ALZHEİMER HASTALIĞI

ALZHEİMER HASTALIĞI

 Alzheimer hastalığı, bir çeşit bunama hastalığıdır. Sürekli ilerlemeye meyillidir. Beyinde dejeneratif bir süreç gösterir. Hastalık hafızayı, düşünmeyi ve davarnışları etkileyebilir.

Alzheimer hastalığı prognozu değişkenlik gösterebilir. Yavaş olabileceği gibi hızlıda ilerleyebilir. Alzheimer hastalığında aile öyküsü ve yaş önemlidir. Yaş ilerledikçe risk artar. Uzun seyirli hipertansiyon,  kafa travma öyküsü,  kanda yüksek homosistein seviyesi,  kadın olmak Alzheimer hastalığında diğer risk faktörleridir.

Klinik

Alzheimer hastalığının iki tipi vardır. Erken başlangıçlı ve geç başlangıçlı Alzheimer hastalığı. Erken başlangıçlı tip 60 yaş altında  görülür vakaların %5 ini oluşturur. Ancak ilerleyişi daha hızlıdır.

Alzheimer hastalığı sebebi tam olarak bilinmemektedir. Genetik ve çevresel faktörlerin önemi kabul edilir. Önceleri beyinde alüminyum, kurşun ve civa birikimi suçlanmakta idi. Ancak bunlar artık dışlanmıştır.

Tanısı karakterisktik yakınmalar yanında diğer bunama sebepleri dışlanarak konur. Kesin tanı hastada postmortem (öldükten sonra) beyinden parça alınarak konur. Beyin dokusunda nörofibriler tangle denen görüntü Nörotik plaklar ve senil plaklar vardır. Nörfibriler tangle sinir hücreleri içinde karmaşa oluşturan proteinöz yapılara denmektedir. Nörotik Plaklar,  ölen sinir hücreleri değişik doku artıkları ve proteinlerden oluşur. Senil plaklarda yine proteinler etrafında nöron hücreleri birikintileridir. Ancak bu tip değişiklikler tüm beyinlerde yaşlanmayla beraber azda olsa görülebilmektedir. Bu değişiklikler Alzheimer hastalığında çok daha fazla görülür.

 Nöron kaybı başladıktan sonra beyinde nörostransmiter madde (nöronlar arası iletiyi sağlayan değişik maddeler) ler azalmaya başlar. Bu durum beyinin değişik bölümleri arasında iletim kopukluklarına yol açmaktadır. Beyindeki değişik nörotransmiterlerin birbire olan oranları beyin fonksiyonları açısından hayati öneme haizdir.

70 yaşından sonra %10 kişide ciddi hafıza kaybı vardır. Bunların ise yarıya yakını Alzheimer hastasıdır. 70 yaşından sonra her dekadda Alzheimer hastalığı ikiye katlanmaktadır. Kanbağı yakınlarında Alzheimer hastalığı olan kişilerde risk artmıştır. Erken başlangıçlı Alzheimer hastalığı olan kişilerde aile içi yığılmalar görülebilmektedir. Otozomal dominant geçiş gösteren mutasyonlarda mevcuttur. Şu ana kadar 3 adet gen Alzheimer hastalığı ile ilgili olarak tespit edilmiştir.

Geç başlangıçlı Alzheimer hastalarında vakalar 60 yaş üstüdür. Bunlarda aile içi yığılmalar daha az belirgindir.

Alzheimer hastalığı erken dönem bulguları çok belirgin olamayabilir. Ve bulgular genel yaşlanma belirtileri olarka düşünülebilir. Yakınmlar şunları içerir:

•  Tekrarlayıcı cümleler

• Eşyaları yanlış yerler koyma

• Eşyaların isimlerini bulmakta zorlanma

• Benzer eşyalarının isimlerini  bulmakta zorlanma

• Benzer yollarda kaybolma

• Kişilik değişiklikleri

• Daha önce zevk aldığı şeylere karşı ilginin kaybolması

• Düşünme gerektiren işleri yapmkata zorlanmaya başlamak. Örneğin briç oynayamamak,

• yeni bir bilgiyi öğrenememek

• Rutinleri yapamamak gibi

 Daha ileri aşmada yakınmalar belirginleşir.

• Yakın zamanda olan olayların detayını unutmak

• Sizin kim olduğunuzu bilmeyebilir.

• Uygun elbiseleri seçmekte zorlanma

• Kendi hayatındaki önemli olayları unutmak

• Halusinasyonlar görme

• Tartışmak

• Deluzyon

• Depresyon

• Şiddet harektleri ve agitasyon

• Yemek hazırlama ve araba sürem gibi temel hareketleri yapmakta zorlanma

• Son dönem Alzheimer hastaları ise yardımsız tek başına yaşayamazlar.

• Yemek yeme elbise giyme banyo yapma gibi temel işlerini yapamazlar

 TANI:

Diğer bunama yapan sebepler ayrılmalıdır. Geçici olark konfüzyon yapan sebepler ayrılamlı ve tedavi edilmelidir.  Bunlar arasında tiroid hastalıkları, vitamin eksiklikleri, beyin tümörü, ilaç toksikasyonları , kronik infeksiyonlar, anemi ve şiddetli depresyon sayılabilir.

Laboratuar:

CT ve MR bu hastalarda faydalı olabilir. Bazı kan tetkikleri tirodi tesleri, anemi araştırılmaldır. MR da beyin korteksi küçülecek hafıza ile ilgili ksıım olan hipokampuste aynı şekilde küçülecektir. MR her ne kadar direkt tanı koymasa da diğer sebepleri ayırmada da başarılıdır. Örneğin inme ve beyin tümörleri gibi.

 TEDAVİ

Tedavide hedefler nelerdir?

• İlerleyişi azaltmak
• Konfuzyonlar ve ajitasyonla baş etmek
• Ev çevresini düzenlemek
• Aile çevresine destek vermek
• Bakıcılara destek vermek

Tedavi modaliteleri nelerdir?

• Hayat stili değişiklikleri
• İlaçlar
  • Antioksidanlar
  • Vit E
  • Ginko bloba

Hayat stili değişiklikleri nelerdir?

• Güvenilir biri ile çevrede gezintiler yapmak bu şekilde kaybolmaların önüne geçilebilir.
• Sakinleştirici müzikler, anksiyeteyi azaltabilir. Uykuyu düzene sokabilir.
• Evcil köpek eğitimli eşlik ettirmek
• Relkassyon teknikleri, düzenli masajlar, bu masajlar esnasında sosyal ilişki kaynağı olacaktır.

 İlaçlar

Asetil kolinesteraz inhibitörleri

• Donepezil (aricept): günde bir kez laınır. Hastalarda mental fonksiyonlarda iyileşme ve hastalıkta gerileme bildirilmektedir.
• Rivastigmin (exolon): aricept gibi etkiler gösterir günde iki kez alınır.
• Galantamin (Razadine eskiden reminyl)
• Tacrin (Cognex)- artık yan etkilerinden dolayı kullanılmıyor.

Alzheimer hastalığı ilaçları genelde beyinde asetilkolin düzeyini artırarak çalışırlar. Bulantı ve kusma, ishal yan etkileri belirgindir. İlaç dozları azaltırak veya bir miktar gıda ile alınmaları hastaları   rahatlatabilir. Alzheimer ilaçlrını aniden kesmemeye dikkat edilmelidir.

Bu hastalarda konfuzyonu artırabilecek ilaçlar alıyorsa kesilmelidir. Nsaidler, simetidin, santral sinir sistemi depresaları, antihistaminikler, uyku hapları bu tip ilaçlardır.

Parsiyel glutamat antagonistleri

• Glutamat fazlası aşırı nöron uyarıcı ve nöron kaybına yol açar
• Memantin (Namenda)
• Hafif değil ileri Alzheimer hastalığında etkilidir.

 Diğer takviyeler

Folat, antioksidanlar, vit E ve ginko bloba destek tedavi olarak verilirler. Folat beyin sağlığı açısından önemli bir vitamindir. Alzheimer hastalarında homosistein düzeyi yüksekliği ile beraber  folat ve vitamin B12 düşüklüğü tesbit edilmiştir. Dolayısıyla vit b12 ve folat takviyesi önemlidir. Antioksidanlar ise oksijen reaktiflerinin beyne hasar vermesini önlerler. Vit e yağda eriyen bir vitamin olarak beyne kolay geçecektir. Vit e verilecek kişiler kumadin (warfarin) almamalıdır. Ginko bloba bitkisel bir madde olarak Avrupa da Alzheimer hastalığında oldukça sık kullanılır.  Ginko bloba bitkisel antioksidanlar içerir, düşünmede hafıza da iyileşmeler yapabilir. Gingko bloba ile beraber kumadin ve MAO inhibitörü antidepresanlar kullanılmamalıdır.

 İlaç dışı tedaviler

Ev içi daha basit hale getirilmelidir. Sıksık hatırlatmatlarda bulunulmalıdır. Hastaya yapacakları ile ilgili küçük ntlar verilebiir. Kendisini anlatma şansı verilmelidir. Hasta kendisine bakmak istediğinde müsaade edilmelidir.

Hastaların göz ve kulak muayeneleri yapılmalı, gözlük ve kulaklık ihtiyaçları giderilmelidir. Gerektiğinde katarakt ameliyatı yapılır.

Bu hastalar beslenmeyi unutabilirler, kalori eksiklikleri olabilir. Dışarıda gezen hastların koluna bir tanıtma bandı takılablir.

 Prognoz:

Hastalığın prognozu kötüdür. Onbeş yıl içinde kendilerine bakamaz hale gelirler. Ölüm gelir. Ölüm nedei infeksiyonlar veya diğer organların iflası ile olur.

 Komplikasyonlar :

• Kendine bakamama
• Yatak yaraları
• Kas kontraktürleri
• Enfeksiyolar
• Pnomoni
• Düşmeler ve kemik kırılmaları
• Beslenme bozuklukları ve dehidratasyon
• Yaşam süresinde kısalma
• Agitasyon kendine veya etrafındakilere zarar verme

 Koruma engelleme için öneriler.

• Düşük yağlı diyet tüketme
• Tuna , salmon makerel balıkları tüketmek, bunlar omega -3 yağ asitlerinden zengindir.
• Linleic asit alımı azalatılamlıdır. Margarinde bulunur.
• Karotenoidler, vit a ve vit e den zengin diyetler, renkli gıdalardan zengin diyet alınmalıdır.
• Tansiyon kontrol altında tutulmalı
• Kişiler hayatı boyunca sosyal olarak aktif olmalıdırlar

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)