Genel Bilgiler
Giriş
Çatlak nedir?
Makat cildindeki yýrtýða anal fissür veya çatlak denir. Bu çatlaðýn boyu oldukça küçük (5-10 mm arasýnda) olmasýna raðmen makat bölgesinin aðrý duyusunun fazla olmasýndan dolayý kiþiyi çok rahatsýz eder.
Daha çok genç ve orta yaþtaki kiþilerde görülür.
Makatta kanama, aðrý ve þiþlik yapan hastalýklar arasýnda en fazla görülen hemoroid ile sýklýkla karýþtýrýlýr. Ancak þikayetleri benzer bu iki hastalýðýn tedavileri oldukça farklýdýr.
Etioloji, sebepler, risk faktörleri
Genellikle kabýzlýk sonrasý katýlaþan dýþký, çýkarken çok ince olan makat cildinde yýrtýlmaya sebep olur. Kabýzlýk, dolayýsýyla katý-sert dýþký devam ettikçe her dýþkýlamada yýrtýlma tekrar eder, yýrtýk iyileþme fýrsatý bulamaz. Dýþkýlama esnasýnda makat açýlýrken çatlaðýn da açýlmasý þiddetli aðrýya sebep olur. Bu aðrýdan çekinen hastalar dýþkýlama yapmak istemez. Bu durum içerde bekleyen dýþkýnýn daha da katýlaþmasýna yol açar. Sonunda çýkan dýþký daha da sert ve yarayý (çatlaðý) daha çok tahriþ eder hale gelir. Bu bir kýsýr döngü halinde devam eder.Yakınmalar
Belirtileri nelerdir?
Dýþkýlama esnasýnda aðrý (bu aðrý tuvaletten sonra da devam eder), az miktarda kanama ve kabýzlýk, bazen ele gelen küçük þiþlik esas belirtilerdir. Ayrýca kaþýntý, otururken sýzlama olabilir.
Çatlak olduðu nasýl anlaþýlýr?
Sadece ilgili uzman hekimin çatlaðý görmesi teþhis için yeterlidir. Herhangi bir tetkike ihtiyaç yoktur.
Baþka hastalýk olamaz mý?
Hastanýn þikayetleri ile muayene bulgularý uyuþuyorsa baþka bir hastalýk düþünülmez. Ama çatlaðýn görünümü, çok sayýda çatlak olmasý, baþka hastalýklarý düþündürecek þikayetler olmasý ek araþtýrmayý gerektirir.
Medikal tedaviler
Tedavisi nasýldýr?
Tedavinin esasý, kabýzlýðý düzeltmek ve çatlaðýn iyileþmesine zemin hazýrlamaktýr. Bunun için dýþký yumuþatýcýlar ve aðrý kesici merhemler kullanýlýr. Sýcak su torbasýna oturmak da çok faydalýdýr; hem aðrýyý keser hem de yara iyileþmesi için makat bölgesine kan akýmýný artýrýr. Beslenmenin bol posalý olmasý da (bol meyve sebze, kepekli ekmek, bol su, kuru kayýsý, kuru incir vd) kabýzlýðý gidermek için önerilir.
Yeni baþlamýþ (bir aydan yeni) ve görüntüsü iyileþme umudu veren çatlaklar ilaç tedavisi ile büyük oranda düzelirler. Ancak ilaçlarla düzelmeyen veya artýk kronikleþmiþ çatlaklar ameliyat ile tedavi edilirler.
Ameliyattan baþka tedavi yöntemi var mýdýr?
Ameliyat haricinde de bir kýsým iþlemlerle çatlaðýn iyileþtirilmesi mümkündür (Nitrik oksit, kalsiyum kanal blokörleri, botilyum toksini gibi). Ancak bu yöntemlerle baþarý ameliyata göre düþüktür ve tekrarlama ihtimali daha fazladýr.
Cerrahi tedaviler
Ameliyatý nasýldýr?
Anal fissür ameliyatý, aðrý sebebiyle sürekli kasýlan ve bu yüzden makat bölgesine kan akýmýnýn azalmasýna yol açan kas grubundan bir miktar kesilerek kan akýmýnýn artýrýlmasý iþlemidir. Çoðu kere çatlaðýn kendisine bir iþlem uygulanmaz. Ama çatlaðýn ucunda ele gelen þiþlik fazlaysa yada yara iyileþmesini hýzlandýrmak gerekiyorsa çatlak çýkarýlabilir.
Ameliyat oldukça kýsa (5-15 dk) ve baþarý þansý çok yüksek bir iþlemdir. Bu ameliyat lokal anestezi ile olabileceði gibi belden uyuþturma veya tamamen uyutma þeklinde de yapýlabilir. Ancak iþlemin kýsa süreli olmasý, endiþe, utanma hissi gibi sebeplerle genel anesteziyle olmasý tercih edilir.
Ameliyatýn yan etkisi var mýdýr?
Kas kesilmesine baðlý olarak nadiren gaz kaçýrma þikayeti olabilir.
Ameliyat sonrasý ne zaman normal hayata dönülür?
Bu ameliyat sonrasý genellikle ayný gün hastalar evine gidebilir. Ýlk dýþkýlama esnasýnda az miktarda kanama ve aðrý olabilir; sonrakilerde bu þikayetler kaybolur. Ertesi günü normal hayata dönülür. Oturma esnasýnda aðrý olursa sýcak su lastiði üzerine oturmak yeterlidir.
Ameliyattan sonra çatlak tekrar eder mi?
Çatlak ameliyatýnýn baþarýsý çok yüksektir ve tekrarý pek görülmez. Ancak hastanýn da ameliyat sonrasý kabýz olmamasý ve yara iyileþmesini saðlayýcý tedbirleri uygulamasý gerekir.
Giriþ
Çatlak nedir?
Makat cildindeki yýrtýða anal fissür veya çatlak denir. Bu çatlaðýn boyu oldukça küçük (5-10 mm arasýnda) olmasýna raðmen makat bölgesinin aðrý duyusunun fazla olmasýndan dolayý kiþiyi çok rahatsýz eder.
Daha çok genç ve orta yaþtaki kiþilerde görülür.
Makatta kanama, aðrý ve þiþlik yapan hastalýklar arasýnda en fazla görülen hemoroid ile sýklýkla karýþtýrýlýr. Ancak þikayetleri benzer bu iki hastalýðýn tedavileri oldukça farklýdýr.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Genellikle kabýzlýk sonrasý katýlaþan dýþký, çýkarken çok ince olan makat cildinde yýrtýlmaya sebep olur. Kabýzlýk, dolayýsýyla katý-sert dýþký devam ettikçe her dýþkýlamada yýrtýlma tekrar eder, yýrtýk iyileþme fýrsatý bulamaz. Dýþkýlama esnasýnda makat açýlýrken çatlaðýn da açýlmasý þiddetli aðrýya sebep olur. Bu aðrýdan çekinen hastalar dýþkýlama yapmak istemez. Bu durum içerde bekleyen dýþkýnýn daha da katýlaþmasýna yol açar. Sonunda çýkan dýþký daha da sert ve yarayý (çatlaðý) daha çok tahriþ eder hale gelir. Bu bir kýsýr döngü halinde devam eder.
Semptom ve Yakýnmalar
Belirtileri nelerdir?
Dýþkýlama esnasýnda aðrý (bu aðrý tuvaletten sonra da devam eder), az miktarda kanama ve kabýzlýk, bazen ele gelen küçük þiþlik esas belirtilerdir. Ayrýca kaþýntý, otururken sýzlama olabilir.
Çatlak olduðu nasýl anlaþýlýr?
Sadece ilgili uzman hekimin çatlaðý görmesi teþhis için yeterlidir. Herhangi bir tetkike ihtiyaç yoktur.
Baþka hastalýk olamaz mý?
Hastanýn þikayetleri ile muayene bulgularý uyuþuyorsa baþka bir hastalýk düþünülmez. Ama çatlaðýn görünümü, çok sayýda çatlak olmasý, baþka hastalýklarý düþündürecek þikayetler olmasý ek araþtýrmayý gerektirir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Tedavisi nasýldýr?
Tedavinin esasý, kabýzlýðý düzeltmek ve çatlaðýn iyileþmesine zemin hazýrlamaktýr. Bunun için dýþký yumuþatýcýlar ve aðrý kesici merhemler kullanýlýr. Sýcak su torbasýna oturmak da çok faydalýdýr; hem aðrýyý keser hem de yara iyileþmesi için makat bölgesine kan akýmýný artýrýr. Beslenmenin bol posalý olmasý da (bol meyve sebze, kepekli ekmek, bol su, kuru kayýsý, kuru incir vd) kabýzlýðý gidermek için önerilir.
Yeni baþlamýþ (bir aydan yeni) ve görüntüsü iyileþme umudu veren çatlaklar ilaç tedavisi ile büyük oranda düzelirler. Ancak ilaçlarla düzelmeyen veya artýk kronikleþmiþ çatlaklar ameliyat ile tedavi edilirler.
Ameliyattan baþka tedavi yöntemi var mýdýr?
Ameliyat haricinde de bir kýsým iþlemlerle çatlaðýn iyileþtirilmesi mümkündür (Nitrik oksit, kalsiyum kanal blokörleri, botilyum toksini gibi). Ancak bu yöntemlerle baþarý ameliyata göre düþüktür ve tekrarlama ihtimali daha fazladýr.
Cerrahi tedavi
Ameliyatý nasýldýr?
Anal fissür ameliyatý, aðrý sebebiyle sürekli kasýlan ve bu yüzden makat bölgesine kan akýmýnýn azalmasýna yol açan kas grubundan bir miktar kesilerek kan akýmýnýn artýrýlmasý iþlemidir. Çoðu kere çatlaðýn kendisine bir iþlem uygulanmaz. Ama çatlaðýn ucunda ele gelen þiþlik fazlaysa yada yara iyileþmesini hýzlandýrmak gerekiyorsa çatlak çýkarýlabilir.
Ameliyat oldukça kýsa (5-15 dk) ve baþarý þansý çok yüksek bir iþlemdir. Bu ameliyat lokal anestezi ile olabileceði gibi belden uyuþturma veya tamamen uyutma þeklinde de yapýlabilir. Ancak iþlemin kýsa süreli olmasý, endiþe, utanma hissi gibi sebeplerle genel anesteziyle olmasý tercih edilir.
Ameliyatýn yan etkisi var mýdýr?
Kas kesilmesine baðlý olarak nadiren gaz kaçýrma þikayeti olabilir.
Ameliyat sonrasý ne zaman normal hayata dönülür?
Bu ameliyat sonrasý genellikle ayný gün hastalar evine gidebilir. Ýlk dýþkýlama esnasýnda az miktarda kanama ve aðrý olabilir; sonrakilerde bu þikayetler kaybolur. Ertesi günü normal hayata dönülür. Oturma esnasýnda aðrý olursa sýcak su lastiði üzerine oturmak yeterlidir.
Ameliyattan sonra çatlak tekrar eder mi?
Çatlak ameliyatýnýn baþarýsý çok yüksektir ve tekrarý pek görülmez. Ancak hastanýn da ameliyat sonrasý kabýz olmamasý ve yara iyileþmesini saðlayýcý tedbirleri uygulamasý gerekir.