Genel Bilgiler

Hepatit c testleri

Hepatit C testleri kimlerde tarama amaçlý kullanýlýr, kimlerde hepatit c taranmalýdýr?

• Enjeksiyonla uyuþturucu kullananlarda
• Kan veya organ nakli yaptýranlarda (1992 öncesinde)
• Pýhtýlaþma faktör konsantreleri alan kiþilerde (1987 öncesi)
• HCV pozitif anneden doðan çocuklarda
• Saðlýk çalýþanlarýnda hepatit C hastanýn kanýyla bulaþ sonrasý kesici veya batýcý yaralanmalarda
• Karaciðer hastalýðý þüphesi olanlarda

Þu kiþilerden hepatit C testi yapýlmasýna gerek yoktur

• Saðlýk çalýþanlarý acil servis çalýþanlarý
• Gebeler
• Aile içinde HCV pozitif kiþilerin bulunduðu diðer kiþiler ( cinsi münasebeti olanlar hariç)
• Genel toplam

Aþaðýdaki gruptaki kiþilerde ise hepatit C taramasý yapýlmasý kesin deðildir, tartýþmalýdýr

• Doku nakli olanlar
• Ýntranazal kokain kullananlar veya diðer enjekte edilmeyen uyuþturuculardan alanlar
• Piercing ve tatuaj yaptýranlar
• Zührevi hastalýk geçirenler veya birden çok cinsel partner olanlar
• Hcv pozitif kiþilerin uzun süreli cinsel partneri olan kiþiler

Genel giriþ
Anti hcv testi
Virüse karþý olan bir antikorun varlýðýný gösterir daha önce hepatit C ye maruz kalýndýðýný gösterir. Bu test, kiþinin aktif bir HCV enfeksiyonu geçirip geçirmediðine anlamaz. Önceden geçirilmiþ hepatit C enfeksiyonunda da anti hcv testi pozitif olur. Anti hcv testi sonuç olarak söylenirken pozitif veya negatif olarak ifade edilir. Nadiren zayýf pozitif þeklinde laboratuvar sonuçlarýyla karþýlaþýlabilir. Bu durumda HCV varlýðý RÝBA (recombibant immunoblot assay) testi ile kontrol edilmelidir.

Bu test de HCV antikorlarýný ölçer yanlýþ pozitif anti hcv testini anlayabilir, yani anti hcv antikoru gerçekten hepatit C ye karþýmý oluþmuþtur, bunu ayýrabilir çok nadir durumda riba testide kararsýz kalabilir. Bu durumda ise polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) gibi daha ileri moleküler testler yapmak gerekebilir. Anti HCV ( ELiSA ile bakýlan testler) gibi RÝBA testi de þu anki aktif enfeksiyonla daha önceki geçirilmiþ enfeksiyonu ayýramaz, çünkü buda bir antikor tabanlý testdir .

Aktif hepatit C enfeksiyonunu gösteren testler ise þunlardýr.
HCV RNA testi (kalitatif)
HCV RNA testi (kantitatif - hece ve viral yük hesaplamasý)
Viral genotip tayini
Kalitatif hcv rna testi : Var veya yok þeklinde sonuç verirler. aktif enfeksiyon anýnda virüsün varlýðý ve tedavi sonunda virüsünün kaybolup kaybolmadýðý bu testle anlaþýlabilir.
Kantitatif hcv rna testi - Viral yük ölçümü : Kandaki virüs Partikül sayýsýný gösterir çoðunlukla tedavi verilecek hastalarda tedavi öncesi ve sonrasý takibi anlamak için kullanýlýr. Baþarýlý bir HCV tedavisinden sonra 4. hafta veya 12. haftada viral yük sayýsý en az 100 kat (2 log) düþme olmalýdýr.
Virüs genotip tayini :Hepatit C virüsünün altý major tipi vardýr, en sýk görülen ise genotip I dir. Genotip I genel olarak tedaviye diðerlerine göre daha zor cevap verir, bu nedenle de tedavisi daha uzun süre yapýlýr. Genotip 2 veri 3 de 24 hafta tedavi verilirken genotip I de bu süre uzatýlýr ve 48 hafta tedavi verilir. Genotip I de tedavi baþarý oraný yüzde 60-70 lerde iken genotip 2 ve 3 de baþarý oraný % 100 lere yakýndýr.


Anti hcv testleri
ELÝSA veya EIA Elisa metodu ile bakýlanlar, EIA-, EIA-II ve EIA- olarak birkaç çeþit tarama testi geliþtirilmiþtir.
Elisa I - on altý haftada, elisa 2 on haftada, elisa III ise 8 haftada seropozitiviteyi yakalamaktadýr böylece el pencere dönemi sekiz haftaya kadar düþebilmiþtir.
Ýmmun sistemi baskýlý hastalarda, HIV hastalarýnda, diyaliz hastalarýnda, nakil hastalarýnda hcv enfeksiyon olduðu halde anti hcv tespit edilemeyebilir. Bu hastalarda anti hcv negatif olsa dahi hcv rna testi çalýþýlmalýdýr.
Anti hcv pozitif olan hastalarda hcv pcr negatif olduðunda bu anti hcv pozitifliðinin yanlýþ pozitif olup olmadýðýný anlamak için riba-2 ve riba-3 testleri yapýlabilir. Yanlýþ pozitiflik de riba negatif çýkarken daha önce geçirilmiþ þu anda tamamen atlatmýþ olanlarda ise negatif çýkacaktýr. Riba 2 testide elisa gibi C-22, C-100 antijenlerine karþý olan antikorlarý kullanýr. Riba testi tarama amaçlý kullanýlmaz daha çok yanlýþ pozitifliði ayýrmak için kullanýlýr. Hastalar hcv enfeksiyondan iyileþtikten sonra yýllarca antikor taþýyabilirler ve bu antikorlar elisa veya riba yöntemiyle yýllarca pozitif kalabilirler. Anti hcv pozitif ve riba testi negatif ise bu anti hcv pozitifliði yalancý bir pozitifliktir. Bu durumun istisnalarý ise yeni akut enfeksiyon geçirenler, immun süprese olanlar, immun sistemi baskýlanmýþ olanlar, nakil hastalarý gibi veya diyaliz hastalarýdýr. Bunlar antikor oluþturulamayabilir. Klinik uygulamada EIA ile yani elisa ile bakýlan ve anti hcv negatif bulunan hastalarda daha fazla bir test yapmaya gerek yoktur .
Elisa ile anti hcv pozitif olan hastalarda hcv rna yapýlmalý hcv rna negatif ise anti hcv yalancý pozitif mi yoksa daha önce geçirilmiþ bir enfeksiyonmu bun ayýrdetmek içinde riba testi yapýlmalýdýr .

Moleküler testler:
nükleik asit testleri iki türlüdür, kalitatif ve kantitatif (nicel yada nitel, niteliksel veya niceliksel, var yok veya sayýlabilir) þeklinde açýklanabilir. Kalitatif testlerde sonuç pozitifsin beyan negatif, var veya yok þeklindedir. Bunlarda bir alt sýnýr mevcuttur mililitrede 50 enternasyonal ünitenin (IU) altýný göremezler. Bu testlerden amplicor pcr ölçümü (Roche diagnositcs) ve Versant tma ölçümü (Siemens health care diagnostics) iki adet mevcuttur. Amplicor reverse transcripsiyon zincir reaksiyonunu kullanýr versand ölçümü ise transcription mediated amplifikasyon metodunu (tma metodunu)) kullanýr.

Kalitatif testler hcv enfeksiyonunun teþhisinde ve tedavi sonunda kalýcý cevabý ölçme esnasýnda daha çok kullanýlýr. Kantitatif testler ise real time PCR metodu ile yapýlýr. Bunlarda alt limit mililitrede 10 ila 15 IU ya kadar düþer. Ayrýca dinamik aralýk ise 10 ile 100 milyon ünite arasý sonuç verebilir. bDNA metodunda sinyal amplifikasyonu kullanýlýr. Daha kolay olmasýna raðmen bunlarda limit 615 IU/ml kadar yükselmektedir. Kantitatif ölçümler daha çok tedavinin yürüdüðü aþamalarda önemlidir. Örneðin genotip I b hepatit c enfeksiyonu tedavisinde 12. haftada erken virolojik cevap (EVR) olmadýðý, yani virüs sayýsýnýn iki log (100 kat) düþmediði kantitatif testlerle gösterilir ve tedavi sonlandýrýlýr. Hýzlý virolojik cevap (RVR- rapid virologic response) ise ilk 4 haftada hcv rna seviyesinin tespit edilemeyecek kadar düþmesini gösterir ki bu da kalýcý virolojik yanýtýn olacaðýnýn iyi bir göstergesidir. Hýzlý virolojik cevap 4. haftada bakýlýr, erken virolojik cevap ise 12. Haftada bakýlýr. Öte yandan real time PCR testleri hem kantitatif hemde kalitatif testlerin özelliklerine sahip olduðu için giderek fazla oranda laboratuvar tarafýndan kullanýlýr.

HCV genotipleri
Birden 6 ya kadar genotipler mevcuttur, ayrýca Ia , I b gibi alt tiplendirmeler mevcuttur. Tedavi süresine karar vermekte genotipler etkilidir. Bu nedenle tedavi öncesinde test edilmelidirler. Örneðin genotip I b, 48 ait tedavi görmesi gerekirken, genotip 2 ve 3 te 24 haftalýk tedaviler yetmektedir.

Karaciðer biyopsisi: Hepatit c enfeksiyonda karaciðer biyopsisinin mutlaka yapýlýp yapýlmamasý tartýþmalýdýr. Teþhis açýsýndan karaciðer biyopsisine gerek yoktur, ancak tedavi aþamasýnda bazý faydalarý vardýr.
Karaciðer histolojisi hastalýðýn evresini ve hastalýðýn prognozunu tahmin etmek açýsýndan faydalýdýr. Örneðin hepatit c hastasýnda, siroz var ise, hepatitsel güller karsinom geliþmesi açýsýndan alfa feto protein düzeyi bakýlarak, varis varlýðý açýsýndan ise gastroskopik incelemeler yapýlarak takip edilebilir. Ayrýca siroz hastalarýnda tedavi esnasýnda ilaca baðlý yan etki komplikasyonlarý daha yüksek olacaðýndan tedavi dozu baþlangýçta dahi daha düþük tutulabilir.
Bununla birlikte örnekleme deðiþkenliði karaciðer biyopsisi açýsýndan bir sorundur. Yani alýnan örnek ortalama hasarý temsil etmeyebilir, daha az hasarlý bölgeye rastlayabileceði gibi, ortalamaya göre daha çok hasarlý bölgeye de rastlayabilir. Örneklemeye deðiþkenliðinden dolayý siroz hastalarýnýn % 15 i olduðundan daha aktif görünebilmektedir bunu engellemek için en az 25 mm uzunluðunda bir biyopsi veya biyopsi örneðinde en az on portal alan görülebilmelidir .

Karaciðer biyopsisi birlikte olan diðer hastalýklarý teþhis açýsýndan da fayda saðlayacaktýr. Örnek; örneðin demir depolamasý hastalýðý veya yaðlý karaciðer

Ýnvazif olmayan fibroziz ölçme metotlarý:
Henüz non invazif fibroz ölçme metotlarýnýn hiçbirisi rutin kullanýmda deðildir ancak ileride rutin kullanýma girilebileceði düþünülüyor. Karaciðeri biyopsisinin yerini henüz alamamýþtýr .