Çene eklemi rahatsýzlýðý Nedir?

TMD, veya tam söyleniþi ile Temporomandibular Eklem Bozukluðu (Temporomandibular Joint Disorder), alt ve üst çeneyi birleþtiren baðýn düzgün þekilde çalýþmamasýdýr. Bu bað, vücuttaki en karmaþýk yapýlý eklemlerden biri olup alt çenenin öne, arkaya ve yana hareket etmesini saðlamakla görevlidir. Bu kas; lif, disk ve kemiklerden oluþan karmaþýk yapýnýn gerektiði þekilde çalýþmamasý sebebiyle olan herhangi bir problem çene eklemi rahatsýzlýðý olarak adlandýrýlýr. Sýklýkla çene eklemi rahatsýzlýðý meydana geldiðinde, bir an için çene yerinden fýrlayacakmýþ veya birbirine çarpacakmýþ ya da kilitlenecekmiþ gibi bir his oluþur. Bu düzen bozukluðunun kesin sebebinin ne olduðunu belirlemek ekseriyetle mümkün deðildir.

Çene Eklemi Rahatsýzlýðýnýn Belirtileri Nelerdir ?

Çene eklemi bozukluklarýnýn birçok iþaret ve belirtileri vardýr. Ekseriyetle bir insandaki rahatsýzlýðýn çene eklemi bozukluðu olup olmadýðýný bilmek zordur çünkü buna iliþkin belirtilenden biri ya da hepsi baþka problemlerde de görülebilir. Diþ hekiminiz klinik incelemelerde bulunarak ve gerekli filmleri çekmek suretiyle, bir týbbi ve diþ özgeçmiþinizi de tam belirleyerek, en uygun tanýyý koyar.

En çok görülen çene eklemi bozukluðu belirtilerinden bazýlarý þunlardýr:

• Kulaklarýn önünden baþlayan ve kafanýn gerikalaný ile boyna ve omuzlara yayýlan baþaðrýsý

• Yüzde yorgunluk hissi,

• Özellikle bir þeyi çiðnediðinizde, konuþtuðunuzda ya da aðzýnýzý geniþ açtýðýnýzda kulaðýn ön bölgesinde meydana gelen aðrý ve kaslarda gevþeklik,

• Aðzý açýp kapadýðýnýzda rastgele oluþan, sanki çene takýlýp kalmýþ hissi,

• Aðzý çok geniþ açamama,

• Çenelerin kilitlenmesi, takýlýp kalmasý veya çýkmasý,

• Aðzý açmayý zorlaþtýran yüz kaslarý spazmý veya diþlerinin normal oturmuyormuþ gibi olmasýndan oluþan ani, rahatsýz edici kapanýþ hissi,

• Aðzý açýp kapadýðýnýzda diþlerde çarpma, takýrdama veya çatýrdama sesleri veya çenede sürtme hissi,

• Esneme, aðzý geniþçe açma veya sakýz çiðneme nedeniyle meydana gelen aðrý

• Yüzün bir tarafýnda þiþme

• Bazý kiþilerde de ayrýca kulak aðrýsý, diþ aðrýsý, baþ aðrýsý (genelde migren gibidir), kulaklarda çýnlama, göz çevresinde aðrý ve basýnç ,baþ dönmesi ve duyma problemleri de görülmektedir.

Çene Eklemi Rahatsýzlýðý Nasýl Tedavi Edilir?

Çene eklemi rahatsýzlýðý için tek bir kati tedavi yöntemi olmamasýna karþýn, belirtileri önemli ölçüde azaltacak birçok deðiþik tedavi yöntemi bulunmaktadýr. Diþ hekiminiz aþaðýdakilerin bir ya da birkaçýný size tavsiye edebilir:

• Hafif ýsý uygulayarak veya kas gevþetici, aspirin veya benzeri tarzda aðrý azaltýcý ya da aðrý kesici ilaçlar almak suretiyle kas spazmlarýný ve aðrýyý bertaraf etmek,

• Kiþiye özel olarak yapýlarak diþlerin üzerine takýlan ve böylelikle onlarýn karþý çenedeki diþlere takýlmasýna engel olmak suretiyle çene sýkma ve gýcýrdatmanýn zararlý etkilerini azaltýcý, ýsýrma plaðý olarak da adlandýrýlan bir koruyucu plak (okluzal splint) takmak,

• Çenedeki kas basýncýnýn kontrol etmeye yarayan rahatlama tekniklerini öðrenmek,

• Diþ hekiminiz size stresi azaltmak üzere eðitim ya da danýþmanlýk almanýzý önerebilir,

• Çene eklemleriniz etkilenir ve diðer tedavi yöntemleri baþarýsýz olursa, o zaman çene eklemi ameliyatý önerilebilir.

ÇENE EKLEMÝ RAHATSIZLIÐINA ÝLÝÞKÝN TEMEL BÝLGÝLER

Temporomandibular Eklem Bozukluklarý (Temporomandibular Joint Disorders) (TMD) Nelerdir?

Temporomandibular eklem bozukluklar (TMD), bugün diþhekimliðindeki en tartýþmalý konulardan biridir. Çünkü diþ hekimleri ve doktorlar buna neyin sebep olduðunu ve nasýl engellenebileceðini halen tam olarak çözebilmiþ deðillerdir. Bu belirsizlik ayrýca çene eklemi rahatsýzlýðýnýn en iyi ne þekilde nasýl tedavi edileceði konusunda fikir birliði olmamasýndan da kaynaklanmaktadýr.

Bu konuda bir karmaþa mevcutsa da, çene eklemi rahatsýzlýðý genel bir hastalýktýr. 10 milyondan fazla Amerikalýnýn hayatýnda bir ya da birden fazla kez çene eklemi rahatsýzlýðý belirtilerine sahip olduðu saptanmýþtýr. Bu insanlarýn çoðunluðunu 20 ile 40 yaþ arasýndaki kadýnlar oluþturmaktadýr.

Araþtýrmalar insanlarýn %20 ile 30unun TMD belirtilerinden þikayet ettiklerini ortaya koymaktadýr. Bu konuda bazý anlaþmazlýklar olsa da TMD kadýnlarda erkeklere nazaran daha çok görülmektedir. Bunun sebebi ise net deðildir; ancak bir teoriye göre bunun sebebi kadýnlarda bilye ile oyuk arasýndaki diski düzgün pozisyonda tutan kolojenin yapýsal olarak daha farklý olmasýdýr; ki bu da birçok kadýnda TMDnin oluþmasýna sebep olabilecek, yerinden çýkmýþ disklerin görülmesinin nedeni olabilir. Bununla birlikte, bazý çalýþmalar, östrojen gibi hormonlarýn kadýnlarýn acýyý hissetme þekillerini etkileyebileceðini göstermiþtir.

Çene eklemi rahatsýzlýðýndan þikayet eden birçok kiþi için iyi haber ise, belirtilerin, onlarýn ciddi ve uzun süreli bir problemi olduðu anlamýna gelmemesidir. Nitekim, tedavi olsa da olmasa da bir kýsým insan daha iyi duruma gelmektedir. Fakat maalesef ki, bazý kiþiler ise yýllarca süren aðrý ve rahatsýzlýktan þikayet etmektedirler.

Çene Eklemi ve Çene Eklemi Rahatsýzlýðý

Çene eklemi rahatsýzlýðý tek bir, spesifik problem deðildir. Daha çok, temporomandibular eklem veya TMJ olarak da adlandýrýlan çene eklemini veya çiðnemeyi ve çenenin hareket etmesini kontrol eden kaslarý etkileyen bir grup etkenin oluþturduðu rahatsýzlýða verilen addýr.

Eðer parmaklarýnýzý kulaklarýnýzýn önüne koyar ve aðzýnýzý açarsanýz, hissettiðiniz hareket sizin çene ekleminizdir. O, kondil olarak adlandýrýlan, küçük bir bilye ve oyuk (yuva) birleþimidir. Glenoid fossa olarak adlandýrýlan oyuk ve küçük lifli disk, bilye ile oyuk arasýnda þok emici vazifesi görür.

Çene eklemi, bir bilye ve onun yerleþtiði oyuk gibidir. Aðzýnýzý açtýðýnýzda, bu bilye veya kemik çýkýntýsý (kondil) eklemdeki oyuðundan/yerinden çýkar; aðzýnýz kapattýðýnýzda ise, sözkonusu bilye kolaylýkla geriye, yerine girer. Yumuþak bir tampon veya disk, bu bilye ile oyuk arasýnda, onlarýn birbirlerine sürtmelerini engellemek ve çiðneme gibi hareketler neticesi meydana gelen þoklarý sindirmek üzere, bulunmaktadýr. Bunlarýn hepsini bir arada tutan ise, kafatasýndan alt çeneye kadar olan kaslardýr. Genellikle çene eklemi rahatsýzlýðýndan etkilenen kaslar çeneyi kapatmaya yarayanlardýr.

Çene eklemi, aðzýmýzý açýp kapatmamýzý ve çenelerimizi yanlara, öne ve arkaya hareket ettirmemizi saðlar. Netice itibarý ile konuþabilir, esneyebilir, çiðneyebilir ve yutabiliriz. Çenenizdeki iki eklemi de parmaklarýnýzý yüzünüzün iki yanýna, kulaklarýnýzýn önüne koyarak hissedebilirsiniz. Þimdi aðzýnýzý açýp kapatýn. Bilyenin oyuðun içine ve dýþýna doðru hareket ettiðini hissedeceksiniz.

Bugün, çene eklemi rahatsýzlýklarýný üç kategoriye ayýrmaktayýz:

• Çenedeki ve boyundaki kaslarý etkileyen problemler

• Yüzdeki kemikleri etkileyen problemler

• Yüzün kemiklerini ve kýkýrdaklarý etkileyen problemler

Bazý kiþilerde ise birden fazla kategoriye giren çene eklemi rahatsýzlýðý bulunmaktadýr.

Belirtiler

Çene eklemi rahatsýzlýðý birçok deðiþik tipte belirtiye sebep olabilir. Nitekim, sýklýkla çene eklemi rahatsýzlýðýna iliþkin bu belirtiler baþka hastalýklarýn belirtilerine de çok benzerdir. Bu durum, doktorlarýn taný koymakta zorlanmasýnýn en temel sebeplerindendir.

Cene eklemi rahatsýzlýðýnýn en genel belirtisi ise çene eklemlerinde ve çiðneme kaslarýndaki aðrý ve rahatsýzlýktýr. Diðer belirtiler ise;

Muhtemel Sebepler

Çene eklemi rahatsýzlýðýnýn sebepleri tam olarak anlaþýlamamýþtýr ancak sebep olarak:

• Çene, aðýz veya TMJde araba kazasý, kavga veya düþme neticesi meydana gelen yaralanma, (Çok büyük bir sandöviçi ýsýrýyormuþ gibi, aðzý çok geniþ þekilde açmak da çene ekleminin zarar görmesine sebep olabilir.)

• Çene eklemine çok fazla basýnç uygulanmasýna sebep olacak þekilde diþi bastýrmak veya sýkmak,

• Çene eklemindeki bilye ve oyuk arasýndaki yumuþak tamponun veya diskin yerinden çýkmasý,

• Yaralanamdan kaynaklanan kemik artriti veya römatizmal artrit gibi artritler,

• Kiþinin yüz ve çene kaslarýný sýkýþtýrmasýna veya diþlerini sýkmasýna/gýcýrdatmasýna (bruksizm)sebep olan stres,

• Kas spazmlarýný tetikleyen stres ya da direnç,

• Diþin hizalanmasýndaki zayýflýk (düzen bozukluðu) (malocclusion),

• Temporomandibular eklem artriti,

• Temporomandibular eklem tümörleri gösterilebilir.

• Romatizmal artrit ve kemik artriti gibi bazý genel týbbi problemler de temporomandibular eklemi etkileyebilir.