin bir duygulaným meydana getirdiðini ileri sürmüþ ve vajinismus terimini, “vajina aðzýnýn cinsel iliþkiye tam bir engel oluþturacak þekilde aþýrý bir duyarlýlýk eþliðinde, istem dýþý spazmotik kapanmasýný” ifade etmek üzere ortaya koymuþtur. Sims’in tanýmýnýn özü olan istem dýþý kas spazmý, halen çoðu çaðdaþ sýnýflandýrmada yer almaktadýr.
Diyagnostik ve Ýstatistiki Akýl Bozukluklarý Kýlavuzu; Amerikan Kadýn Doðum ve Jinekoloji Okulu Tavsiyeleri; Uluslararasý Ýstatistikî Hastalýk ve Ýlgili Saðlýk Sorunlarý Sýnýflandýrmasý; Kronik Aðrý Sýnýflandýrmasý ve Lamont tarafýndan ortaya atýlan bir eðitici sýnýflandýrma gibi, günümüzde çeþitli sýnýflandýrmalar mevcuttur. DSM-IV’te vajinismus bir cinsel iþlev bozukluðu olarak sýnýflandýrýlmýþtýr ve cinsel aðrý bozukluklarý alt kategorisine dâhil edilmiþtir. Ana taný kriteri; “vajinanýn dýþ üçte birindeki kaslarda, tekrarlayan ya da sürekli, istem dýþý ve cinsel iliþkiye engel olan spazmýn” olmasýdýr. Vajinal kas spazmý, kolaylýkla gözlemlenebilir ve bazý vakalarda aðrýya sebep olacak kadar þiddetli ya da uzun süreli olarak tanýmlanýr. Vajinismus her ne kadar bir cinsel aðrý bozukluðu olarak kabul ediliyor olsa da, tanýsý için aðrýnýn gerçekleþmesi gerekli deðildir. Çünkü Amerikan Kadýn Doðum ve Jinekoloji Okulunun vajinismus tanýmý; DSM-IV sýnýflandýrmasýnýn ilk kriteri olan, cinsel iliþkiye engel olacak þekilde bir vajinal kas spazmýnýn varlýðýný ve ayrýca bu vajinal spazmýn penetrasyonu aðrýlý, zor veya imkansýz hale getirmesini ifade eder. Ýlk belirtiler ya psikolojik ya da fizyolojik kaynaklý olan önceki aðrýlý deneyimlerle baðlantýlý olabilir, zira açýkça belirtilen hiçbir organik sebep mevcut deðildir. DSM-IV’ün aksine; aðrý, esas unsurdur.
ICD-10’da vajinismus, ya diþi genital organlarý ve menstrual döngü ile baðlantýlý bir aðrý bozukluðu ya da organik bir bozukluk veya hastalýðýn sebep olmadýðý bir cinsel iþlev bozukluðu olarak sýnýflandýrýlmýþtýr. Önceki yýllarda vajinismusun organik nedenleri verilmemiþ; vajinismus sadece listelenmiþ olup tanýmlanmamýþtýr. Daha sonra, bozukluk “vajinayý çevreleyen pelvik taban kaslarýnýn vajinal açýlmanýn engellenmesine sebep olan spazmý” olarak tanýmlanmýþtýr ve penis giriþinin imkansýz ya da aðrýlý olduðu belirtilmiþtir. En son olarak “psikolojik etmenlerden kaynaklanan vajinismus” da listelenmiþ ancak tanýmlanmamýþtýr.
Uluslararasý Aðrý – Aðrý Sýnýflandýrma Çalýþmalarý Birliði; vajinismusu boyutsal aðrý bozukluklarýna dahil etmektedir. Herhangi bir taný koydurucu kriter belirtilmemiþ ve vajinismus basitçe “vajinismus aðrýsý ya da disparoni” olarak “mesane, rahim, yumurtalýk ve adneks hastalýklarý” içinde listelenmiþtir.
Reissing ve Binik yukarýda anlatýlan her bir sýnýflandýrmanýn tartýþma yarattýðýný ve inceledikleri yayýnlanmýþ çalýþmalarýn birçoðunun, vajinismusun geçerliliðini, tanýnýn güvenilirliðini araþtýrmadýðýný belirtmiþlerdir.
Cinsel Týp Enstitüsü’ne göre; vajinismusun sýnýflandýrmasýnda ve tanýsýný koymada aþaðýdaki hususlarýn incelenmesi gerekmektedir:
—Kültürel kodlar,
—Vajinal kas spazmýnýn rolü,
—Cinsel iliþkiyi engelleme seviyesi,
—Aðrýnýn ve acýnýn rolü ve
—Bir cinsel iþlev bozukluðu olarak sýnýflandýrýlmasý.