Güncelleme: 4/22/2009
Parmak emme, normal çocuklarda herhangi bir pisko-patolojik etken olmaksýzýn 3-4 yaþlarýna kadar görülen bir olgudur.Bebeklerin çoðu baþparmaklarýný ya da diðer parmaklarýný emerler. Zararsýz bir davranýþ olan parmak emmeye hemen bebeklerin tümünde rastlanmasýnýn en önde gelen nedeni,yeni doðan bebeklerin parmak emmeyi daha anne rahminde, (uterus) öðrenmiþ bulunmalarý ve doðuþtan sahip olduklarý en güçlü reflekslerden birinin emme refleksi olmasýdýr.Nitekim ender olarak yeni doðan bazý bebeklerin parmak ya da bileklerinde görülen kabarcýklar bunun bir sonucu olmaktýr.
Annelerin büyük bir çoðunluðu parmak emmenin açlýktan kaynaklandýðýný düþünürler.Oysa bu emme %50den %87lere varan yüksek bir oranda beslenmeye baðlý olmayan yaygýn bir davranýþ niteliðinde görülür.1 yaþ çocuklarýnýn hemen yarýsý parmaklarýný emerler.9 ayda itibaren uykuyla parmak emme arasýnda yakýn bir iliþkinin olduðu, uykusu gelen bebeðin parmaðýný aðzýna götürdüðü görülür. Çocuðu parmak emmeden vazgeçirmek üzere yapýlan çabalar, 3 yaþýna kadar çocuk tarafýndan dirençle karþýlanýr. Bazý bebekler yeni diþlerinin çýkmasý ,bazýlarý da zorlukla karþýlaþtýklarýnda utanma ve sýkýlma belirtisi olarak parmaklarýný emerler. Genellikle 18. ay dolaylarýnda sýklaþan parmak emmenin 4 yaþýna doðru kaybolmasý beklenir. Araþtýrmalar en geç 5-6 yaþlarýnda sona erdiði takdirde parmak emmenin zararýnýn olmadýðýný,ancak süregelmesi halinde diþlerde deformasyona neden olabileceðini kanýtlamýþtýr. Alt ýslatmada olduðu gibi, sürekli parmak emme alýþkanlýðý da psikolojik sorun ve gerginliklerin bir sonucu olarak geliþebilir.
Ebeveynler parmaðýný emen çocuklarýn çene kemikleri ve diþleri üzerinde ki etkilerini düþünerek endiþeye kapýlabilir. Parmak emmenin alt ve üst diþleri geri ittiði doðrudur. Parmak emmenin diþleri ne kadar etkilediði parmak emme süresine ve en önemlisi parmaðýn aðýzda ki duruþuna baðlýdýr. Süt diþlerinde oluþan bu deðiþiklik 6 yaþýndan sonra çýkan asýl diþleri etkilemediði iþaret etmektedir.
Emme fonksiyonu yeni doðmuþ çocuklarda çok kuvvetlidir. Ancak parmak emme ve dil emme alýþkanlýklarý ilk 1.5 sene normal olmakla birlikte 2 yaþýn sonunda kaybolur.Ancak parmak emme, emzik emme alýþkanlýðý devam edecek olursa henüz geliþmekte olan kas ve kemik yapýlarý üzerine basýnç uygulayarak diþlerin yer deðiþtirmesine yol açar. Bu durumda üst ön diþler öne alt ön diþler ise geriye doðru eðilir ve alt ve üst ön diþler arasýnda açýklýk meydana gelir.Alýþkanlýk býrakýlýrsa bu açýklýk kapanýr ancak 3.5 yaþýndan sonra kalýcýlýk artar. Parmak emme alýþkanlýðý gece uyurken de deva ederse daha etkili olur ve bunun sonucunda üst çenede darlýk (V þeklinde bir çene kavsi) meydana gelir.
Parmak emme alýþkanlýðý karþýsýnda anne babanýn yapacaðý en saðlýklý yaklaþým nedir?
Olayý telaþa kapýlmadan sabýrla karþýlamak ve sürekli ilgilenmekten kaçýnarak, çocuða bu alýþkanlýðýn bebekçe bir davranýþ olduðunu, baþkalarýný gözüne hoþ görünmeyeceðini basit bir dille anlatmaktýr. Aile içinde sürekli ayný alýþkanlýðý konu edilerek dikkatleri çocuk üzerine çekmek, bu nedenle telaþa ve gerginliði girmek ve çözüm amacýyla çocuðu sürekli eleþtirmek yanlýþ anne baba davranýþlarý arasýnda sayýlýr. Okul yaþýnda parmaðýný emme çocuk, öðretmenin uyarýsý, anne babasýnýn eleþtirisi, hatta arkadaþlarýný alaylarýný karþýn bu alýþkanlýðýný sürdürür. Bu durumda çocuða yapýlan olumlu tavsiye ve açýklamalarla psikolojik açýdan uyumunun saðlanmasý, sorunu ortadan kalkmasýna neden olabilir. Burada önemli olan, bir gerileme (regression) belirtisi sayýlan bu alýþkanlýðý oluþturan etkenlerin ana baba tarafýndan keþfedilerek ortadan kaldýrýlmasý. Örneðin,yeni bir kardeþin doðumu,çocukta bu tür bir alýþkanlýðýn baþlamasýna neden olabilir.Cývýldayan, emekleyen, parmak emip týrnak yemeye baþlayan çocuk ,bu tür bebekleþme hareketleriyle kaybettiði ilgiyi kazanma savaþýmýna girer. Daha önce de belirttiðimiz gibi, kardeþin doðumundan önce çocuðun hazýrlanmasý, kardeþin varlýðýna karþýn çocuðun statüsünün devam edeceði ve onun yerinin ayrý olduðu konusunda çocuðun ikna edilmesi, kardeþin yardýma muhtaç bir yakýný olmasý nedeniyle elbirliðiyle ona bakma gereðine çocuðun inandýrýlmasý ondaki gerginliði azaltýr. Böylelikle bu gerginlikten kaynaklanan alýþkanlýklar da zamanla kaybolur. Alt ýslatma benzerliði nedeniyle parmak emme de yaþla azalýr.Bu konuda da yine özellikle ilk çocukluk döneminde tedaviden kaçýnýlmalýdýr.Okul öncesi dönemindeki parmak emme ya da alt ýslatma durumunda gereksiz telaþ yerine, olayýn temelinde anne babanýn da etkisi bulunduðu düþünülerek uzmanlarca sabýrlý ve sürekli bazý eðitimsel önlemler uygulanmalýdýr.
Parmak emmenin giderilmesi için alýnacak önlemler
Anne ve babaya parmak emmenin ilk dönemlerde zararsýz bir faaliyet olduðu açýkça anlatýlmalýdýr. Parmak emmenin biraz önce deðindiðimiz gibi diþ deformasyonlarýna sebep olmadýðý, bir hastalýk mahiyetinde olmadýðý açýkça anlatýlmalýdýr. Çünkü buna inanan anne, baba ve aile büyükleri ömür boyu sürecek bu kötü alýþkanlýktan çocuklarýný vazgeçirmek için çok þiddetli tedbirlere baþvururlar. Hatta çocuklarýn parmaklarýna acý biberler sürenler, dayak atanlar, ellerini kollarýný arkadan baðlayanlar,eline parmaklarýna iðne batýrýp onlar unutamayacaklarý acý verecek cezalar uygularlar. Bu tenkitler, azarlamalar, dayak atmalar, parmaða acý sürmeler çocukta olumsuzluðun yükselmesine neden olabilir. Anne babayý rahatsýz etmek için bir davranýþ olarak kalmasýný pekiþtirebilir.(D. Çaðlar-1981)
Parmak emme kendi baþýna çocuklukta ve sonradan uyumu etkileyen bir alýþkanlýk deðildir. Özel bir düzeltici tedbir olmayý da gerektirmez. Ancak parmak emmeye baþlayan veya bunu alýþkanlýk haline getirmiþ çocuklara bu alýþkanlýklarý terk etmeleri için uygun olmayan tedbirlerin, cezalarýn uygulanmasý sonucu bir çok uyum ve duyusal problemlerin ortaya çýkmasýnýn nedeni olabilir. Basit bir alýþkanlýðý terk ettirmek için uygulanan metotlar durumla ilgisi olmayan yeni ve kronik bazý uyum bozukluklarýna sebep olabilir. (D. Çaðlar-1981)
Küçük yaþlarda çocuklar uygun þekilde beslenmelidir. Gýda ve anne sütünün kalitesi yanýnda çocuðun gýda verilirken tutumuna özel bir yer ve önem vermek gerekir. Çocuk gerek anne memesinden ve gerekse biberonla beslenirken annenin göðsüne onun sýcaklýðýný duyacak þekilde yaklaþtýrýlmalýdýr. Bir taraftan çocuða gýdasý veya meme verilirken diðer taraftan anne çocuða gözlerinden sýcak sevgi akýtmalýdýr. Çocuðun gevþek tutulmasý,hýrpalanarak, azarlanarak gýda verilmesi büyük bir anlam taþýmaz, haysiyet sahibi bir gence al zýkkýmlan diye yiyecek vermenin yaptýðý etkiyi yapar.(D. Çaðlar-1981) . Uygar insanlarýn köpekleri beslerken yaptýðý içtenliði insan yavrusundan esirgerler. Uygun þekilde beslenme bu problemin ortaya çýkmasýnda en büyük engel teþkil eder.(D. Çaðlar-1981)
Belki çocuk parmak emme veya lastik meme emmeden özel bir haz duyabilir. Bu hiçbir zaman zararlý bir alýþkanlýk deðildir. Normal davranýþlar ve iliþkiler yoluyla bu alýþkanlýk 1 yaþýnýn sonunda terk edilebilir.(D. Çaðlar-1981)
Eðer çocuk yürümeye baþladýktan veya 1 yaþýndan sonrada bunu yapýyor yani parmaðýný emiyorsa bu çocuðun fazla yorgun, rahatsýz, mutsuz, sýkýntýlý, üzüntülü olduðunun belirtisidir. Çocuðun durumunun incelenmesi düzeltici tedbirlerin yalnýz bir belirti olan parmak üzerinde deðil bütün durumu düzeltmeye yöneltilmesi gerekir. Çünkü parmak emmenin asýl nedenleri ortadan kalkmadýkça çocuk parmak emmeye devam edecektir. (D. Çaðlar-1981)
Çocuða uygun dinlenme, geniþ ve çeþitli faaliyet olanaklarý, oyun ortamlarý meþgul olmak için olanaklar saðlanmalýdýr.
Anne babanýn uygun olmayan davranýþlarý düzeltilmelidir. Çocuklara bu alýþkanlýðýndan dolayý þiddet hareketleri uygulanmamalý ve çocuk batýl fikirlerle korkutulmamalýdýr.
Mükafat vaadi, çocuðun bunu terk etme arzusunu ve gücünü harekete getirecek, çeþitli tedbirler çocuðu harekete getirerek çocuðun bunu býrakmasýný saðlayabilir. Çocuk parmaðýný aðzýna götürdüðü zaman uyarýcýlýk yapacak zararsýz acý mayi sürülmesi ve geceleri hatta gerekiyorsa gündüz çocuða eldiven takýlmasý, alýþkanlýðý sona erdirmesi için iyi bir hatýrlatýcý olabilir.
Çocuða bilhassa kendi kendini kontrol etmek için, isterse bu alýþkanlýðý terk edeceði inancýný kazandýrmak, alýþkanlýðý yenmek için iyi bir hatýrlatýcý olabilir.
Çocuk 4-5 yaþlarýna geldiðinde parmaðýný emmeye devam ediyorsa kendisine telkinlerde bulunmak faydalý olabilir. Çocuða bu yaptýðýnýn çocukça bir davranýþ olduðu baþkalarýnýn gözüne hoþ görünmediði onun anlayabileceði bir dille anlatýlýr. Çocuklar bu yaþlarda genellikle büyük bir insan gibi olmaya, ebeveyni taklit etmeye özenir. Çoðu zaman onlar gibi davranýr. Ebeveyn çocuðun bu durumunu çok iyi deðerlendirmelidir. Kendilerinin parmak emmediklerini, çünkü bu durumun pek hoþ olmadýðýný söylemeleri çoðu zaman etkili olabilir.(S. Gizer-1996)
Çocuðun erken memeden kesilmesinin karamsar, sadist geç memeden kesilmesininse güvenli ve iyimser bir kiþilik geliþtirdiði açýklanmýþtýr.(H. Yavuzer-1997)
