Genel Bilgiler

Endometriozis nedir?

  Endometriozis hormona hassas rahim iç tabakasý (endometrium)nýn rahim(uterus) dýþýnda olmasý, oralarda büyümesi, geliþmesi ile ilgili bir durumdur.

  Endometriozisin nedeni nedir?

 Endometriozisin nedenleri üzerinde çalýþmalar günümüze kadar çokça yapýlmýþ ve yapýlmaya devam etmektedir.Bugüne kadar kesin nedeni hala bilinmemektedir.Endometriozis nedenleri üzerine çeþitli varsayýmlar ileri sürülmektedir.Bu teoriler þulardýr;
                   -Retrograd(ters yön)menstürasyon
                   -Doðuþtan embriyonik kalýntýlardan geliþme
                   -Kan damarlarý(lenfatik ve vasküler) yolu ile yayýlým
                   - Vücut iç organlarý örten epitelin(çölomik epitel) deðiþimi(metaplazisi)
                   -Ýatrojenik(giriþimsel) nedenler
                   -Baðýþýklýk sistemindeki(immunolojik) defektler  
                  - Diðer faktörler(genetik,hormonsal,çevresel fatörler)
                  -Entegre görüþ.Bu görüþe göre endometriozis geliþimi genetik,anatomik,hormonsal,immunolojik ve çevresel risk faktörlerinin birleþimi sonucu geliþir.

                    
  Endometriozis toplumda ne kadar sýklýkta,hangi yaþlarda görülür?
 
 Endometriozis 12-80 yaþlarý arasýnda,ortalama olarak 28 yaþýnda en sýk görülür.Üreme çaðýndaki kadýnlarda %2-50 arasýnda gözükür.Ýnfertil(kýsýr)kadýnlarýn %20-40 da gözükür.

  Endometriozisde lezyonlar en çok hangi yerlerde gözükür?

 -En sýk yumurtalýklar(over) %75,karýn alt arka boþluðu bölgesi(douglas)%46,kadýn iç genital organlarýný birbirine çevrelerine baðlayan baðlar(ligamentler)%36,karýn boþluðunu örten tabaka(periton)%35 oranýnda tutar.Tüpler %5-10 oranýnda tutulur.
  -Daha az oranda idrar yollarý,idrar torbasý,baðýrsaklar,akciger,kalp,beyin,göz, eski ameliyat kesi yerlerinde,doðum kesilerinde,göbek baðýnda  gözükebilir.
 
  Endometriozisde lezyonlarýn renkleri ve görünümü nasýldýr?
  
  Endometriozisde odaklarýn görünümü,rengi ve boyutlarý hastalýðýn þidetine,aktif(kanama) olup olmadýðýna,süresine,yayýlým yerlerine ve iyileþme evresinde olup olmadýðýna göre çeþitli þekillerde ve renklerde olabilir.Açýk koyu tonlarda olanlar aktif,beyaz renklerde olanlar kronik ve iyileþme evresindeki lezyonlarý genelde gösterirler.Endometriozis odaklarý mavi-siyah,koyu kahverengi,açýk kýrmýzý,yeþil,beyaz mor kahvrengi renklerde gözükebilirler.Lezyonlar barut yanýðý veya dað çileði görünümünde olabilir.

Endometriozisin ailede bulunma olasýlýðý kaçtýr?
 
 Birinci derece akrabasýnda endometriozis olan kiþinin kendisinde endometriozis bulunma olasýlýðý %7 dir.Genetik geçiþ multifaktöreldir.

  Endometriozisi tespit edebileçek bir kan belirteçi var mýdýr?

 Endometriozis odaklarýný tespit edecek belirteçler üzerinde çalýþmalar devam etmektedir.Ca 125 belirteci üzerinde en çok çalýlþýlanýdýr.Genelde þiddetli endometriozisde yükselir, endometriozisin büyüklüðü,evresi ve yayýlýmý hakkýnda bize yardýmcý bilgi verir.

  Endometriozis hastalýðýnýn belirtileri nelerdir?
  
  -En sýk belirti önceleri adetlerinde sancýsý olmayan kiþilerde sonradan adet sancýsýnýn(sekonder dismenore) geliþmesidir.Adet sancýsý bel ve kasýk aðrýlarý ile beraber olabilir.
  -Ýliþki sýrasýnda aðrý(disparoni) aðrý olabilir.
  -Kýsýrlýk(infertilite) endometriozisin en önemli þikayetlerinden biridir.
  -Endometriozis tuttuðu yere göre belirti verebilir.Ýdrar yollarýný tutarsa adet dönemlerinde kanama idrar yanmasý,idrar yollarýnda týkanma,baðýrsaklarý tutarsa aðrýlý büyük abdest ve büyük abdestte kanama,akciðerleri tutarsa adet döneminde öksürük ve kanlý balgam,gözü tutarsa gözde adet döneminde kanama ve kýrmýzýlýk,beyini tutarsa adet döneminde baþ aðrýlarý gibi belirtiler olabilir.Ameliyat ve doðum kesi yerlerini tutmuþsa adet dönemlerinde kesi yerlerinde kanama görülür.

                     

   Endometriozisde adet(menstürasyon)aðrýsýnýn karekteri,yayýlýmý þiddeti nasýldýr?

 Endometriozisde adet sancýlarý önceleri adet sancýsý yaþamayanlarda sonraki adetlerinin aðrýlý olmasý(sekonder dismenore) þeklinde belirti vermeye baþlar.Endometriozisde adet sancýsý; aðrý tipik olarak adetlere çok yakýn günlerde baþlar ve adetliken devam eder,adetin ilk günleri þiddetti dahada artar ve sonraki adet günlerinde þiddeti azalarak adet kesildikten sonra sacýlar kaybolur.Adet sancýsý kasýklarda,belde,yan ve alt karýnda olur bazen bacaklara kadar yayýlýr.Aðrýnýn þiddeti odaklarýn tutulum yeri,tutulum büyüklüðü ve aktiflik (kanamalý) durumuna göre hafifden aðýr aðrýya kadar deðiþir.Aðrý ile beraber bulantý ve kusma olabilir.

                     

    Endometriozisin en kesin tanýsý nasýl konulur?
 
 Endometriozisin en kesin tanýsý andometriozis odaklarýndan çeþitli  yöntemlerle alýnan örneðin histopatolojik olarak incelenmesi ile konulur. 

Endometriozisde radyolojik görüntüleme yöntemlerinin yeri var mýdýr?

 Endometriozisde görüntüleme yöntemlerinin lezyonlarý saptamadaki yeri endometriozis odaklarýnýn büyüklüðü ve yerleþimlerimlerine göre deðiþir.MR ve Ultrason en çok baþvurulan taný araçlarýdýr.MR diðer yöntemlerle karþýlaþtýrýldýðýnda en iyi yöntemdir.Derin endometriozis ve diðer sistemlerdeki büyük odaklar görüntüleme teknikleri ile gösterilebilir.

  Çikolata kisti(endometrioma) ne demektir?
 
 Yumurtalýklar endometriozisin en sýk tutulduðu yerdir.Her ay adet kanamasý bu yumurtalýktaki odaktada olur.Bu kanamalar zamanla kistik  geliþmelere yol açarlar.Bu geliþen kistin içi çikolata kývamýnda koyu renkli(beklenmiþ kanda koyu renk pigment maddesi birikir) bir sývý ile dolu olduðu için buna çikolata kisti denilmektedir.Bu kistler çeþitli boyutlarda tek veya çift yumurtada olabilirler.Bu kistler genelikle çevre ile yapýþýkdýrlar ve etraflarýnda endometriozis odaklarý vardýr.(altaki resim)Taný mr ve ultrasonla konulur.Tedavisi cerrahidir.

                  
  Endometriozis kýsýrlýða nasýl  ve hangi mekanizmalarla neden olur?

 Endometriozisin doðurganlýk(fertilite) üzerine bir çok yollarla olumsuz etkileri bulunmaktadýr.Bu etkiler tek tek veya birlikte olabilir.Bunlar iliþkiden baþlayarak  yumurtalýk rezervi,saðlýklý follikül geliþimi,yumurta(oosit) kalitesi,yumurtanýn tüpler tarafýndan alýnmasý,,spermin kadýn genital organlarýndaki göçü,döllenme,embriyo kalitesi,embriyo geliþim aþamalarý,embriyonun rahime  yolculuðu,embriyonun rahime saðlýklý bir þekilde tutunmasýna ve gebeliðin erken dönemlerine kadar herhangi bir safhada olumsuz etkilerde bulunabilir.

 Endometriozis tedavisinde yaklaþýmlar nelerdir?

 Endometriozis tedavisi kiþinin þikayetlerine göre deðiþir.Tedavide iki ana semptoma yaklaþým önemlidir.Aðrý þikayetinin tedavisi ve infertilitenin tedavisi. Jinekolog operatör Doktor Erkan Coþkun Web:tupbebekgebelik.net Tel:05424266893 Mail:erkancoskun_74 @hotmail.com Ýstanbul/Türkiye