Genel Bilgiler

Domuz Gribi
Etken
Etken, eskiden beri domuzlar arasýnda görülen, bulaþýcýlýðý yüksek fakat öldürücülüðü düþük bir “Ýnfluenza A/H1N1 virüsü”dür. Ancak, bu güne kadarki virüs sadece domuzlardan insanlara bulaþýr ve insanlarda ciddi bir hastalýk oluþturmazken, genetik bir deðiþim geçirmiþ olup, insandan insana da bulaþabilir hale gelmiþtir. Saptanan insan vakalarýnýn çoðunda domuzlarla temas hikâyesi bulunmamasý bu varsayýmý desteklemektedir. Deðiþikliðe uðramýþ bu virüsün son hali ile daha önce ne domuzlarda ne de insanlarda karþýlaþýlmamýþtýr.

Yeni bir reassortant(çeþitlenmiþ/türemiþ) virus olan son etken (influenza A/California/04/2009 H1N1) HA genini; Amerika’da dolaþan swine influenza virusundan, NA ve M genini ise Avrupa ve Asya’da dolanan swine influenza virusundan almýþtýr. Ýnsandan izole edilen influenza 2009 A H1N1’in genomik analizi bunun Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’da  izole edilen yaygýn reassortant domuz gribi virusu ile yakýn iliþkili olduðunu göstermiþtir(Þekil 1). Ayrýca, bu virusun polimeraz komplex, hemagglutinin, nükleer protein ve yapýsal olmayan proteinleri ile Kuzey Amerikada 1990larýn sonlarýnda izole edilen domuz H1N2 grip virüsünün segmentlerinin analizi sonucu yüksek benzerlik gösterdiði saptanmýþtýr.  H1N2 ve diðer subtipler, Kuzey Amerika’da izole edilen üçlü-reassortant domuz H3N2 virüsü soyundandýr.
Çalýþmalar domuz gribi virusu H1N1’in ana kaynaðýnýn domuz populasyonu olduðunu ve hayvanlarýn % 25’inde enfeksiyona karþý antikoru olduðunu göstermiþtir. Domuzlardan 4 tip influenza A subtipi izole edilmiþtir: H1N1, H1N2, H3N2 ve H3N1.
Domuzlar, hem memeli (insan dahil) hem de kuþ grip virüsleri ile enfekte olabilmektedir. Bu nedenle domuzlar, memeli ve kuþ grip virüslerinin kalýtsal madde alýþveriþlerinin yapýldýðý bir ‘gen karýþým kabý’ olarak kabul edilmektedir. Ne yazýk ki son geliþmeler, domuzlarda yaygýn olarak bulunan H1N1 ve H3N2 grip virüslerinden biri olan H1N1 tipine, insan ve kuþa özgü benzer tip influenza virüslerinden bazý genlerin geçtiðini ve daha önce varolmayan yeni bir H1N1 alt tipinin oluþtuðunu göstermektedir.
Virüsün adýndaki H ve N harfleri, virüsün yüzeyini kaplayan, hemaglutinin (HA) ve nöraminidaz (NA) isimli iki ana glikoproteinden gelmekte olup bu proteinler, virüsün bulaþacaðý canlý türünü ve hastalýk yapma gücünü belirleyen çok önemli iþleve sahip moleküllerdir. Örneðin H3N2 tipi domuz virüslerinde bulunan HA ve NA protein genlerinin, insan influenza A virüsüne ait olduðu bilinmektedir. Böylece H1N1 ile H3N2 virüslerinin karýþýmýndan, insan solunum yolunu döþeyen hücreleri enfekte edebilecek yetenekte, yeni domuz gribi virüslerinin oluþmasýnýn yolu açýlmýþtýr. Ýnfluenza A virüslerinin genetik maddesi tek iplikçikli RNA(ribonükleik asit) molekülüdür. Fakat bu virüslerde bu molekül sekiz parçaya bölünmüþ halde bulunur. Virüsün yapýsýnda yer alan protein moleküllerinin genetik bilgisini taþýyan sekiz temel gen ise, bu parçalar üzerinde yer almaktadýr. Farklý türlere ait H1N1 virüslerinde ayný genler bulunmasýna raðmen, bu genler birbirlerinden küçük farklarla ayrýlýr. Virüslerde genleri taþýyan ve domino taþlarýna benzetilebilecek bu RNA molekül parçalarý, bir virüsten diðer bir türün virüsüne geçebilmektedir. Bunun sonucunda yeni gen karýþýmýný taþýyan virüs, ana virüsten örneðin domuza özgü klasik H1N1’den daha farklý özelliklere sahip bir virüs haline gelmektedir.  Halen dünyayý tehdit etmeye devam eden virüste bu þekilde oluþmuþ bir virüstür(Ýnfluenza A H1N1).


 
Þekil 1: Ýnfluenza 2009 A H1N1’in geliþim evresi; Ýnfluenza A virusunde bulunan toplam sekiz parça gen bölgesi yukarýdan aþaðýya þu proteinleri kodlar: polimeraz PB2, polimeraz PB1, polimeraz PA, hemaglutinin(HA),nükleer protein, nöraminidaz(N), matriks proteinleri ve yapýsal olmayan proteinler. Insan 2009 Ýnfluenza A (H1N1) virüsünün segmentleri 10 yýldan fazla zamandýr domuz virüsu içinde bulunmaktadýr. Nöraminidazý kodlayan gen bölgesi ise neredeyse 20 yýldýr gözlenmemiþ bir yapýdýr. Geçerli reassortment için karýþým teknesinin bir domuz hücresi olmasý muhtemeldir fakat hala birçok bilinmeyen mevcuttur (Þekil; N Engl J Med 361;2 nejm.org july 9, 2009’dan)

Domuz gribi nasýl ortaya çýktý?
Domuzlarda grip hastalýðý ilkin 1918-1919 influenza pandemisi esnasýnda saptanmýþ, insanda ilk domuz gribi virusu 1974’de izole edilmiþ, daha sonra 1918-19 pandemisinin de bir domuz gribi virusu ile olduðu anlaþýlmýþtýr. 1958-2005 yýllarýnda siviller arasýnda 37 domuz gribi vakasý bildirilmiþ; bunlardan altýsý(%17) yaþamlarýný yitirmiþ olup enfekte kiþilerin %44’ünden domuzla temas öyküsü alýnmýþtýr. Bu vakalar daha çok ABD, Çekoslovakya, Hollanda, Rusya, Ýsviçre ve HongKong’dan bildirilmiþtir. 1976’da New Jersey’de 13 asker arasýnda biri ölümle sonlanan domuz gribinin neden olduðu solunum yolu hastalýðý geliþmiþ; bunlarda ise domuz temas öyküsü yoktu. Olayýn ardýndan yapýlan epidemiyolojik çalýþmada 230 kadar askerin virusle enfekte olduðu saptanmýþtýr. 2005-Þubat’2009 tarihleri arasýnda ABD’de 11 büyük deðiþime (shift) uðramýþ üçlü “reassortant” domuz H1 influenza A sporadik olgusu saptanmýþtýr ki bunlarýn dokuzunda domuzla temas öyküsü alýnmýþtýr. 2 Mayýs 2009’da Kanada Alberta’da bir çiftlikte domuzlarda H1N1 influenza izole edilmiþ; bulaþmanýn Meksika’yý ziyaret etmiþ bir çiftlik çalýþaný aracýlýðýyla gerçekleþtiði düþünülmektedir.
Meksika hükümeti 18 Mart 2009’dan itibaren üç ayrý bölgede insanlarda domuz Ýnfluenza enfeksiyonlarý bildirmiþtir. Vaka sayýsý, insandan insana bulaþma nedeniyle çok hýzlý artmýþ ve halende artmaya devam etmektedir. Bildirilen ilk hastalarda ölüm oraný yaklaþýk %5-10 iken son dönemlerde ölüm oraný %0,45’e kadar gerilemiþtir(Ölüm oranlarý Arjantin’de %2,41, Meksika’da %1,15, ABD’de %0,50 ve Kanada’da %0,31). Laboratuarda doðrulanmamýþ vakalar daha hafif seyirli olup saðlýk kurumlarýna baþ vurmayan  kiþilerin de varlýðý düþünülecek olursa ölüm oranýný daha aþaðýlarda bile düþünmek uygun olabilir. Günümüzde 100’e yakýn ülkeden vakalar bildirilmiþtir.

Nasýl Bulaþýr?

    


Dr.T.V.Rao sunusundan izinle
Enfekte insan veya hayvanlarýn sekresyonlarýnýn veya bu sekresyonlara ait damlacýklarýn duyarlý insanlarýn solunum yollarý mukozasý veya konjuktivalarýna temasý ile bulaþýr. Bulaþma, sekresyon veya damlacýklarýn direk temasý ile olabileceði gibi, bu sekresyon veya damlacýklar ile kirlenmiþ ellerin yýkanmadan solunum yollarý mukozalarýna veya konjuktivalara sürülmesi ile de olabilmektedir.
Hasta bir kiþinin öksürüðü ya da hapþýrýðýndan çýkan damlacýklarýn masa gibi bir yüzeye temas etmesinin ardýndan baþka bir kiþinin bu masaya elle dokunmasý, ardýndan ellerini yýkamadan gözlerine, aðzýna veya burnuna dokunmasý sonucu hastalýk kiþiden kiþiye geçebilir.
Dünya Saðlýk Örgütüne göre domuz eti yenmesi ile bulaþmamaktadýr.
 
Neden önemlidir?
Güncel olan virüs genetik bir deðiþim geçirmiþ olup, insandan insana bulaþabilme yeteneði kazanmýþtýr ve daha önce ne domuzlarda ne de insanlarda tespit edilmemiþ bir virüstür. A/H1N1’in edindiði yeni genetik özelliklerin, H5N1’de olduðu gibi ona da, virüs tedavisinde kullanýlan eldeki mevcut bazý ilaçlara karþý direnç kazandýrmasý çok yüksek olasýlýk. Bu durumda salgýnýn engellenmesi aþamasýnda proflaksi ve ileri aþamada tedavi daha zor olacaktýr.
Kuþkusuz bu olumsuz geliþme yeni üretim biçimleri ve belki de yaþam tarzýmýzýn bir sonucu gibi durmakta. Doðal koþullarda bir araya gelmeleri mümkün olmayan on binlerce hayvan ve insanýn bir arada bulunmasý, hastalýk yapýcý mikroorganizmalarýn farklý çeþitlerinin karþýlaþma olasýlýðý artýrmakta ve evrimleþmelerini hýzlandýrmakta olabilir. Bilinen tüm influenza A virüs tiplerini üreten ve onlarýn taþýyýcýsý olan kanatlý hayvanlarýn varlýðýyla birlikte, sorun daha karmaþýk hal alabilmektedir.
Grip normalde küçük çocuk-bebek ve yaþlýlar gibi uç yaþlardaki popülâsyonu etkilemekte iken, bu salgýndaki vakalarýn çoðunun saðlýklý eriþkinler olmasý dikkat çekicidir. Vakalarýn hayvan kaynaklý Ýnfluenza virüsü ile ortaya çýkmasý, farklý bölgelerden baþ gösteren salgýn karakteri arz etmesi ve alýþýlmadýk yaþ gruplarýný etkilemesi nedeni ile konu oldukça önemlidir ve izlenmesi gerekir.
Ýnsandan insana bulaþma hýzýnýn yüksekliði ve kýtalar arasý seyahat kolaylýklarý nedeniyle hastalýðýn kýsa sürede tüm dünya ülkelerinde görülmesi gerçekleþmiþ olup bu kapsamda ülkemizde ciddi risk altýndadýr.
 
Belirti ve Bulgular




Normal grip vakalarýyla benzer belirti ve bulgular ortaya çýkar. Aniden yükselen ateþ, halsizlik, iþtahsýzlýk, kas-eklem aðrýlarý, boðaz aðrýsý ve kuru öksürük ile seyreder. Ancak, bunlarýn dýþýnda aþýrý kusma ve ishale de neden olabilir. Domuz gribinden ölümler çoðunlukla alt solunum yolu enfeksiyonlarý nedeniyle gerçekleþmektedir.
Çocuklarda acil týbbi yardým gerektiren durumlar þunlardýr:
                              hýzlý nefes alma ya da solunum güçlüðü
                              mavimsi cilt rengi
                              yeterince sývý alamama
                              uyanamama ya da uyaranlara cevap verememe
                              Huzursuzluk
                              grip benzeri semptomlara ek olarak ateþ ve þiddetli öksürük
                              döküntü
Yetiþkinlerde acil týbbi yardým gerektiren durumlar þunlardýr:
                              Solunum güçlüðü veya nefes darlýðý
                              Göðüs ya da karýn içinde aðrý veya basýnç hissi
                              Ani baþ dönmesi
                              Konfüzyon
                              Þiddetli bulantý ve kusma
 
Taný



Belirti-bulgularýn görüldüðü hastalardan, hastalýðýn ilk 4-5 gününde alýnan solunum salgýlarýnda (boðaz, burun sürüntüleri veya trakeal aspirat gibi) virüsün gösterilmesi ile taný konulabilir. Ancak vakanýn kesin teyidi dünya çapýnda belirlenmiþ olan referans laboratuarlar tarafýndan yapýlmalýdýr. Ülkemizde Ankara Refik Saydam Hýfzýsýhha Merkez Baþkanlýðý ve Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi Mikrobiyoloji-Viroloji laboratuarý referans laboratuarlardýr. Þüpheli örnekler Ýllerde saðlýk müdürlükleri aracýlýðý ile usulüne uygun olarak bu merkezlere gönderilmelidir.
 
Tedavisi Nasýl Yapýlýr?
Diðer grip virüslerinin tedavisinde kullanýlan oseltamivir ve zanamivir adlý ilaçlarýn bu virüse de etkili olduðu gösterilmiþtir. Bu ilaçlar ülkemizde de (oseltamivir)Tamiflu® ve (zanamivir)Relenza® ticari isimleri ile piyasada bulunmaktadýr. Koruyucu amaçlý da bu ilaçlar kullanýlabilir.

Virüse Etkili Dezenfektanlar Nelerdir?
Çamaþýr suyu (%10’luk) ve alkol (%70’lik) etkilidir. Cansýz yüzeyler için her ikisi de kullanýlabilir. Eller için%70’lik alkol tercih edilmelidir.
 
Evre 6 Nedir?
Dünya Saðlýk Örgütü, kuþ gribi tehdidi nedeniyle Evre-3’de tuttuðu pandemi alarm düzeyini bu virus aracýlýðý ile önce Evre-4’e daha sonra 5 ve nihayet evre 6’ya çýkarmýþtýr.
Dünya Saðlýk Örgütü, 100 e yakýn ülkeye yayýlan ve 170 e yakýn kiþinin ölümüne neden olan domuz gribi için alarm seviyesini altýya çýkararak, “küresel salgýn” ilan etti ve ’Ýkinci dalgaya hazýr olun’uyarýsý yaptý. Dünya Saðlýk Örgütü (DSÖ) 41 yýl aradan sonra ilk kez bir hastalýðý konusunda ’küresel salgýn’ilan etmiþtir. DSÖ’nün bu kararýnda vakalarýn güney yarýmkürede hýzla artmasý ve son bir haftada Avustralya’da dörde katlanmasý etkili oldu. Alarm seviyesinin yükseltilmesinin aþý imalatý çalýþmalarýna hýz verebileceði, kimi hükümetlerin seyahat yasaklarý gibi önlemleri gündeme getirebileceði belirtilmiþtir.
DSÖ’nün açýklamasýnda “Bu karar birçok ülkenin virüse karþý önlemlerini yeniden düþünmelerine yol açacak” ifadesi kullanýlmýþtýr. DSÖ’ne göre Altýncý aþama, hastalýðýn þiddetiyle baðlantýlý deðil. Daha çok coðrafi yayýlmasýyla ilgili gibi.
Daha önce üç büyük grip salgýný yaþanmýþtý:
1918 Ýspanyol gribi: Modern zamanlarýn en büyük grip salgýný. H1N1 virüsünün bir benzeri dünya nüfusunun yüzde 40’ýný etkilemiþti. 50 milyondan fazla insan ölmüþtü.
1957 Asya gribi: Ýki milyon insan öldü. Yaban ördeklerinden kaynaklandý. Eten A/H2N2 idi. Saðlýk yetkililerinin ilk salgýn iþaretlerini fazla önemsememesi nedeniyle kýsa sürede yayýldý.
1968 Hong Kong gribi: H3N2 virüsünden kaynaklandý. Dünya çapýnda 1 milyon insanýn ölünüde neden oldu. Gençleri çok fazla etkilemedi. Ölenlerin çoðu 65 yaþýn üzerindeydi.


Dünya Saðlýk Örgütü, risk deðerlendirmesi ve önlemler konusunda; baþta ABD ve Meksika olmak üzere, tüm dünya ülkelerindeki saðlýk otoriteleri ile sürekli temas halindedir. Gerekli bölgelere uzmanlar göndermekte; epidemiyoloji, laboratuar taný ve klinik yaklaþým konusunda yardýmcý olmaktadýr. Ayrýca “Global Alert and Response Network” teki Dünya Saðlýk Örgütü’ne baðlý kurumlar üst düzey alarm durumunda olup, üye ülkelerden talep geldiðinde yardýma hazýr beklemektedirler.
Uluslar arasý hava limanlarýnýn çoðunda yolcular gribal enfeksiyon belirtileri açýsýndan kontrolden geçirilmekte olup, þüpheli görülenlerde daha ileri tetkikler yapýlmakta ve gerekli izolasyon önlemleri alýnmaktadýr.
Ülkemizde de Saðlýk Bakanlýðý’nýn koordinasyonunda hudut ve sahillerdeki giriþ noktalarýnda benzer tedbirler alýnmakta olup, virüse etkili olan ilaç stoklarý gözden geçirilmektedir.
Bu Hastalýktan Korunmada Kiþisel Önlemler Nelerdir?

 
Dr.T.V.Rao sunusundan izinle
Virüse karþý henüz bir aþý yoktur ve aþýnýn üretilip kitlelerin kullanýmýna sunulabilmesi için yoðun uðraþlar devam etmektedir. Son bilgilere göre aþý hazýrlanmýþ ve toplu üretime geçilmiþtir. Mevcut olan mevsimsel grip aþýlarýnýn içeriðinde H1N1 suþu bulunsa dahi, domuz gribindeki H1N1 suþunun genetik ve antijenik yapýlarýndaki farklýlýklar nedeniyle bu virüse karþý koruma saðlayamaz.
      
Merkezi ABD’de bulunan Hastalýk Kontrol Merkezi (CDC), tedavide kullanýlan oseltamivir ve zanamivir adlý antivirallerin korunmada da kullanýlabileceðini bildirmiþtir. Ancak bu ilaçlarýn kontrolsüz olarak kullanýmý; kýsa sürede direnç geliþimine, ilaç yan etkilerine, gereksiz maliyete ve gerçek hastalýk esnasýnda hayat kurtarabilecek ilaç stoklarýnýn hýzla tükenmesine neden olabileceðinden, belirli endikasyonlarda ve ancak doktor önerisi ile kullanýlmalarý gerekir.
Dolayýsý ile, mevcut koþullarda en etkili kiþisel önlemler þunlardýr:

1.Virüs içeren (veya içermesi muhtemel) sekresyon ve/veya damlacýklardan sakýnmak: Bunun için özellikle hastalýðýn sýk görüldüðü bölgelerde toplu yaþam alanlarýnda maske takmak en temel önlemdir.
2.El yýkamak: Enfeksiyonu taþýyan sekresyon ve damlacýklar cansýz yüzeylere bulaþtýðý zaman buralara sürülen ellerin yýkanmadan sulunum yollarý mukozalarýna veya konjuktivalara sürülmesi ile veya ellerin direk olarak kontamine olmalarý sonrasý ayný hareketin yapýlmasý ile bulaþma olabileceðinden, ellerin sýk sýk yýkanmasý çok önemlidir. Özellikle þüpheli materyallere temastan ve toplu yaþam alanlarýndan çýktýktan sonra bol sabun ve su ile ellerin yýkanmasý þiddetle önerilmektedir.
3.Laboratuar çalýþanlarý ve diðer saðlýk personeli, kesin vakalarla veya bunlara ait materyal ile temas durumunda gözlerini de korumalýdýrlar. Laboratuarlarda materyaller uygun biyogüvenlik önlemleri altýnda iþleme tabi tutulmalýdýr ve hastanenin diðer birimlerindeki iþlemlerde risk durumuna göre; N95 maskeler, çift kat eldiven ve laboratuara özel giysiler kullanýlmalýdýr.
4. Saðlýk personelinde korunmasýz þüpheli temas durumunda, temas sonrasý 7 gün boyunca oseltamivir veya zanamivir profilaksisi önerilebilir.
 
Kimler Risk Altýndadýr?
Verilere göre 65 yaþ ve üzeri yetiþkinlerin hastalýða yakalanma riskinin az olduðu bildirilmektedir. Bu þaþýrtýcý bilgi üzerine çeþitli varsayýmlar ortaya atýlýrken, özellikle 30- 50 yaþ arasý kiþilerin neden en yüksek risk grubuna dahil olduklarýný ise halen açýklanamamaktadýr.
WHO (Dünya Saðlýk Örgütü) Baþkaný Margaret Chan’ýn açýklamasý ilginçtir:
“Biliyoruz ki H1N1 virüsü özellikle gençleri etkileyerek hasta ediyor. Dünyanýn çeþitli yerlerinden gelen vaka bilgilerinde hastalarýn aðýrlýk olarak 25 yaþ altýndaki kiþilerden oluþtuðu görülüyor. Bazý ülkelerdeki vakalarýn %2’sinde de hastalýk ölümcül boyutta seyrederek, salgýn ihtimalini arttýrýyor. Hastalýðýn en aðýr ve ölümcül sonuçlarýnýn özellikle 30-50 yaþ arasý kiþilerde görüldüðü tespit edildi. Bu durum alýþýlagelmiþ grip salgýnlarýnda daha çok yaþlýlarýn ölümüyle sonuçlanan vakalardan çok daha farklý bir tabloyla karþý karþýya olduðumuzu gösteriyor. Elbette hamile kadýnlar hiç þüphe duyulmaksýzýn en riskli gruptalar.
Tespit edilen bu yeni risk özellikle genç nüfusu etkilemesi nedeniyle hastalýða daha da önem verilmesini gerektiriyor.”
 
Biyolojik silah olabilir mi?
Bu tür iddialar benzer salgýnlarda her zaman ortaya atýlmaktadýr fakat hepsi de sýký bir ispata muhtaçtýr. Virüsün küresel olarak yayýlabilmesinde iki temel gerekçe olabilir. Birincisi tabii yollardan virusun mutasyonudur, insan müdahale etmeden virüs deðiþiklik yaþayabilir. Ýkinci ve daha kaygý verici olan ise dýþ müdahalede bulunularak virüsün mutasyonudur. Bu da laboratuar koþullarýnda oluþturulabilecek bir süreçtir. Olayýn ekonomik ve sosyal boyutlarý da düþünüldüðünde böyle bir kuþku her zaman insanlarýn zihnini kurcalamaktadýr.
Nitekim bir Rus bilim adamý olan Dr Markelov, "Ben domuz gribinin bu þekilde gizli çalýþan laboratuarlardan bir sýzýntý olarak görüyorum. Gizli laboratuarlarda öldürücü domuz gribi üzerine çalýþýlýyor. Þimdi bu gizleniyor. Biyolojik silahlar sürekli olarak geliþtiriliyor. Kuþ gribinin de ilk kez Çinde ortaya çýkmasýnýn üzerinde düþünmek gerekiyor" ifadelerini kullanmýþtýr. CIAin gizli denemelerinin yoðun olduðu Meksikada gizli laboratuarlarýn olabileceðini kaydeden Rus uzman þu bilgileri de ilave ediyor: "Ben o bölgede doktor olarak bulundum. Ormanlarýn derinliklerinde yüzlerce laboratuar vardý. Þimdi onlarýn bir kýsmý otel olarak kullanýlýyor. Böyle bir otelde de kaldým. Bölgede bulunan laboratuarlara baktýðýnýzda dýþarýdan odundan bir baraka gibi görünüyor. Ancak içerisi son derece teknolojik donatýlmýþ."
Vahþi hayvanlar ve diðer zararlýlara karþý bu laboratuarlarýn son derece korunaklý olduðunu ifade eden Rus uzman, 4-5 metre yükseklikteki binalarýn ormana uyumlu olduðunu ve her birinde 40-50 kadar bilim adamýnýn çalýþtýðýný iddia etmektedir. Rus uzman ekonomik krizin etkisini azaltmak için geliþtirilen enformasyon savaþýnýn da bir parçasý olabileceðine dikkat çekerek, "Þimdi dünya iki konu konuþuyor; ekonomik kriz ve domuz gribi" tespitinde bulunmuþtur.
 
Domuz gribinde saðlýk sektörüyle ilgili soru iþaretleri
Devletlerin saðlýk politikalarý ve ilaç þirketlerinin saðlýktan çok pazar paylarýna önem verdiði bir dönemde ortaya çýkan domuz gribi, yine saðlýk sektörüyle ilgili bir çok soru iþaretlerine neden olmuþtur. Nisan sonundan beri dünyayý kasýp kavuran “Ýnfluenza A H1N1” yaygýn ismiyle domuz gribi, hem korku hem de birçok soru iþareti yaratmýþtýr. Her ne kadar dünya tarihi veba, tifo gibi salgýn hastalýklara alýþkýn olsa da son yýllarda bir anda ortaya çýkýp, günlerce kendinden söz ettirip, sonra unutulan deli dana, kuþ gribi, SARS gibi hastalýklardan sonra þimdi de domuz gribi... Her biri dünyada büyük yanký uyandýran salgýn hastalýklar sonucu geliþtirilen aþý ve ilaçlarla batýlý ilaç kartellerinin cebine fazladan milyon dolarlar giriyor. Panik havasý içinde basýnda çýkan domuz gribi haberleri de ilaç þirketlerinin, bakteri önleyen týbbi maske üreten þirketlerin ekmeðine yað sürüyor. Hisseleri tavan yapýyor. Oseltamivir ve Zanamivir gibi hastalýðý yavaþlattýðýna inanýlan ilaçlar için ülkeler stok yarýþýna girdi. Halbuki kuþ gribine karþý çýkan Oseltamivir 2005’te Japonya’da çocuklara verildiðinde Village Voice’tan James Ridgeway þöyle yazmýþtý: “...Geçen hafta Japon gazeteleri Oseltamivir verilen çocuklarýn nasýl çýldýrdýklarýný ve pencereden atlayarak intihar ettiklerini yazdý.” FDA (Amerikan Ýlaç ve Gýda Ýdaresi) çocuklar arasýnda 12 ölüm olduðunu kalp ve akciðer rahatsýzlýklarý ile psikiyatri bozukluklarý bildirimi olduðunu açýklamýþtý.

Bir yanda ekonomide dalgalanmalar sürerken petrol fiyatlarý ve silah satýþlarýndan edilen gelirler düþerken ortaya çýkan bu salgýn hastalýklarý sayesinde ilaç þirketleri paralarýna para katýyor. Örneðin, ABD Saðlýk Hizmetleri Departmaný, ilaç hizmetleri için 250 milyon dolarý ilaç þirketi Roche’a, Roche da kazancýnýn yüzde 20’sini ABD Eski Savunma Bakaný Donald Rumsfeld’in ortaðý olduðu Gilead þirketine aktardýðý bildirilmekte. Domuz gribi virüsü ortaya çýktýðýndan beri maske üreticisi 3M ve Gilead, GlaxoSmithKline, Novavax gibi ilaç ve aþý üreticilerinin borsada puanlarý tavan yapýyor. Amerikalý ünlü bulaþýcý hastalýklar uzmaný Dr. Leonard Horowitz’e göre Ýnfluenza A H1N1 virüsü ve kuþ gribi salgýnlarýn arkasýnda Anglo-Amerikan “aþý hattý” var. Horowitz buna kanýt olarak da Ýngiltere’de grip aþýsý endüstrisinde öne çýkan bilim adamlarýndan Dr. James S. Robertson ile Amerikan Novavax þirketi arasýndaki baðlantýyý göstermekte. Robertson’ýn hem Amerikan Hükümetinin bio-savunmasý hem de Avrupa ilaç sanayisine etki eden Avrupa Týp Ajansý (EMEA) üzerinde ciddi bir aðýrlýðý olduðu bilinmekte. Horowitz, Novavax ilaç þirketinin araþtýrma yaparken melez bir virüs yarattýðýný domuz gribinin de bundan kaynaklandýðýný ileri sürüyor. Yine tezine kanýt olarak, þirketin ilaç stoðu anlaþmalarýnýn sona erdiði bir dönemde salgýnýn ortaya çýkýþýný gösteriyor.
 
Baþka bir iddia; Önce ilaç sonra hastalýk
Son 30-40 yýldýr dünyada kaynaklar saðlýk sorunlarýnýn önlenmesi, saðlýðýn iyileþtirilmesi yerine hastalýklardan para kazanýlmasý yönünde kullanýlýyor. Aslýnda hem var olan saðlýk sorunlarý konusunda kullaným alanýný geniþleterek, hem de neredeyse birtakým ilaçlar için bazý özel hastalýk tablolarý tanýmlayarak bir pazar yaratýldýðý bilinmekte. Artýk neredeyse ilaç bulunuyor sonra hastalýðý çýkýyor. Ýnsan yaþamý ve umudu endüstrileþmiþ bir ticaret konusu haline getirilmiþ gibi görülmekte. Eldeki kaynaðýn o hastalýðýn tedavisi yönünde kullanmadýðýný, ilacýn fiyatlarýný düþürmek yerine AIDS örneðinde olduðu gibi bazý ülkelerin tedaviden yoksun býrakýldýðýný, patent ve benzeri korumalarla daha ucuz yolla tedavilerin ortaya çýkýþýnýn engellendiðini biliyoruz. Burada siyasi iradelere de çok önemli roller düþüyor.
Aslýnda söz konusu salgýn hastalýklar olunca meseleye daha kamucu bir anlayýþla yaklaþmak gerektiðini biliyoruz.

Ulusal aþý üretimi çok önemli
Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi’nden Prof Dr Osman Þadi Yenen’in Cumhuriyet Dergi’de yayýnlanan bir söyleþisinde belirttiðine göre; 1976’da Amerika Fort Dix askeri üssünde domuz gribi görülüyor. 60-70 askere bulaþtýðý ve kanlarýnda virüse ait antikorlar fark ediliyor. Ýlk defa o zaman Ýnfluenza A H1N1’den bir asker ölüyor ve yeni bir pandemiyle karþý karþýyayýz korkusu doðuyor. Dönemin ABD Baþkaný Ford aþý üreticilerine bütün ulusu aþýlayacak kadar üretim yaptýrýyor. Domuz gribine karþý aþý üretime baþlýyor. 8 ayda üretilip 40 milyon kadar ABD’li aþýlanýyor. Ancak salgýn olmuyor ve aþý olanlar arasýnda normalde görülenden 10 kat fazla Guillan Barré Sendromu görülüyor ve aþýlama planýna son veriliyor. Aþý üretimine baþlandýðýnda Baþkan Ford þöyle bir direktif yayýmlamýþtý: “ABD dahilinde üretilen bu aþý, sýnýr dýþýna çýkartýlamaz.” Bu örnek günümüz için de önemli bazý ip uçlarý taþýyor. Aþýyý geliþtiren ülkeler öncelikle doðal olarak kendi yurttaþlarýný düþünecekler, bu nedenle ulusal aþý üretimi çok önemli.
 
Ülkemizde bu sonbahar sezonunda 10 milyon kiþi A/H1N1 aþýsý ile aþýlanacak
Saðlýk Bakanlýðý, Eylül sonu-Ekim baþýnda piyasaya çýkmasý beklenen domuz gribi (A/H1N1) aþýsýný, kronik hastalýðý olanlar, diðer riskli bireyler, saðlýk personeli ve önemli kamu hizmeti gören 10 milyon dolayýnda kiþiye ücretsiz uygulamayý planlamýþtýr. 18 yaþýn altýndakiler için ruhsatý olmayan aþýnýn çoklu dozlarda piyasaya sürüleceði bildirilmiþtir. DSÖ görüþü doðrultusunda, arasýnda 3 hafta olmak üzere aþý 2 doz halinde uygulanacaðýný bilmekteyiz.
Yaz Mevsiminin Gelmesi Aþý Hazýrlýðý Ýçin Bir Þans
Etkenin daha çok kýþ aylarýnda varlýðýný sürdürebilmekte ve grip de bu mevsimde sýkça yaþanmaktadýr. Dolayýsýyla Kuzey Yarýmkürede yaz aylarýnýn baþlamasýyla birlikte virüsün hýz kesmesi beklenmektedir. Aslýnda tüm dünyada enfeksiyon bulaþma oranlarý hala artmaya devam etmektedir. Bu süre aþýnýn üretilmesi için zaman kazanma açýsýndan iyi bir fýrsat olacaktýr. Bu dönemde virüs ortadan kaybolmayacak muhtemelen güney yarým kürede varlýðýný sürdürmeye devam edecektir. Uygun mevsim geldiðinde ülkemizin de içinde yer aldýðý Kuzey Yarýmküre ayný tehdit yine söz konusu olacaktýr. Pandeminin Kuzey Yarýmküreyi sonbahar ve kýþta etki altýna almamasý için yaz aylarý aþý üretimi ve eðitimler açýsýndan da iyi bir fýrsattýr.

Ve nihayet; Türkiye ne yapmalý?
Canlýlarla çalýþan herkesin mutasyon/evrim olgusunu ve nedenlerini çok iyi irdemelesi gerekmekte. Mikroorganizmalar üzerine çalýþan araþtýrmacýlara ve saðlýk kurumlarýna daha fazla destek verilmesi, aþý çalýþmalarý ve üretiminin birincil önceliklerimiz arasýna alýnmasý saðlanmalý. Bulaþýcý hastalýklar konusunda deneyimli ve bilgili bir saðlýk ordusuna sahibiz, ama kriz anýnda onlarýn ilaç ve malzeme ihtiyaçlarýnýn ne kadar karþýlanacaðý þüpheli.
Virüs tedavisinde kullanýlan modern ilaçlarýn üretimine hâlâ geçilemediði için, bu konuda tam bir dýþa baðýmlýlýk mevcut. Virüs tiplerinin moleküler tanýmlanmalarýný yapacak yetkin uzman/araþtýrýcýlarýmýz var, fakat gerekli projelenme yapýlmalý ve destekte öncelik verilmeli. Hýzlý taný merkezleri ülke genelinde belli yerlere yaygýnlaþtýrýlmalý ve referans laboratuarlara örnekler olabildiðince hýzla akmalý. Ayrýca öpüþme, tokalaþma alýþkanlýklarýmýzý bir süreliðine terk etme ve sýk el yýkama alýþkanlýðýný kazandýrmaya çalýþmalýyýz. Meksika gibi bir ülkede, kilise ibadeti ve futbol maçlarýna dahi ara verildiðine göre, sorun aslýnda oldukça ciddi.
Bu tip salgýnlarýn çok önemsenmesi gerekiyor aksi takdirde tarihteki büyük yýkýmlarla yüz yüze kalýnmasý iþten bile deðil. Ýnsanlýðýn hastalýk yapýcý organizmalarýn evrimiyle olan kavgasý daha uzun yýllar devam edecekmiþ gibi görünüyor. Her zaman olduðu gibi, bu acýmasýz süreçte tek güvencemiz, bilimin mum ýþýðý ve bilginin insanlýk tarihi için paylaþýlmasý.
 
Domuz Gribi Ýnfluenza A (H1N1) salgýný ile ilgili son durum, DSÖ 6 Temmuz 2009 saat 07.00 itibarýyla 112 ülke veya bölge 429u ölümle sonuçlanan 94512 vaka bildirmiþtir.