Çocuklarda uyku düzeni

UYKU

Uyku alışkanlıkları hem bebek geliştikçe hem de bebekler arasında büyük farklılıklar gösterebilir. Bebek büyüdükçe uyku dönemlerinin sayısı ve süresi kısalırken gece uykusundaki kesintiler de azalır ve bebek gece daha uzun uyur. Gündüz uyanık kalma süresi de artar.

Uyku, çeşitli evrelerden oluşur. Derin uykuda bebek dış dünyadaki uyarıcılara tamamen kapalıdır. Hafif uyku ya da REM uykusu denilen aşamada zaman zaman emme hareketleri yapabilir, uyandırılması mümkündür ancak buna istekli olmayabilir. Uyanık düzeyde ise bebek uyanmıştır, ellerini ağzına götürmek isterse başarabilir ve sizinle iletişime açıktır. Diğer bir düzeyde ise bebek uyanık olduğu halde mızmızlanır, etrafındaki uyarıcılara dikkat etmez ve hareketlerini kontrol etmez. Bazan sakinleştirilebileceği gibi, bazen de kontrolsüz bir ağlama görülebilir.

Anne ve baba, bebeğin bir uyku düzeyinden diğerine nasıl geçtiğini anladıkça bebeğin hareketlerini daha iyi tahmin edebileceklerdir. Eğer anne baba bebeğin bu ilk dilini iyi anlarlarsa onun yaşamını evin yaşamına uydurmak için yeni düzenlemelere gidebilirler. Örneğin gece daha az uyanmak için beslenmeyi daha geç bir saate alarak bebeğin gece daha uzun uyumasını ve gündüz daha uyanık kalmasını sağlayabilirler. Bebeğin sinir sistemi geliştikçe bu kolaylaşır. 

Uyku ihtiyacı her çocukta farklı olabilir, ancak yaklaşık olarak: 

yaş          gece uykusu        gündüz uykusu

İlk 3 ay          8-9 saat                  8 saat

6-12 ay       10-12 saat                5 saat

2 yaş           10-12 saat                4 saat

3 yaş            10 saat                 1 saat

4-6 yaş         10 saat                                       -

Çocuğunuzun düzgün bir uyku alışkanlığı edinmesi için öneriler:

İlk birkaç hafta belirli uyku saatleri yoktur. Yenidoğanların uykusu 5 saati aştığında arada beslenmeleri gerekir.

Daha büyük bebekler ve çocukların oldukça düzenli, gecede 1-2 kez bölünebilen gündüz ve gece uykuları vardır.

Her gece aynı saatte uykuya yatırılması düzenli alışkanlıklar kazanması açısından çok önemlidir. Yatış saatlerini geciktirme pazarlıklarına asla girmeyin. Düzen oturtulduktan sonra nadiren, çok önemli günler için bazı değişiklikler yapılabilir.

Uygun alışkanlıklar edinene kadar, çocuğunuz yattıktan sonra aklının içerde kalacağı çok eğlenceli etkinliklerde bulunmayın.

Yatmadan önceki 20-30 dakikayı sakin bir müzik dinleyerek, kitap okuyarak geçirin. Televizyon seyretmesine izin vermeyin.

Yatmadan önce yapılması gereken alışkanlıklar edinin: bez değişimi, duş yapmak, el-yüz yıkamak, diş fırçalamak, vb.

İyi geceler dileyin, ışığı kapatın ve odadan çıkın.

Güven duymasını sağlayacak battaniye, oyuncak hayvan, gibi bir yardımcı kullanabilirsiniz.

Yatağına koyduğunuzda uyanık olması önemlidir: böylece tek başına uyumayı öğrenir.

Biberonla asla yatağa bırakılmamalıdır. Hem diş çürüklerini, hem de kulak enfeksiyonlarını arttırır.

UYKU DÜZENSİZLİKLERİ

Düzensiz uyku alışkanlığı olan çocuklar:

Çocuklar çok da sağlıklı olmayan uyku alışkanlıkları edinebilirler. Buna engel olmak için bazı öneriler:

Bağırarak uyanırsa; sakin bir ses tonuyla ona iyi olduğunu, şimdi uyku saati olduğunu anlatın ve daha sonra odayı terkedin.

Kucağa almayın ya da biberon vermeyin. Ancak yatağında yatarken başını, sırtını okşamak gibi yatıştırıcı davranışlarda bulunabilirsiniz.

Sakinleşecek ve uyuyacaktır. İlk birkaç gece sıkıntı yaşayabilirsiniz, ama tutarlı şekilde davranırsanız düzelecektir.

Uyku öncesi süt içiyorsa arkasından ağzını çalkalatmayı unutmayın. Bu diş sağlığı açısından diş hekimlerince önerilmektedir.

Bazen hastalık ya da geziler nedeniyle çocuğunuzun  düzeni bozulabilir. Mümkün olduğunca çabuk eski saatlarine geri dönün.

Daha büyük  çocuklar yaş ilerledikçe önceki uyku alışkanlıklarını kaybederek düzensiz uyku alışkanlıkları benimseyebilirler. Bu durumda dikkat etmeniz gereken bazı noktalar:

Yatağını terk ederse; onu yumuşak bir şekilde uyarın ve yatağına dönmesini söyleyin.

Gerekli görürseniz küçük bir gece lambasını devamlı yanar bırakın.

Tutarlı olun, her kalktığında onu tekrar yatağına yatırın.

Yatağında kaldığı sürece onu kutlayın, ödüllendirin. Yatakta kaldığı her gece için takvimde bir yıldız işaretleyebilir ve belirli sayıda yıldıza daha sonra bir ödül verebilirsiniz.

Yataktan kalkmayı sürdürürse kararlı bir biçimde yatağına yatırın. Hiçbir etkileşimde bulunmadan kısa bir süre odasında oturun. Sorularına yanıt vermeyin. Bu tür davranmayı sürdürürse ertesi gün yapacağınız, hoşuna giden bir etkinliği yapamayacağınızı söyleyin.

Gece korkusu

Altı yaşına kadar normal olduğu kabul edilen bir olaydır. Genellikle uykunun ilk 2 saatinde görülür. Çocuk uykuda çığlık atarak ya da ağlayarak uyanır: korkmuştur, sakinleştirilemez ya da iletişim kurulamaz. Gözleri açıktır fakat sizin yanında olduğunuzun farkında değil gibidir. Odasındaki oyuncakların ya da kişilerin korkunç olduğunu düşünmektedir. On ila 30 dakika sürer. Sabah uyandığında genellikle gece olanları hatırlamaz. Gece korkuları zamanla artabilir ve gün içerisindeki uğraşılarını daha fazla etkilemeye başlayabilir.

Çocuğunuzu kucağınıza alın, tekrar uykusuna dönmesini sağlayın, uyandırmaya çalışmayın. Yumuşak sesle, huzur dolu şeylerden konuşun. Işıkları yakarsanız gölgelerden korkusu azalır.

Yatağından kalkmışsa yavaşça onu kendi yatağına götürerek uykusuna devam etmesini sağlayın. Gece korkusu sırasında çocuk merdivenden yuvarlanabilir ya da başını çarpabilir. Kendisini incitecek hareketlerden korumaya çalışın.

Çok yorgun olduğunda gece korkusu riski arttacaktır. Düzenli uyku saatleri olmasına ve dinlenmesine yetecek kadar erken uyumasına özen gösterin.

Bu korkuların uykuya daldıktan ne kadar sonra başladığını not edin. Bir sonraki gece aynı sıralarda her 15 dakikada bir çocuğunuzu uyandırın. Onu 5 dakika uyanık tutun. Bir hafta boyunca bunu tekrar edin. Eğer bıraktığınızda tekrar gece korkusu yaşarsanız yeniden 7 gece boyunca her 15 dakikada bir uyandırmaya devam edin.

Gece başka birisi ile kalacaksa o kişiyi bu tür durumlara karşı önceden uyarın, gece korkusunun ne olduğunu ve nasıl müdahale edileceğini anlatın.

Onun gece gördüğü kötü düşler hakkında konuşmasına izin verin.

Korku verici filmler seyretmesine, duymasına engel olun.

Odasının kapısını açık bırakın. Asla korkmuş bir çocuğun kapısını kapatmayın.
Kendisine güven verecek, sevdiği bir battaniye ya da oyuncakla yatmasına izin verin

Onun kendi yatağında uyumasını sağlayın.

Uyku vakti yaklaştığında neşeli ve mutlu olaylardan söz edin. Küçüklük öykülerini dinlemek bütün çocukların hoşuna gider.

Ona korkulardan kurtulmakla ilgili öyküler okuyun.

Hazırlayanlar: 

• Dr.İnci Yıldırım, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı Anabilim Dalı                
• Çocuk Gelişim-Eğitimi Uz. Birgül Ural Bayoğlu, Hacettepe Ü. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloğlu, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneği izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alınmıştır.

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)