Myom Nedir? Değişik nedenlerle
jinekoloğa giden pek çok kadının arkadaşlarına biraz da korkarak "bende
ur varmış" dediğine birçoğumuz şahit olmuşuzdur. Halk arasında ur
olarak adlandırılan bu durum aslında "myom"dur. Söylenmesinin
zorluğundan mı nedir myom kelimesi halk arasında ; miyon, müyon, muyom,
myon gibi şekillerde de yanlış olarak telaffuz edilmektedir.
Tıbbi
literatürde "fibroid, uterin fibroid" ya da "leiomyoma" adı da verilen
myomlar, içlerinde düz kas ve bağ dokusu içeren iyi huylu (kanser
olmayan) kitlelerdir.
Büyüklükleri toplu iğne başından karpuz büyüklüğüne kadar değişkenlik gösterir. Kadın pelvisinde en sık görülen tümördür.
İyi
yanı hemen her zaman iyi huylu olması ve kansere dönme olasılığının
ihmal edilebilecek kadar düşük olmasıdır. Hastaların %75’i kendisinde
myom olduğundan dahi habersizdir.
Kötü yanı ise her 4-5
kadından birinde ortaya çıkmasıdır. Büyüklüklerinin çok değişken olması
nedeni ile bu oranın aslında gerçeği yansıtmadığı, dikkatli bir
inceleme yapılacak olursa myom görülme sıklığının %80’den daha fazla
bulunacağı ileri sürülmektedir.
Tek bir tane olabileceği gibi sayılamayacak kadar çok da olabilir.
Her bir miyom kitlesine "miyom nüvesi" adı verilir. Genelde birden fazla sayıda olma eğilimindedir.
Miyomlar
sıklıkla 30-40 yaşlar arasında ortaya çıkar ve hormon tedavisi
almayanlarda menopoz sonrası küçülür. Ergenlik öncesi görülmesi son
derece nadirdir.
Miyomlar genelde birden fazla sayıdadır. Bazen
ise tek bir myom nüvesi belirgin derecede büyüyebilir ve çok büyük
boyutlara ulaşabilir. Bu gibi hastalarda da büyük olasılıkla bir kaç
milimetrelik bile olsa başka myom nüveleri de mevcuttur.
Miyomlar
rahimde büyümeye neden olurlar. Myomlu bir rahmin büyüklüğü ifade
edilirken gebelik cesameti tanımı kullanılır. Gebelik sırasında hangi
haftada rahimin ne kadar büyüdüğü bilindiği için myomlu bir rahimin
muayenesinde de bu bilgiden yararlanılır ve rahim büyüklüğü örneğin 6
haftalık ya da 8 haftalık gebelik cesametinde şeklinde tanımlanır.
Rahim (Uterus) Anatomisi Uterusun
(rahim) kalın duvarı üç tabakadan oluşur. Bunlardan en içte olanı
"endometrium" adını alır, adet siklusu boyunca değişimler gösterir ve
eğer gebelik olmaz ise dökülerek adet kanaması ile birlikte atılır.
Ortadaki
kas tabakasına "myometrium" denir. Uterusun en kalın tabakasıdır ve
istemsiz çalışan düz kaslardan oluşur. Bu kaslar adet kanaması
esnasında rahim içinde biriken kanı, doğum esnasında ise bebek ve
plasentayı rahim dışına atmak için kasılır.
Uterusu dışarıdan
çevreleyen zar tabakasına ise "seroza" ismi verilir. Bu tabaka rahmi
diğer organlardan ayırır ve yerinde tutunabilmesi için destek bağları
oluşturur.
Gebe olmayan bir kadının rahminin büyüklüğü kişinin
yaşı ve geçirmiş olduğu gebelik sayısına göre değişkenlik gösterir.
Ortalama ağırlığı 50-80 gram arasındadır. 9. ayını doldurmuş bir gebede
ise ağırlığı yaklaşık 20 kat artarak 1000 grama kadar çıkar. Doğumdan
yaklaşık 6 hafta sonra ise eski konumuna döner.
Vücudumuzda başka hiçbir organımız bu kadar büyüyüp, sonra da kendiliğinden küçülme yeteneğine sahip değildir!..
Miyomlar Nasıl Oluşur? Myomlar rahmin "myometrium" tabakasını oluşturan düz kaslardan köken alan iyi huylu tümörlerdir.
Sadece
kas hücresi içermezler. Aslında myom daha gerçekçi bir tanımla bağ
dokusu tarafından bir arada tutulan düz kas hücreleridir.
Miyomların Nedenleri Nelerdir? En
sık görülen pelvik kitle olmasına rağmen hiç kimse myomların neden ve
nasıl ortaya çıktığına açıklayamamıştır. Bazı kadınlarda hiç görülmez
iken bazı kadınlarda sürekli yeni myomların çıkma nedeni de belirsizdir.
Nedenleri
tam olarak bilinmese de pek çok hekim bu kitlelerin kadınlık hormonu
olan östrojen etkisi ile geliştiğine inanırken azımsanamayacak sayıda
başka bir grupta östrojen ile ilgili olmadığını düşünmektedir. Myom ve
östrojen hakkında bilinen gerçekleri şöyle sıralayabiliriz:
Henüz östrojenin fazlaca salgılanmadığı ergenlik öncesinde görülmezler. Yüksek
doz östrojen içeren doğum kontrol hapları gibi ilaçların etkisi ile
büyürler. Ancak bu etki günümüzde kullanılan düşük doz doğum kontrol
haplarıyla gelişmez. Vücudun fazla miktarda östrojen ürettiği gebelik esnasında bazen hızlı bir büyüme gösterirler. Östrojenin
azaldığı ve hatta tamamen yok olduğu menopoz sonrası dönemde
küçülürler. Menopoz sonrası yeni myom çıkması son derece nadirdir.
Myomlar
yüksek düzeyde östrojen bulunduran kadınlarda gelişse de laboratuar
bulguları myomu olan kadınların bir çoğunda östrojen düzeylerinin
normal olduğunu göstermektedir. Bu nedenle myom gelişiminde büyük
olasılıkla östrojen tek sorumlu değildir.
Bazı yazarlar,
östrojen düzeylerinin çok yükseldiği gebelik esnasında bu kitlelerin
büyümesini bu hormona değil, gebelikteki rahme giden kan akımının büyük
oranda artması sonucuna bağlanmaktadırlar.
Bazı çalışmacılar da
diğer bir kadınlık hormonu olan progesteron’un da myom gelişiminde rolü
olduğunu ileri sürmektedirler. Yapılan bazı klinik deneylerden elde
edilen sonuçlar progesteron ile tedavi edilmiş kadınlardan çıkartılan
myomlarda daha fazla sayıda hücre bulunduğunu ve bazı hastalarda
progesteronu bloke eden ilaçlar kullanıldığında myomların küçüldüğünü
göstermektedir. Bu bulgulara rağmen myom ile progesteron arasındaki
ilişki açık değildir.
MYOM TÜRLERİ
Myomlar
bulundukları bölgeye (lokalizasyonlarına) bağlı olarak değişik türde
şikayetler yaratırlar. Bu nedenle de rahimde yerleştikleri yerlere göre
sınıflandırılırlar.
Submuköz Myom Hemen rahim içini döşeyen "endometrium" tabakasının altında yerleşmiştir.
Büyüdükçe endometriumu içeri doğru iter. Bu itilme adet düzensizliklerine neden olabilir.
Bir
süre sonra myom rahim boşluğuna doğru büyümeye başlar ve orijinal
yerine ince bir sap ile bağlı kalır. Büyümeye ya da sarkmaya devam eder
ise rahimden dışarıya hatta vajinadan vücut dışına sarkabilir. Myom
hareket ettikçe sapının etrafında dönebilir ve adet aralarında kanamaya
neden olabilir. Bu tür myomlarda enfeksiyon da ortaya çıkabilir.
İntramural Myom Rahmi oluşturan kas tabakasının (duvarın) içinde yer alan myomlardır. Myom nüvesi büyüdükçe rahim de büyür.
Subseröz Myom Rahmin dış yüzünden köken alan ve dışarı doğru büyüyen myomlardır. Genelde kanama, kasık ağrısı gibi problemler yaratmaz.
Saplı Myom Herhangi
bir subseröz ya da submüköz myom büyümeye devam edip de rahim ile
bağlantısı sadece ince bir bağ ile sağlanır ise bu durumda saplı
myomdan söz edilir.
Eğer myom kendi etrafında dönerse sapı yani
dolayısı ile kan bağlantısı da bozulur ve myom nüvesinde "dejenerasyon"
meydana gelir. Eğer myomun sapı geniş bir tabana oturmuş ise buna
"sessile tipte myom" adı verilir
İnterligamentöz Myom Rahmi
yerinde tutan ve "ligaman" adı verilen bağların arasında gelişen
tümörlerdir. Bunların cerrahi ile çıkartılması son derece güçtür.
Paraziter Myom Büyüyen
myom nüvesi başka bir organa yanaşıp buna yapışırsa bir süre sonra
rahim ile arasındaki bağlantı kopabilir ve myom yeni bağlandığı dokudan
beslenmeye başlayabilir. Bu durumda parazitik myomdan söz edilir.
Gerçekçi
olmak gerekirse myomların hemen hepsi aslında birden fazla anatomik
lokalizasyonda bulunur. Örneğin myomun büyük bir kısmı intramural
olmasına rağmen submüköz veya subseröz komponenti de olabilir. Bu
durumun istisnası saplı subseröz myomlardır.
MYOMDA TANI Jinekolojik muayene esnasında en sık fark edilen tümörler myomlardır. Başka bir nedenle karın boşluğunun açıldığı ameliyatlar sırasında da kolaylıkla fark edilebilirler.
Pek
çok myom ise başka bir nedenden dolayı yapılan muayene esnasında şans
eseri fark edilir veya daha sık rastlanılan şekilde hiçbir zaman
farkına varılmayabilir.
Son 25 yıldır yaygın şekilde kullanılan
ultrasonografi myomlardaki en önemli tanı aracıdır. Yumurtalıklara
yakın bulunan myom nüveleri over tümörleri ile karıştırılabilir.
Myomların
ayırıcı tanısında normal gebelik, yumurtalık bölgesinde kitle,
adenomyozis, uterusa ait şekil bozuklukları, komşu organ tümörleri ve
vajinal kanamaya yol açan diğer durumlar göz önünde tutulmalıdır.
Myom Ne Tür Şikayetler Yaratabilir? Myomların
çoğu belirti vermemesine rağmen %25 vakada bazı şikayetler yaratır.
Bunlardan en sık görülenleri aşırı ve anormal vajinal kanamalar, ağrı
ve karın şişliğidir.
1. Adet Düzensizliği Myomlu
kadınların yaklaşık %30’unda adet kanamaları normalden fazla olur.
Fazla kanamaya yol açan submüköz ve intramural tipteki myomlardır.
Kitle
büyüdükçe endometrium dokusunu iter ve dolayısı ile bu dokunun
yüzölçümü artar. Kanamaya müsait alan fazlalaştığı için kanamanın
miktarı da artar. İlk başlangıçta kanamanın süresi değişmez iken sadece
kaybedilen kanın miktarı fazlalaşır. Daha sonra yavaş yavaş süre de
uzamaya başlar. Bu fazla kanamalar bir süre sonra kansızlığa yani
"anemi"ye neden olur.
Bazı myom türleri ise kanama fazlalığı
ile birlikte ara kanamalara da yol açabilir. Myomlu hastaları doktora
gitmeye mecbur eden en önemli bulgu bu kanama bozukluklarıdır.
Myom
ile birlikte kanamalar o kadar fazla olabilir ki kişi neredeyse saatte
bir ped değiştirmek zorunda kalabilir. Bu tür kanamalar yaşayan bir
kadın normal günlük aktivitelerinde bulunmak istemeyebilir, işe
gitmekten kaçınabilir ve sosyal korkular gelişebilir. Yani myom kadının
sosyal hayatını da etkileyebilen bir hastalıktır. Myomda kanamanın muhtemel nedenleri
Endometrium yüzeyinin büyümesi. Rahimdeki damarlanmanın artması. %50 oranında beraberinde görülen Endometrium hiperplazisi Rahim kasılmalarının etkisizliği nedeni ile küçük damar ağızlarının kapanamaması. Submüköz myomlarda etraftaki endometrium dokusunda ülser olması
2. Kasık ağrıları (Pelvik ağrılar) Myomda ağrı nadir görülen bir belirtidir. Genelde adet kanaması sırasında kramp tarzında olur. Uzun yıllar boyunca adet kanamaları ağrısız olan kadında birden bire ağrıların olması teşhiste myomu akla getirmelidir.
Sancılı adet görenlerde ise ağrının şiddetinin artması ya da şeklinin değişmesi düşündürücüdür.
Deneysel çalışmalar myomlarla birlikte görülen ağrıların mekanizmasının doğum sancılarına benzediğini düşündürmektedir.
Myom çekirdeği sanki yabancı bir cisimmiş gibi davranır ve rahim bu yabancı cismi atmak için kasılır. Kişi bu kasılmaları ağrı olarak algılar.
İleri derecede büyümüş bir myom etrafındaki dokulara ve sinirlere baskı yaparak da ağrıya yol açabilir. Burada daha çok bel ağrısı tarzında yakınmalar görülür.
Dejenere olan ya da etrafında dönerek kanlanması bozulan myom ani ve bıçak saplanır tarzda ağrıya yol açar.
Zaman zaman ise adet kanamalarından bağımsız ağrılar olabilir ancak bu son derece nadirdir. 3. Karında şişlik Myom büyüdükçe diğer organları iter ve bu da her türlü rahatsızlığa neden olabilir.
Mesaneye bası yaparsa sık idrara çıkma, rektuma (barsağın en son kısmı) bası yaparsa kabızlığa yol açabilir.
Nadiren
çok fazla büyüyen myom idrar yollarında tıkanma ve idrar yapmada güçlük
problemi yaratabilir. Yine barsaklardaki basıya bağlı olarak gaz
problemi görülebilir.
4. Kısırlık Myomlar
kadının gebe kalmasını ya da gebe kaldıktan sonra rahmin gebeliği
taşımasını zorlaştırabilirler. Tüpleri iterek spermin ve yumurtanın
geçişini güçleştirebilir ya da endometrium düzenini bozarak döllenmiş
yumurtanın rahme yerleşmesini engelleyebilir.
Myom büyümeye
devam ettikçe üzerindeki endometrium tabakası gerilir ve kanlanması
bozulur. Bu durumda gebelik ürününün rahimde yerleşse bile yeterli
derecede kanlanması mümkün olmaz ve düşükle sonuçlanabilir.
Bütün
bu engelleri aşıp büyümeye başlayan bir gebelik ürünü bekleyen diğer
bir dezavantaj da myom nedeni ile bebeğe yeteri kadar büyüyecek yer
kalmamasıdır. Bu durumda ise gebeliği bekleyen en olası son düşük veya
erken doğumlardır.
Myom ile gebeliğin bir arada bulunduğu
durumlarda bir diğer sorun da myom nedeni ile doğum esnasında rahmin
yeteri kadar kasılamamasıdır. Bebek doğum kanalına uygun şekilde
giremez ve bu tür hastalarda büyük olasılıkla sezaryen gerekir. Doğum
kanalını tıkayan myom varlığında ise sezaryen tek doğum şeklidir.
Doğumdan sonra ise rahim kasılmalarının etkisiz olması nedeni ile fazla miktarda kanama görülebilir.
Myomlar
genel olarak hem gebe kalmak hem de gebeliğin devamı ve doğum için
sorun oluşturmazlar. Ancak eğer bir sorun meydana gelir ise bu ciddi
bir sorun olacaktır.
Myomun kısırlığa yol açtığından söz
edebilmek için kısırlığı açıklayacak başka hiçbir sebep olmaması
gerekir. Yani infertilite araştırmasında yapılan bütün tetkikler myomlu
infertil hastalarda da yapılmalıdır.
MYOMLARIN KOMPLİKASYONLARI
Çoğu myom belirti vermemesine rağmen bazı komplikasyonların varlığında özellikle ağrı ve kanama bulguları artar.
Myomların komplikasyonları yani yol açabileceği istenmeyen etkileri şunlardır:
Torsiyon (Dönme) Myomun sapı etrafında dönmesi ve sapının sıkışarak kanlanmasının bozulmasına "tosiyon (dönme)" adı verilir.
Bu
durumda önce myomdan dışarıya sıvı kaçışı olur ve bu ağrıya neden olur.
Eğer olay uzarsa myom sapından koparak batın boşluğuna düşebilir ve
burada kendisine beslenecek uygun bir ortam bularak büyümeye devam
edebilir (parazitik myom).
Enfeksiyon Myomun ülsere olması ve daha sonrasında enfekte olmasıdır. Ağrı ve kanama yapar.
Kansere dönüşüm Myomlu
kadınlarda kafalarını kurcalayan en önemli soru hastalığın kansere
dönüp dönmeyeceğidir. Myomlu kadınların %0.5’inde ileri dönemlerde
"leiomyosarkom" denilen kanser türü görülebileceği iddia edilmektedir.
Pek
çok araştırmacı bu kanser durumunun var olan myomlardan köken
almadığını, kendi başına ve diğerlerinden bağımsız olarak geliştiğini
ileri sürmektedirler. Eğer varlığı bilinen myom hızlı büyümeye
başlarsa, ağrı ve ateş görülüyorsa detaylı incelenmesi gerekir.
Dejenerasyon Myomun normal hücre yapısının değişikliğe uğramasıdır. Örneğin menopozdan sonra myom küçülür ve atrofik dejenerasyon olur.
Gebelikte
rahmin hızlı büyümesine bağlı olarak myomun kanlanması hafif derecede
bozulur ve hafif nekroz olur. Hastada ağrı, ateş, bulantı ve kusmalar
olabilir.
Myom içine hafif kanamalar olabilir. Gebelikte görülen bu değişime "kırmızı dejenerasyon" adı verilir.
Myomlarda en sık görülen dejenerasyon ise "hyalen dejenerasyon"dur. Bu mikroskopik bir değişimdir.
Myom
çekirdeği içerisinde kalsiyumun biriktiği "kalsifik dejenerasyon" da
oldukça sık rastlanılan bir durumdur. Bundan da halk arasında "myomda
kireçlenme" olduğu şeklinde bahsedilir.
Asit Batında
sıvı birikimine "asit (ascites, assit)" denir. Saplı subseröz myomların
karın zarını irrite (tahriş) etmesi ile karın boşluğunda sıvı birikimi
olur.
Karın içi kanama Myomun üzerindeki damarlardan birinin yırtılması sonucu kanama olabilir. Son derece nadirdir.
İnversiyon Saplı
bir submüköz myomun çekmesine bağlı olarak rahim eldiven parmağı gibi
ters yüz olabilir. Tehlikeli ancak nadir görülen bir durumdur.
MYOMDA TEDAVİ Myomu
olan bir çok kadında eğer belirgin bir şikayet yaratmıyorsa tedavi
gerekmeyip sadece rutin izlemi yeterli olur. Bu gibi durumlarda her 6
ayda bir muayene ve ultrason ile hastanın izlemi ve değişiklik saptanır
ise tedavisi gereklidir. Tedavi tıbbi ya da cerrahi olabilir.
Myomlarda tedavi gerektiren durumlar nelerdir?
Kanama Tedavi,
özellikle de cerrahi tedavi için en önemli sebep anormal kanamalardır.
Eğer adetler çok fazla ve pıhtılı oluyor ise bu durum anemiye yol
açacağından mutlaka tedavi edilmesi gerekir.
Ani büyüme Kontrol
altındaki myomun aniden büyümeye başlaması özel ilgi gerektiren bir
durumdur. Eğer bu büyüme menopozdan sonra olmuş ise mutlaka
araştırılması gerekir. Bu durumda hekim altta yatan kötü huylu bir
hastalık olmadığını teyit etmelidir. Bu amaçla küretaj yapılabilir.
Myomlardaki ani büyüme sadece kansere bağlı olarak gelişmez. Gebelik ve
myom içine kanama gibi durumlar da büyümeden sorumlu olabilirler.
Ağrı ve bası bulguları Eğer bu belirtiler dayanılamaz düzeylere ulaşır ise tedavi gerekli hale gelmiş demektir.
Myomun yeri (lokalizasyonu) Bazen
myom nüvesi ya da nüvelerinin lokalizasyonu cerrahi olarak
çıkartılmalarını gerektirir. Özellikle 40 yaşından büyük kadınlarda
overlere yakın yerleşimli myomlar over tümörleri ile karışabileceğinden
alınmalıdır.
Myom tedavisinde en sıklıkla tercih edilen tedavi
yaklaşımı cerrahidir. Seçilecek cerrahi yöntem hastanın yaşı, sosyal
durumu, çocuk isteği, şikayetlerin tipi ve şiddeti gibi faktörlere
bağlıdır. Bu faktörlere göre rahmin tamamen alınması (histerektomi) ya
da sadece myomların çıkartılması (myomektomi) alternatiflerinden bir
tercih edilir.
Myom tedavisinde diğer tedavi yaklaşımları
arasında myom çekirdeklerini çıkarmadan, laser ile yakmak, sıvı
nitrojen ile dondurmak, hormon baskılayıcı ilaç kullanarak
küçülmelerini sağlamak sayılabilir. Bu baskılayıcı ilaçlar kadında suni
menopoz yaratarak myomları küçültmeyi amaçlamaktadır.
Deneysel
tedavi yöntemlerinden birisi de laparoskopi eşliğinde myom çekirdeğine
elektrik akımı vererek "myolizis" yapmaktır. Bu tür tedavi yaklaşımları
kısa süreli rahatlamalar getirebilir ama özellikle hormon tedavisi
sonrasında, tedavi esnasında küçülen myomlar ilaç kesildikten sonra
hızla büyüyebilir ve eski durumundan daha kötü hale gelebilir.
Bazı
ekoller cerrahi öncesinde 3-6 ay kadar hormon tedavisi vererek myomları
küçültmeyi ve bu sayede cerrahi esnasında işlemi kolaylaştırmayı ve
kanama miktarını azaltmayı önermektedirler.
Myomun bugün için en
kesin ve en garantili tedavi metodu cerrahidir. Ancak myomların pek
çoğunun menopoz sonrası küçüleceği de göz önünde bulunmalıdır.
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Henüz östrojenin fazlaca salgılanmadığı ergenlik öncesinde görülmezler. 
